HN sắp phạt nói tục: Khó xác định "nói tục" là gì?

 TS. Mai Anh- Phó chủ nhiệm Bộ Môn Khoa học xã hội nhân văn và kinh tế - ĐH Quốc gia HN thẳng thắn chia sẻ.

Theo ông, từ những năm 2013 Hà Nội đã thực hiện khảo sát, xác định các hành vi, cử chỉ, lời nói được cho là “nói tục” tại những nơi công cộng, các cơ quan, doanh nghiệp, tổ dân phố… Quá trình khảo sát nằm trong nội dung xây dựng Bộ quy tắc ứng xử trong cơ quan, đơn vị cộng đồng.

Xác định, “nói tục” là những hành vi không đẹp, gây nhiều bức xúc trong dư luận. Nghiêm trọng hơn hành vi này còn gây mất mỹ quan, ảnh hưởng nghiêm trọng tới hình ảnh người Hà Nội văn minh thanh lịch. Đó là lý do Hà Nội mong muốn phải giải quyết triệt để.

Hành vi thiếu văn hóa đôi khi không thể hiện bằng lời nói. Ảnh minh họa

Những hành vi đó không chỉ tạo những thói quen xấu với người già, người có tuổi nó còn ảnh hưởng nặng nề tới nhiều thế hệ trẻ. Thậm chí, nói tục gần đây đã trở thành phổ biến, thói quen trên khắp vỉa hè, đường phố, ngoài chợ, trường học, cơ quan, từ học sinh tới giới văn nghệ sĩ, diễn viên, ca sĩ… về lâu dài, sẽ gây khó khăn trong quyết tâm giải quyết vấn nạn này.

Tuy nhiên, thực hiện nó thế nào là cả vấn đề lớn. Xác định hành vi đã khó, định nghĩa để xác định được hành vi này là vô cùng khó.

“Xác định được hành vi, lời nói, cử chỉ là tốt và không tốt, nên và không nên là việc vô cùng khó khăn. Nhưng nếu không xác định được hành vi sẽ không thể đưa ra được những chế tài xử lý”, TS Mai Anh trăn trở.

Ông cho rằng, trong tư duy sẽ phải nghiên cứu xây dựng danh mục những từ ngữ được cho là thiếu văn hóa, chửi bậy, nói tục để nhận diện và các cơ quan quản lý làm cơ sở áp dụng, xử lý.

Theo ông, “Chỉ khi một hành vi được cụ thể hóa, chế tài xử lý việc thực hiện và giải quyết vấn đề mới rõ nét, hiệu quả hơn”. Tuy nhiên, đến ngay cả việc định nghĩa hành vi này bản thân ông cũng đang gặp phải những mâu thuẫn lớn.

“Phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam”, chưa nói tới câu chuyện ngôn ngữ các vùng miền đa dạng, sử dụng nhiều từ nóng, lời nói là bình thường ở nơi này những lại trở thành mất lịch sự ở nơi khác… thì việc xác định thế nào, dựa trên nội dung ngôn từ hay dựa trên ngữ điệu, cách nói, hành vi cũng làm ông đau đầu.

Ông cho biết, nói tục chỉ là một trong nhiều biểu hiện trong các hành vi ứng xử thiếu văn hóa. Có khi là một lời nói không hay nhưng có khi chỉ là hành động của mình với người đối diện. Hành vi thiếu văn hóa còn thể hiện cả ở cách nhìn, quan niệm, thể hiện ở cả hành động, trong công việc, sinh hoạt, ăn mặc hàng ngày của mỗi người… Vì vậy, nếu chi tiết hóa đến từng lời ăn tiếng nói cũng đã khó thể hiện hết được trong Bộ quy tắc ứng xử chưa nói tới một phạm trù rộng lớn hơn.

Từ những khó khăn nêu trên, TS Mai Anh cho rằng, trong quá trình nghiên cứu sẽ cố gắng xây dựng một cách bao quát, liệt kê cụ thể những lời ăn tiếng nói, hành vi có biểu hiện rõ ràng nhất trong bản hướng dẫn thực hiện.

Thứ hai, nếu có định nghĩa được hành vi nói tục thì việc xử lý hành vi này cũng hề đơn giản. Để xử phạt được người nói tục rõ ràng phải có bằng chứng, chứng cứ cụ thể. Nhưng làm thế nào để có được bằng chứng? Câu hỏi đặt ra là có phải trang bị máy quay, thiết bị ghi âm nơi công cộng hay phải có người tường thuật trực tiếp…và ai sẽ là người chịu trách nhiệm, giám sát, xử phạt hành vi này?

TS Mai Anh cho biết, đây cũng là vấn đề ông đã đặt ra tuy nhiên, xử phạt lại thuộc thẩm quyền của thành phố. Với vai trò tư vấn cho thành phố ông cho biết đơn vị mình chỉ chịu trách nhiệm nghiên cứu, xây dựng nội dung Bộ quy tắc. Đó là một trong những nhiễm vụ mà đơn vị ông phải làm, còn làm sao để nó đi vào thực tế, xử phạt thế nào là nhiệm vụ của nhiều cơ quan, ban ngành khác.

Song ông cũng cho rằng, bước đầu thành phố chỉ nên xem Bộ quy tắc ứng xử là công cụ để tuyên truyền định hướng, làm thay đổi phát huy tính tự giác của từng đối tượng trước. Sau đó mới áp dụng những công cụ xử lý tiếp theo.

Ông cho biết thêm, Bộ quy tắc bước đầu chỉ áp dụng trong các cơ quan, khu đông dân cư… nhưng sẽ nghiên cứu tiếp để mở rộng cả các nơi công cộng như bệnh viện, công viên, khu vui chơi giải trí…

TS Mai Anh kỳ vọng, khi Bộ quy tắc được áp dụng, vẫn nạn nói tục sẽ được giải quyết, hình ảnh thanh lịch của người Hà Nội được lưu giữ, trân trọng.

• Mai Lan