Năng suất lao động VN thấp: Mối lo lao động "ngoại"

 TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) đã nói như vậy tại Diễn đàn Năng suất lao động Việt Nam 2014 do CIEM tổ chức ngày 27/11 tại Hà Nội.

Năng suất lao động thấp - hiểu theo đúng nghĩa

Theo TS Nguyễn Đình Cung, mới đây Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) có công bố kết quả về năng suất lao động của Việt Nam ở mức rất thấp. Dù rằng thông tin này cũng không khác nhiều so với công bố của chúng ta so với nhiều năm trước đó nhưng dư luận chú ý nhiều nhơn.

"Điều đó là bình thường khi chúng ta đang trong giai đoạn phát triển mới, năng suất lao động thể hiện năng lực cạnh tranh của chúng ta", TS Cung nói.

Theo đó, ILO cho rằng năng suất lao động (NSLĐ) của Việt Nam năm 2013 thuộc nhóm thấp nhất khu vực châu Á-Thái Bình Dương, thấp hơn Singapore 15 lần, thấp hơn Nhật Bản 11 lần và thấp hơn Hàn Quốc khoảng 10 lần.

"So với các nước có thu nhập trung bình trong khối ASEAN, NSLĐ của Malaysia gấp 5 lần NSLĐ của Việt Nam còn NSLĐ của Thái Lan gấp 2,5 lần NSLĐ của Việt Nam", thông cáo ILO viết.

Cho rằng với con số mà ILO đưa ra cùng với cách hiểu chưa đúng nghĩa nên gây ra nhiều băn khoăn trong dư luận, TS Đặng Thị Thu Hoài, Phó Trưởng ban Chính sách dịch vụ công, CIEM  lý giải thêm về thực tế năng suất lao động hiện nay ở Việt Nam.

Theo đó bà Hoài cho biết, đặc điểm quy mô nhỏ thể hiện trước hết ở ngành nông nghiệp, dưới dạng đất đai manh mún, quy mô sản xuất nhỏ lẻ khiến cho khả năng ứng dụng khoa học công nghệ và tận dụng lợi ích theo quy mô để nâng cao NSLĐ bị hạn chế.

Bên cạnh đó, khu vực DN siêu nhỏ, khu vực kinh tế phi chính thức rất phổ biến, thu hút khoảng 60% lực lượng lao động phi nông nghiệp. “Với quy mô như vậy thì việc gia tăng NSLĐ là rất khó”, bà Hoài khẳng định.

Dẫn thêm số liệu năm 2013 bà Hoài cũng thừa nhận: năng suất lao động chung của toàn xã hội thấp, bình quân mỗi lao động tạo ra khoảng 48,72 triệu đồng, tăng hơn 20 triệu đồng so với năm 2001 và có sự khác biệt lớn giữa các ngành.

"Nếu như NSLĐ giai đoạn 2000 – 2006 tăng bình quân 6% thì tốc độ này giảm xuống còn 3% giai đoạn 2007 – 2013", bà Hoài cho biết.

Theo đó bà nhận định: "Nếu so với các nước trên thế giới, NSLĐ của Việt Nam vẫn còn khá thấp. Theo giá đô la Mỹ năm 1990, NSLĐ của Việt Nam năm 2010 đạt 5,88 nghìn USD, bằng 13,2% mức NSLĐ của Nhật Bản, 23,3% của Malaysia, 12% của Singapore, 13,3% của Hàn Quốc, 46,5% của Trung Quốc, 37% của Thái Lan và 69,9% của Philippine".

Năng suất lao động của Việt Nam thấp là một thực tế nhưng cần nhìn nhận đúng nghĩa

Thay đổi - đó là thách thức

Cho rằng cần phải nhìn nhận nhiều chiều về năng suất lao động thực của Việt Nam và phải tìm cách để thay đổi bằng cách tăng trưởng thực sự, song TS Cung cho rằng đây không phải chuyện dễ.

Theo ông Cung: Muốn đạt được tăng trưởng 7% thì năng suất lao động phải tăng gấp 1,5 lần. Đây là thách thức lớn và nói lên rằng phải cố gắng rất nhiều.

"Phải tăng năng suất lao động thực sự thay vì chi tiêu và khai thác tài nguyên như hiện nay", TS Cung nhấn mạnh.

PGS.TS Nguyễn Bá Ngọc, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Lao động và Xã hội), cũng nhìn nhận: cơ cấu lao động hiện nay chuyển dịch rất chậm chạp, lao động trong khu vực năng suất thấp vẫn chiếm tỷ trọng lớn khiến NSLĐ chung của Việt Nam thấp và nguy cơ tụt hậu tiếp tục gia tăng so với các nước trong khu vực.

Ông Ngọc còn cho rằng, không chỉ về năng suất mà chất lượng lao động, mặc dù đã được phân tích mổ xẻ qua nhiều năm nhưng chất lượng, kỹ năng của người lao động Việt Nam vẫn bị “chê” là kém xa nhiều nước trong khu vực.

"Nhìn từ góc độ khác, NSLĐ thấp chính là hệ quả của nền kinh tế quy mô nhỏ lẻ", TS Ngọc khẳng định.

TS Đặng Thị Thu Hoài chỉ thêm cái  khó để Việt Nam có thể tăng năng suất. Theo đó do nền kinh tế dừa vào nông nghiệp là chủ yếu, lại dưới dạng đất đai manh mún, quy mô sản xuất nhỏ lẻ khiến cho khả năng ứng dụng khoa học công nghệ và tận dụng lợi ích theo quy mô để nâng cao NSLĐ bị hạn chế.

Bên cạnh đó, khu vực DN siêu nhỏ, khu vực kinh tế phi chính thức rất phổ biến, thu hút khoảng 60% lực lượng lao động phi nông nghiệp. Với quy mô như vậy thì việc gia tăng NSLĐ là rất khó.

Trước thực tế này nhiều ý kiến cho rằng việc cải thiện NSLĐ là câu chuyện phải làm song không thể giải quyết trong một thời gian ngắn. Đặc biệt nếu chỉ thảo luận trên bàn giấy và chậm chạp trong việc chuyển dịch cơ cấu lao động, đào tạo lao động, cải thiện kỹ năng thì NSLĐ của người Việt sẽ ngày một tụt hậu so với các quốc gia khác, kéo theo đó là sự thua kém về năng lực cạnh tranh nền kinh tế.

TS Nguyễn Hữu Tiến, Nguyên Phó Viện trưởng Viện kinh tế nông nghiệp góp ý, để tăng năng suất lao động, cần có chính sách tăng cường đầu tư và trợ giúp các hoạt động kỹ thuật, khuyến nông, phát triển kết cấu hạ tầng… đặc biệt là cho những tiểu ngành có giá trị gia tăng cao trong nông nghiệp như chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp, thuỷ sản, khai thác thế mạnh của rừng…,

Nhà nước cần ban hành chiến lược và chương trình cụ thể và hợp lý về đào tạo và đào tạo lại, nhất là đào tạo nghề cho lao động nông thôn trong thời gian tới, để họ có thể “nắm bắt” được cơ hội việc làm.

"Nếu không làm được điều này, lao động trong nước nói chung và lao động nông thôn nói riêng có thể sẽ mất cơ hội việc làm “ngay sân nhà”, do lao động có kỹ năng hơn của các nước trong vùng có thể “tràn vào” nước ta", TS Tiến cảnh báo.

Bích Ngọc