Sự chia rẽ sâu sắc trong bộ máy lãnh đạo Iran
Kể từ khi Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei qua đời, câu hỏi về việc ai đang thực sự cai trị Tehran vẫn chưa có lời đáp rõ ràng. Tổng thống Donald Trump tin rằng chính sự đấu đá nội bộ này là rào cản lớn nhất khiến các cuộc đàm phán hòa bình không thể đạt được thỏa thuận. Trên mạng xã hội Truth Social, ông nhận định chính phủ Iran đang bị chia rẽ sâu sắc và gặp khó khăn lớn trong việc xác định người dẫn dắt.
Theo quan điểm của Tổng thống Mỹ, Tehran đang chứng kiến cuộc chiến giữa phe "cứng rắn" và một phe khác được gọi là "ôn hòa", dù thực tế nhóm này cũng không hề dễ chịu. Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động từ cuối tháng 2 vừa qua đã làm suy yếu đáng kể chế độ Mullah nhưng vẫn chưa thể xóa sổ hoàn toàn hệ thống này. Việc nhiều nhân vật chủ chốt bị tiêu diệt đã khiến cấu trúc quyền lực truyền thống bị đảo lộn và đang được sắp xếp lại một cách quyết liệt.
Chuyên gia Ali Fathollah-Nejad nhận định rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) hiện đang nắm quyền kiểm soát thực tế. Trong bối cảnh chiến tranh, lực lượng này đóng vai trò trung tâm hơn bao giờ hết, đặc biệt là sau cái chết của hàng loạt lãnh đạo cấp cao. Một câu hỏi mang tính sống còn đối với họ lúc này là thái độ đối với Mỹ: nên ủng hộ một giải pháp đàm phán hay tiếp tục con đường đối đầu không khoan nhượng.
Các thành viên của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo trong một cuộc mít tinh tại Tehran vào đầu tháng Giêng.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo áp đặt tầm ảnh hưởng
Sự mâu thuẫn trong nội bộ Iran đã bộc lộ rõ nét qua các tuyên bố trái ngược nhau về việc quản lý eo biển Hormuz. Tuần trước, Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghtschi đã ra tín hiệu mở cửa eo biển này, một động thái được phía Mỹ hoan nghênh. Tuy nhiên, giới lãnh đạo IRGC đã ngay lập tức bác bỏ, tiếp tục đóng cửa eo biển và thậm chí thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào tàu vận tải.
Những tiếng nói chỉ trích kịch liệt từ nội bộ Vệ binh Cách mạng và phe cứng rắn trong Quốc hội đã nhắm thẳng vào ông Araghtschi. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) đánh giá đây là minh chứng rõ nhất cho sự rạn nứt nghiêm trọng trong lòng chính quyền Tehran. Hiện tại, Ahmad Vahidi – chỉ huy không khoan nhượng của IRGC – được cho là đang chiếm thế thượng phong trong việc định đoạt các phản ứng quân sự lẫn lập trường đàm phán.
Sự chồng chéo và ngờ vực lẫn nhau còn được thể hiện qua quân số khổng lồ của phái đoàn Iran tham gia đàm phán gần đây với hơn 70 đại biểu. Mặc dù Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu phái đoàn và cố gắng tìm kiếm một giải pháp ngoại giao thực tế, ông vẫn bị giám sát chặt chẽ. Có thông tin cho rằng IRGC đã cử các đại diện riêng để ngăn cản ông Ghalibaf vượt qua các "lằn ranh đỏ" như:
- Bàn giao uranium đã được làm giàu cho quốc tế.
- Chấm dứt hoàn toàn các khoản viện trợ cho các nhóm vũ trang như Hamas và Hezbollah.
- Ký kết các cam kết an ninh làm suy yếu vai trò của quân đội.
Khoảng trống quyền lực sau cái chết của Ali Khamenei
Cuộc xung đột tại Iran hiện nay không đơn thuần là sự đối đầu giữa dân sự và quân đội, mà là sự mâu thuẫn về mặt tư tưởng. Phe cứng rắn coi bất kỳ sự thỏa hiệp nào với "kẻ thù" Mỹ là hành vi phản bội lại lý tưởng của Cách mạng Hồi giáo. Điều đáng ngại nhất hiện nay là Tehran thiếu vắng một nhân vật có đủ uy tín để hòa giải các nhóm lợi ích khác nhau như cách Đại giáo chủ Ali Khamenei từng làm.
Ông Khamenei đã qua đời ngay từ đầu chiến dịch không kích của Mỹ-Israel vào cuối tháng 2 tại dinh thự riêng. Sự ra đi của ông đã để lại một khoảng trống quyền lực khổng lồ, bởi ông vốn là người giữ vai trò trọng tài tối cao giữa các phe phái. Những nhân vật kỳ cựu khác có khả năng ổn định tình hình, như Ali Larijani, cũng đã bị loại bỏ trong các cuộc giao tranh.
Về mặt pháp lý, con trai của ông là Mojtaba Khamenei đã được bầu làm người kế vị vào đầu tháng Ba. Tuy nhiên, nhân vật này hầu như không xuất hiện trước công chúng, dẫn đến nhiều đồn đoán về tình trạng sức khỏe. Theo một số nguồn tin, Mojtaba đã trải qua nhiều ca phẫu thuật quan trọng và hiện đang gặp khó khăn lớn trong việc giao tiếp cũng như đi lại.
Các chuyên gia nghi ngờ rằng những tuyên bố nhân danh Mojtaba Khamenei thực chất đều do phía Vệ binh Cách mạng soạn thảo. Có vẻ như vị tân lãnh đạo này đã phải giao quyền quyết định vào tay các tướng lĩnh và chỉ giao tiếp hạn chế qua các tin nhắn viết tay. Điều này càng củng cố thêm nhận định rằng IRGC đang là lực lượng nắm giữ dây cương thực sự của đất nước.
Ahmad Vahidi, cựu Bộ trưởng và hiện là chỉ huy quyền lực của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.
Tương lai mờ mịt cho các nỗ lực ngoại giao
Sự gia tăng quyền lực của quân đội đã đẩy Tổng thống đương nhiệm Masoud Pezeshkian ra ngoài lề của các quyết định quan trọng. Dù được bầu vào năm 2024 với hy vọng cải tổ, ông Pezeshkian hiện thậm chí không được tham gia vào các cuộc thảo luận chiến lược. Trong khi đó, những nhân vật theo đường lối cực đoan mới đang thăng tiến mạnh mẽ, điển hình là Mohammad Bagher Solghadr.
Đối với Tổng thống Donald Trump, những biến động quyền lực tại Iran là một trở ngại vô cùng lớn cho chương trình nghị sự của ông. Đường lối không thỏa hiệp của Tehran không chỉ ngăn cản Mỹ chấm dứt chiến dịch quân sự tốn kém mà còn gây áp lực lên kinh tế toàn cầu. Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa kéo dài đang tạo ra những hệ lụy chính trị nội bộ phức tạp ngay tại Washington.
Trump đã yêu cầu phía Iran phải đưa ra một đề xuất thống nhất để làm cơ sở đàm phán, nhưng điều này dường sự là bất khả thi lúc này. Chừng nào nội bộ Tehran còn chưa xác định được người lãnh đạo thực thụ, mọi lời đe dọa hay nỗ lực ngoại giao từ Nhà Trắng đều khó mang lại kết quả. Cuộc chiến quyền lực tại Iran, vì thế, vẫn sẽ là một "ẩn số" đầy rủi ro đối với hòa bình khu vực và thế giới.
Thành Lộc - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo Welt online và NTV
- Báo điện tử tại Đức từ năm 1995 -
TIN NHANH | THỰC TẾ | TỪ NƯỚC ĐỨC
