Đức, Đan Mạch, Áo, Hy Lạp và Hà Lan đang phối hợp xây dựng một cơ chế mới nhằm xử lý những người xin tị nạn bị từ chối. Theo đề xuất đang được thảo luận, những người này có thể không chỉ bị đưa về quốc gia xuất xứ mà còn được chuyển tới một nước thứ ba bên ngoài Liên minh châu Âu.
Rwanda được xem là ứng viên có khả năng ký thỏa thuận đầu tiên. Uganda và Uzbekistan cũng nằm trong danh sách các quốc gia đang được cân nhắc.
Kế hoạch cho thấy một số nước EU muốn mở rộng các phương án hồi hương, trong lúc việc đưa người bị từ chối trở lại nước gốc gặp nhiều trở ngại trên thực tế.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
5 nước EU tìm phương án mới cho người xin tị nạn bị từ chối
Nhóm 5 nước gồm Đức, Đan Mạch, Áo, Hy Lạp và Hà Lan đang cùng nghiên cứu một hệ thống cho phép chuyển người xin tị nạn bị bác đơn tới một quốc gia được chỉ định bên ngoài EU. Cách làm này khác với quy trình thông thường, vốn tập trung vào việc đưa họ trở lại nơi họ mang quốc tịch hoặc nơi họ từng sinh sống.
Các cuộc trao đổi hiện xoay quanh hình thức hợp tác cụ thể với những nước ngoài EU. Những vấn đề được đặt ra gồm cơ sở pháp lý, trách nhiệm của quốc gia tiếp nhận, điều kiện sinh sống của người bị chuyển đi và cách bảo đảm việc thực thi quyết định từ chối tị nạn.
Đề xuất này chưa phải là một cơ chế đã hoàn tất. Các nước tham gia vẫn đang thảo luận với đối tác bên ngoài EU trước khi có thể đi đến những thỏa thuận chính thức. Nếu được triển khai, hệ thống sẽ mở thêm một hướng xử lý đối với các trường hợp không được phép ở lại châu Âu.
Đức muốn tăng vai trò của Frontex
Bộ trưởng Nội vụ Đức Alexander Dobrindt ủng hộ việc tăng cường vai trò của Frontex trong hoạt động hồi hương những người xin tị nạn bị từ chối. Cơ quan này hiện phụ trách hỗ trợ các quốc gia thành viên quản lý biên giới bên ngoài EU và phối hợp trong một số hoạt động hồi hương.
Theo đề xuất của ông Dobrindt, Frontex có thể đảm nhận nhiều nhiệm vụ hơn trong quá trình tổ chức đưa người bị từ chối rời khỏi lãnh thổ châu Âu. Việc phối hợp ở cấp EU được kỳ vọng giúp các nước thành viên giảm tình trạng mỗi nước áp dụng một cách riêng, đồng thời rút ngắn thời gian thực hiện quyết định hồi hương.
Bộ trưởng Nội vụ Đức cũng đề nghị thành lập một đơn vị đặc biệt thuộc Frontex. Lực lượng này có thể được triển khai nhanh tại các khu vực biên giới bên ngoài EU nếu xuất hiện một làn sóng di cư đột ngột.
Đơn vị nói trên sẽ được xây dựng theo hướng phản ứng nhanh. Nhiệm vụ cụ thể có thể bao gồm hỗ trợ kiểm soát biên giới, điều phối nhân lực và giúp các nước chịu áp lực lớn xử lý tình huống phát sinh. Tuy vậy, quy mô, quyền hạn và cơ chế triển khai của đơn vị vẫn cần được các nước thành viên thống nhất.
Rwanda có thể là đối tác đầu tiên
Trong số các quốc gia đang được xem xét, Rwanda được cho là có nhiều khả năng trở thành nước đầu tiên ký thỏa thuận với nhóm 5 nước EU. Hai nhà ngoại giao EU am hiểu tiến trình đàm phán cho biết các cuộc trao đổi về khả năng này đang được tiến hành.
Uganda và Uzbekistan cũng được đưa vào diện cân nhắc. Mỗi quốc gia có thể được xem xét dựa trên khả năng tiếp nhận, mức độ sẵn sàng hợp tác và các điều kiện liên quan đến việc quản lý những người được chuyển tới.
Việc lựa chọn nước thứ ba sẽ là một trong những điểm nhạy cảm nhất của kế hoạch. Các chính phủ châu Âu cần xác định rõ người bị từ chối sẽ được bảo vệ ra sao, họ có được tiếp cận các dịch vụ cơ bản hay không và cơ chế giám sát nào sẽ được áp dụng sau khi chuyển giao.
Tranh luận về pháp lý và trách nhiệm
Cơ chế đưa người xin tị nạn bị từ chối tới một nước thứ ba có thể giúp các chính phủ xử lý nhanh hơn những hồ sơ không đáp ứng điều kiện bảo hộ. Tuy nhiên, cách làm này cũng đặt ra câu hỏi về trách nhiệm pháp lý của các nước EU sau khi người di cư rời khỏi lãnh thổ châu Âu.
Việc từ chối đơn xin tị nạn không đồng nghĩa với việc mọi hình thức chuyển giao đều có thể thực hiện. Các cơ quan chức năng vẫn phải xem xét nguy cơ đối xử vô nhân đạo, điều kiện an toàn và khả năng người bị chuyển đi tiếp tục được bảo vệ theo những nguyên tắc quốc tế liên quan.
Những yêu cầu này có thể khiến quá trình đàm phán kéo dài. Một thỏa thuận chỉ có thể vận hành ổn định nếu quy định rõ trách nhiệm của từng bên, quyền khiếu nại của người bị từ chối và phương thức giám sát độc lập.
Quyết định chưa được thông qua
Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy cơ chế mới đã được áp dụng trên toàn EU. Nhóm 5 nước mới dừng ở giai đoạn phối hợp và tìm kiếm đối tác ngoài liên minh. Các cuộc đàm phán với Rwanda, Uganda và Uzbekistan sẽ quyết định liệu ý tưởng này có thể chuyển thành thỏa thuận cụ thể hay không.
Với Đức, việc mở rộng vai trò của Frontex và xây dựng lực lượng phản ứng nhanh là một phần trong nỗ lực thúc đẩy chính sách hồi hương hiệu quả hơn. Với các nước tham gia, thách thức nằm ở việc cân bằng giữa yêu cầu kiểm soát di cư, năng lực thực thi và nghĩa vụ bảo vệ quyền con người.
Trong thời gian tới, kết quả đàm phán với các quốc gia thứ ba sẽ là thước đo quan trọng đối với kế hoạch này. Nếu đạt được thỏa thuận, mô hình có thể trở thành tiền lệ cho những sáng kiến tương tự tại châu Âu. Nếu không, các nước EU vẫn phải tiếp tục tìm cách tháo gỡ những khó khăn lâu nay trong việc thực hiện quyết định hồi hương.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Politico
