Lương hưu không đủ ăn sáng: Sao còn định giảm của dân?

 Bộ LĐTBXH vừa đề xuất giảm tỉ lệ hưởng lương hưu từ năm 2018. Thời gian đóng bảo hiểm xã hội để được hưởng tỷ lệ hưởng lương hưu hàng tháng tối đa 75% sẽ tăng thêm 5 năm.

Như vậy, từ năm 2018 trở đi, lao động nữ nghỉ hưu phải có đủ 30 năm đóng bảo hiểm xã hội mới được nhận tỷ lệ hưởng lương hưu hàng tháng là 75% và lao động nam nghỉ hưu từ 2022 trở đi phải có đủ 35 năm đóng bảo hiểm xã hội mới được nhận mức lương hưu tối đa 75%.

Lương hưu không đủ ăn sáng

TS. Nguyễn Quang Huề - Viện Khoa học Lao động và XH tính toán theo luật cũ, lao động nữ đóng bảo hiểm trong 25 năm thì được hưởng 75%, nam 30 năm được hưởng 75%. Nếu đóng bảo hiểm trên 25 năm của nữ và 30 năm của nam thì mỗi năm được hưởng thêm một nửa tháng lương. Cách tính mới, nam và nữ để được hưởng 75% thì phải đóng lên tới 35 năm. So với luật cũ thời gian đóng bị kéo dài ra, hệ số được hưởng ít đi. Người lao động thiệt.

Không phủ nhận nguyên tắc của BHXH là có đóng, có hưởng nhưng lâu nay câu chuyện giáo viên về hưu lương không đủ tiền ăn sáng là bất cập lớn chưa được giải quyết.

Lương hưu không đủ ăn sáng?

Về mặt đời sống người dân đang gặp quá nhiều khó khăn, lương nhiều năm không tăng trong khi mặt bằng giá cả biến động thất thường, rõ ràng khó thêm khó.

Ở Việt Nam, BHXH đang được đóng dựa trên mức lương cơ bản chứ không phải dựa trên tổng thu nhập của người lao động như nhiều nước trên thế giới đang làm. Dù giải quyết đúng luật nhưng người lao động vẫn không sống được do hệ số lương cơ bản thấp, đóng chưa đủ số năm, tỉ lệ hưởng lương hưu thấp.

Chỉ thẳng bản chất của đề xuất giảm tỉ lệ hưởng lương hưu thực chất chỉ nhằm mục đích cân đối quỹ, tránh vỡ quỹ, bảo đảm nguồn chi trả cho người lao động của BHXH Việt Nam. TS Nguyễn Quang Huề cho rằng, BHXH đang đá quả bóng trách nhiệm sang người lao động.

"Tiền bảo hiểm là tiền của người lao động đóng, thực chất là tiền dân nhà nước chỉ thay mặt người dân quản lý quỹ này. Nhưng, rất nhiều câu chuyện tiêu cực, bất hợp lý đã xảy ra trong công tác quản lý quỹ gây tâm lý không tốt với người dân.

Vừa rồi cũng đã có những câu chuyện kỹ luật một số cán bộ đứng đầu BHXH để xảy ra tình trạng thất thoát, thâm hụt quỹ. Với vai trò quản lý nhà nước lẽ ra tình trạng này không được phép xảy ra, nhưng khi đã xảy ra các cơ quan giám sát quản lý cần phải có cơ chế phát hiện sớm hơn để kịp thời xử lý, tránh gây thiệt hại cho người lao động, tổn hại tới quỹ", TS Huề bức xúc.

Cũng theo TS Nguyễn Quang Huề, tình trạng không đóng vẫn hưởng, đóng ít hưởng nhiều thực tế vẫn tồn tại rất nhiều. Người tham gia đóng bảo hiểm có 17 năm lại được hưởng bảo hiểm 30 năm. Rất nhiều vấn đề trong quản lý chưa được minh bạch, quản lý tốt. Khi những câu chuyện bất minh chưa được làm rõ, việc sửa đổi phải được tính để đảm bảo lợi ích cho người dân.

Nhận định, giảm tỉ lệ hưởng lương hưu không phải là giải pháp hay để tăng quỹ BHXH, TS Huề cho rằng tăng quỹ phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.

Tăng quỹ cơ bản vẫn là nâng mức đóng, đóng theo thu nhập. Khối lượng tiền sẽ tăng, quỹ ổn định hơn. Quan tọng nhất vẫn phải đầu tư tăng trưởng được.

"Có vài đồng mà giữ chặt trong két sắt, quỹ không tăng trưởng. Tuy nhiên, cầm tiền đi đầu tư mạo hiểm, đầu tư lĩnh vực chậm thu hồi vốn làm thất thoát quỹ, không có tiền trả lương hưu cho người lao động cũng là phạm pháp", TS Huề nói.

Đúng nhưng…

Dựa theo kinh nghiệm các nước trên thế giới, PGS-TS Mạc Văn Tiến, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học dạy nghề phân tích bản chất của vấn đề không nằm ở  tỉ lệ 45% hay 75% mà tỉ lệ đó tính dựa trên cơ sở nào.

Nếu hưởng tỷ lệ hưởng lương hưu hàng tháng tối đa 75% của lương cơ bản, về cơ bản lương cơ bản là đối với công chức. Lương cơ bản của công nhân, người lao động được nhận từ doanh nghiệp rất thấp không đủ sống. Tính trên cơ sở này, dù tỉ lệ 75% hay 95% người lao động vẫn không sống được.

Thứ hai, tính tỉ lệ trên cơ sở tổng thu nhập bình quân, đây là xu hướng chung của thế giới hiện nay. Nếu theo xu hướng chung của thế giới, cách tính này dù tỉ lệ thấp hơn nhưng người lao động sẽ được hưởng nhiều hơn.

Không hiểu mục đích của lần điều chỉnh này hướng tới mục tiêu và mô hình nào, PGS -TS Mạc Văn Tiến cho rằng, xét về mặt luật pháp cách tính này là hợp lý. Nhưng vấn đề của Việt Nam là có kiểm soát được thu nhập thật của người lao động không?

"DN có khai báo và đóng bảo hiểm cho người lao động theo tổng thu nhập bình quân không hay vẫn khai báo mức thấp nhất để trốn thuế. Vì thực tế hiện nay câu chuyện này đang diễn ra phổ biến, là tình trạng chung của hầu hết các doanh nghiệp", ông Tiến lo ngại.

Theo ông Tiến, ở đây không còn là câu chuyện của người lao động với BHXH VN nữa mà vấn đề nằm ở người quản lý thu nhập của người lao động. Tình trạng trốn thuế, khai báo không đúng thu nhập vẫn đang diễn ra phổ biến tại Việt Nam, không thể kiểm soát được. Không như thế giới, hành vi này sẽ bị coi là phạm pháp và được xử lý nghiêm khắc.

Tất nhiên, làm gì cũng phải thực hiện theo lộ trình nếu làm ào ào sẽ gây sốc cho xã hội.

Vị chuyên gia đánh giá, lộ trình thực hiện của Bộ LĐTB-XH  áp dụng từ năm 2016 tới năm 2018 là hợp lý. Trong thời gian này buộc Bộ Tài chính, Bộ LĐXH phải đưa ra được giải pháp quản lý được thu nhập của người lao động và bắt buộc phải đóng bảo hiểm theo đúng thu nhập thực tế của người lao động làm công ăn lương. Nếu không có được cơ chế này, DN vẫn đóng mức thấp nhất, người lao động thiệt.

Trở lại, câu chuyện thị trường lao động PGS-TS Mạc Văn Tiến lo ngại, nếu vấn đề sử dụng lao động và trả công cho người lao động không đúng với sức lao động bỏ ra, tức là tính không đúng, không đủ, trả lương bèo bọt thì nguy cơ lao động giỏi chạy sang nước ngoài, trong nước không thu hút được lao động điều hiển nhiên.

"Tới đây khi hội nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN, buộc DN phải trả lương cao hơn, nếu không trả lương cao sẽ không thu hút được lao động nước ngoài, cũng như trong nước. NLĐ trong nước sẽ bỏ ra nước ngoài hết. Tức là vấn đề tiền lương phải minh bạch hơn. Hiện nay người lao động vẫn đang bị doanh nghiệp lợi dụng, o bế", ông Tiến nói.

Ông Tiến kết luận, để áp dụng được cách tính lương mới trong bối cảnh của Việt Nam mà vẫn đảm bảo được quyền lợi cho người lao động là rất khó. Tuy nhiên, về lâu dài giải pháp này vẫn phải thực hiện mới mong cải cách được vấn đề tiền lương.

"Không còn cách nào khác buộc phải có chế tài quản lý, nâng cao vai trò của cơ quan thực thi pháp luật và công đoàn trong công tác đấu tranh bảo vệ quyền lợi cho người lao động", ông Tiến đặt hi vọng. 

An An