Bài học xi măng lò đứng: "Ăn bẩn còn hơn chết đói"?

 "Ăn bẩn còn hơn chết đói"

Theo Quy hoạch tổng thể phát triển ngành công nghiệp Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, các nhà máy xi măng sẽ phải hoàn thành việc chuyển đổi toàn bộ các dây chuyền xi măng lò đứng sang lò quay trước năm 2016.

PGS.TS Lương Đức Long, Viện trưởng Viện Vật liệu Xây dựng cho biết, xi măng lò đứng đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình nên "khai tử" công nghệ này là đúng, thậm chí không đợi đến hạn các nhà máy xi măng sử dụng công nghệ này đã tự dừng và chuyển sang sản xuất các vật liệu khác hoặc nghiền xi măng lò quay. Hiện chỉ còn duy nhất nhà máy xi măng Kiên Lương (Kiên Giang) sử dụng công nghệ lò đứng.

"Nhà máy nằm sát biển nên không ảnh hưởng gì đến môi trường. Còn về tỷ lệ nhà máy xi măng lò đứng trong ngành xi măng thì hầu như là bằng 0 hết rồi", ông Long khẳng định.

Nói về công nghệ xi măng lò đứng, đặc biệt là vào giai đoạn cực thịnh - những năm 90 của thế kỷ trước, khi "nhà nhà làm xi măng lò đứng", PGS.TS Lương Đức Long cho rằng phải nhìn nhận hoàn cảnh của đất nước thời kỳ đó.

"Những năm 1990, Việt Nam rất thiếu xi măng, thậm chí năm 1997 còn có cơn sốt xi măng, trong khi Việt Nam phải nhập khẩu. Bởi thế, Bộ Xây dựng mới đưa ra chương trình 3 triệu tấn xi măng lò đứng. Khi khởi động chương trình, Bộ đã khẳng định ngay rằng đây là giải pháp tình thế.

Đúng là so với công nghệ khác trên thế giới, xi măng lò đứng chẳng thể tiên tiến hơn nhưng trong giải pháp tình thế đó, chỉ cần đầu tư rất nhỏ, khoảng 2 triệu USD đã có được một nhà máy xi măng. Với số tiền ấy không thể làm nhà máy xi măng lò quay được, nó đòi hỏi tới hàng trăm triệu USD. Khi ấy, các nhà máy lò đứng đáp ứng được 3 triệu tấn xi măng, về sau cải tạo, có thời điểm sản xuất tới gần 5 triệu tấn. Đương nhiên, vào giai đoạn đó, phải lựa chọn giữa ăn bẩn với chết đói thì chắc chắn ăn bẩn còn hơn. Bây giờ xi măng lò đứng đã hoàn thành sứ mệnh thì không nói làm gì nữa, còn lúc ấy nếu bảo làm công nghệ xịn cũng không có tiền mà làm".

Ông Long nhẩm tính, những năm 1990, Việt Nam có khoảng 40 nhà máy xi măng lò đứng, dây chuyền rẻ nhất đầu tư có 1,5 triệu USD, đắt nhất cũng mới chỉ 3 triệu USD. Toàn bộ nhà máy xi măng cùng dây chuyền lò đứng tiêu chưa đến 100 triệu USD mà làm ra gần 5 triệu tấn xi măng. Nếu đầu tư công nghệ lò quay lúc bấy giờ, với số lượng nhà máy nêu trên, trung bình mất khoảng 130 triệu USD/nhà máy và để sản xuất ra chừng ấy xi măng sẽ cần đến số tiền gấp 6-8 lần.

"Giai đoạn ấy có 3 chương trình lớn của Nhà nước: mía đường, xi măng lò đứng và đánh bắt xa bờ, trong đó xi măng lò đứng được tổng kết là thành công nhất. Đương nhiên trong xã hội bao giờ cũng có nhiều ý kiến khác nhau về một vấn đề, nhất là những người không hiểu cặn kẽ. Tuy nhiên, rõ ràng xi măng lò đứng đã góp công tạo ra bao nhiêu công ăn việc làm và đạt được ý đồ Nhà nước đề ra", Viện trưởng Viện Vật liệu Xây dựng nói.

Tự "khai tử" trước hạn

Trước khi tới mốc 2016 như Quy hoạch đề ra, nhiều nhà máy xi măng lò đứng đã tự “khai tử”.

Tại Hà Nam, theo ông Phạm Mạnh Hùng, Giám đốc Sở Xây dựng, hiện tỉnh đã đóng cửa hết 5 nhà máy xi măng lò đứng và yêu cầu các doanh nghiệp báo cáo khi chuyển đổi ngành nghề khác để tỉnh có biện pháp hỗ trợ.
, 
Trong số 5 nhà máy xi măng lò đứng, nhà máy Kiện Khê đã chuyển đổi từ công nghệ lò đứng sang lò quay công suất nhỏ. Nhà máy Phúc Lộc đã phá hết các lò, nhà máy Nội Thương chuyển sang sản xuất gạch cốt liệu, nhà máy Việt Trung cũng chuyển đổi ngành nghề kinh doanh sang sản xuất đường từ cỏ ngọt. Còn nhà máy X77 đổi sang công nghệ sản xuất xi măng khác.

"Ngoài sự tuyên truyền của tỉnh, bản thân các nhà máy cũng tự thấy rằng không thể tiếp tục sản xuất với dây chuyền lò đứng lạc hậu bởi có làm cũng lỗ, ô nhiễm, tốn nguyên liệu, chất lượng không đảm bảo, không ai mua những sản phẩm đó nữa. Bởi thế, sau khi Hà Nam có văn bản hướng dẫn lộ trình chuyển đổi từ năm 2011-2012, đến nay trên địa bàn, toàn bộ các nhà máy sản xuất xi măng theo công nghệ lò đứng đã chấm dứt hoạt động, sớm hơn so với dự kiến mà UBND tỉnh đề ra (năm 2015). Ngay cả khi tỉnh không làm điều này thì các nhà máy xi măng cũng tự phá hết công nghệ cũ", ông Hùng cho biết.

Hiện trên địa bàn tỉnh Hà Nam, theo ông Phạm Mạnh Hùng, có tổng cộng 8 nhà máy xi măng đang hoạt động, tất cả đều sử dụng công nghệ lò quay.

Các nhà máy xi măng lò đứng đã tự "khai tử"

Trong khi đó, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Ninh Bình, ông Lưu Đắc Tại cho biết, tỉnh chỉ có 2 nhà máy xi măng lò đứng nay đã ngừng hoạt động. Toàn tỉnh hiện có 7 nhà máy xi măng, cụ thể: tại Tam Điệp có 3 nhà máy (nhà máy Tam Điệp của Tổng Công ty xi măng Việt Nam, nhà máy Hướng Dương của Hà Hoa Tiên, nhà máy Duyên Hà). Tại Hoa Lư có nhà máy Lucky Đài Loan, vốn là nhà máy xi măng Hệ Dưỡng sử dụng công nghệ lò đứng được Đài Loan mua lại và mang dây chuyền công nghệ sang.

Tại Gia Viễn có nhà máy Vissai, Nho Quan có nhà máy Phú Sơn mới san nền, hiện đang tạm dừng, chưa triển khai sản xuất. Ngoài ra, tỉnh còn có nhà máy xi măng vốn của Xí nghiệp Đá Đồng Sao ngày trước sử dụng công nghệ lò quay, sau được bán lại cho doanh nghiệp Việt Thắng. Tuy nhiên, từ khi được mua đến nay đã 4-5 năm, nhà máy này chưa hoạt động.

Theo ông Lưu Đắc Tại, dù các nhà máy xi măng của tỉnh đã sử dụng hết công nghệ lò quay tuy nhiên mức độ ô nhiễm môi trường vẫn rất nghiêm trọng.

"Ban ngày còn đỡ, ban đêm các ống khói xả khói, khí thải đen cuồn cuộn. Trước kia 2 nhà máy xi măng lò đứng cũng không ăn thua gì so với bây giờ. Tỉnh đã tổ chức không biết bao nhiêu cuộc họp, bao nhiêu đoàn kiểm tra nhưng không thể giải quyết được. Các nhà máy xi măng, chủ yếu là của tư nhân, tỏ ra bất hợp tác", ông Tại bức xúc.

Cũng theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Ninh Bình, công nghệ lò quay hiện đang sử dụng ở các nhà máy xi măng trên địa bàn tỉnh được nhập từ Trung Quốc, Đan Mạch... Trong đó, công nghệ lò quay công suất nhỏ của Trung Quốc dù giá rẻ hơn nhưng tiêu hao nguyên vật liệu, năng lượng nhiều hơn hẳn so với của châu Âu.

Theo Thành Luân
Bao Datviet.