Ba diễn biến được lan truyền ngày 13/10/2026 đang tạo nên một bức tranh đầy căng thẳng: Ukraine nói đã kiềm chế các đòn đánh vào ngành năng lượng Nga, Nga vẫn tiếp tục tấn công khắp lãnh thổ Ukraine, còn Washington được cho là muốn Kyiv ngừng đánh các nhà máy lọc dầu của Moscow.
Nếu các thông tin này được xác minh, vấn đề không chỉ là tiến trình hòa bình có tiến triển hay không. Câu hỏi gay gắt hơn là: vì sao nước bị xâm lược lại chịu thêm sức ép, trong khi bên phát động xâm lược vẫn duy trì các cuộc tấn công?
chụp màn hình VTV1
Ukraine kiềm chế, chiến sự không dừng
Theo nội dung được dẫn lại từ tuyên bố của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, nước này đã không tấn công các nhà máy lọc dầu Nga trong hai ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo về lệnh ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng.
Nhưng khoảng lặng một chiều ấy không kéo dài ở phía Nga. Ukraine cho biết Moscow tiếp tục sử dụng nhiều loại vũ khí để tấn công các khu vực trên khắp đất nước. Các con số được trích dẫn gồm 19 khu vực bị đánh, bốn người thiệt mạng và 41 người bị thương tại Kharkiv. Kyiv cũng ghi nhận một vụ tấn công bằng tên lửa đạn đạo nhằm vào thủ đô.
Điểm khiến Kyiv bức xúc là việc không nhận được cảnh báo sớm từ các đối tác trước vụ tấn công tên lửa. Với người dân, vài phút cảnh báo có thể quyết định họ có kịp xuống hầm trú ẩn hay không.
Tuy nhiên, cần thận trọng trước khi suy diễn. Để xác định vì sao cảnh báo không được đưa ra, cần dữ liệu về thời điểm phát hiện tên lửa, thông tin tình báo sẵn có và cơ chế chia sẻ giữa các bên. Việc thiếu cảnh báo một lần chưa đủ để kết luận Mỹ cố tình giữ lại thông tin.
Đàm phán Miami và yêu cầu đơn phương
Theo bản tin được gán cho NEXTA và một nguồn báo chí khác, cuộc gặp giữa đại diện Mỹ và Ukraine tại Miami kéo dài khoảng sáu giờ. Phía Mỹ được cho là đã yêu cầu Kyiv ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga.
Điều đáng chú ý nằm ở câu trả lời khi Ukraine hỏi mình nhận được gì để đổi lại. Các nhà đàm phán Mỹ được cho là đã nhắc tới sự hỗ trợ tình báo mà Washington từng cung cấp.
Nếu thông tin này chính xác, đó là một vấn đề ngoại giao khó bỏ qua. Sự hỗ trợ đã cấp trong quá khứ liệu có thể trở thành lý do để yêu cầu Ukraine chấp nhận thêm hạn chế, trong khi Nga chưa phải chịu cam kết tương xứng?
Một chi tiết khác cũng thu hút sự chú ý: đặc phái viên Steve Witkoff được cho là đã rời phòng họp để tham gia cuộc điện đàm giữa Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Chi tiết này cho thấy các kênh liên lạc Mỹ–Nga có thể đang chạy song song với cuộc trao đổi Mỹ–Ukraine.
Nhưng chưa thể kết luận nội dung cuộc gọi hay những gì hai bên thống nhất. Điều Kyiv cần rõ ràng hơn: mọi sự kiềm chế của Ukraine phải đi kèm cơ chế giám sát, nghĩa vụ tương ứng từ Nga và các bảo đảm đủ mạnh để Moscow không lợi dụng thời gian ngừng bắn để tiếp tục tấn công.
Kinh doanh năng lượng và cái giá an ninh
Một phát ngôn được gán cho người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov mô tả việc nới lỏng hạn chế đối với diesel Nga là biện pháp phục vụ hoạt động kinh doanh Mỹ–Nga, không liên quan đến Ukraine.
Nếu cách mô tả này đúng, câu hỏi lớn lập tức xuất hiện: lợi ích thương mại có đang được đặt lên trước những hệ quả an ninh của cuộc chiến?
Doanh thu từ xuất khẩu năng lượng có thể giúp Nga duy trì nguồn lực tài chính. Tuy vậy, không nên quy đổi một cách vội vàng từ doanh thu dầu mỏ sang số lượng vũ khí. Muốn biết tiền cụ thể tài trợ cho loại vũ khí nào, cần bằng chứng về dòng tiền và chi tiêu.
Dù vậy, nguyên tắc vẫn rõ ràng. Nếu Nga tiếp tục chiến tranh, bất kỳ chính sách nào làm tăng nguồn lực kinh tế của Moscow đều phải được đánh giá theo tác động thực tế tới năng lực tiến hành chiến tranh của nước này.
Không thể chỉ nói về hợp đồng, giá nhiên liệu hay lợi ích thương mại mà bỏ qua câu hỏi về an ninh châu Âu và sinh mạng người Ukraine.
Khi sức ép không đi kèm nghĩa vụ
Đây có thể là điểm nghiêm trọng nhất của toàn bộ câu chuyện. Nếu một quốc gia bị xâm lược bị yêu cầu hạn chế khả năng đáp trả, trong khi bên xâm lược không phải chịu nghĩa vụ tương ứng, tiến trình hòa bình có nguy cơ trở thành công cụ củng cố lợi thế cho bên sử dụng vũ lực.
Nếu sự hỗ trợ tình báo bị dùng như một phương thức mặc cả, các đồng minh của Mỹ cũng sẽ phải tự hỏi về mức độ phụ thuộc của mình vào Washington. Đó là câu hỏi không chỉ dành cho Ukraine.
Châu Âu vì thế có lý do để tăng cường năng lực tình báo, phòng không, quốc phòng và hỗ trợ cho Kyiv. Các phương án đáp trả kinh tế, nếu quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt, cũng cần được cân nhắc kỹ về tính pháp lý, tính khả thi và hậu quả thực tế.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa nghi ngờ và kết luận. Những diễn biến này có thể làm dấy lên lo ngại về sự bất cân xứng trong chính sách của Mỹ. Chúng chưa đủ để chứng minh có một thỏa thuận bí mật nhằm phối hợp với Nga chống lại Ukraine.
Thông điệp của Kyiv
Lập trường được dẫn lại từ Zelenskyy nhấn mạnh rằng giảm leo thang chỉ có thể đạt được khi có áp lực thực chất lên Nga. Theo logic đó, chiến tranh khó kết thúc nếu Moscow tin rằng mình có thể tiếp tục tấn công mà không chịu hệ quả tương xứng.
Ukraine có quyền tự vệ theo luật pháp quốc tế. Nhưng mọi biện pháp quân sự vẫn cần được đánh giá về mục tiêu, tính cần thiết, tính tương xứng và nguy cơ gây hại cho dân thường.
Điều Kyiv cần không phải là một lời hứa chung chung. Nước này cần hỗ trợ ổn định, cảnh báo sớm đáng tin cậy, năng lực phòng thủ đủ mạnh và những cam kết an ninh cụ thể.
Đó mới là nền tảng để Ukraine bước vào đàm phán mà không phải chọn giữa chủ quyền và sự sống còn.
Thế giới đang đi về đâu?
Nếu một cường quốc có thể gây sức ép lên nước nhỏ để đạt thỏa thuận, trong khi bên xâm lược vẫn giữ lợi thế trên chiến trường, niềm tin vào luật pháp quốc tế sẽ bị tổn hại.
Nếu lợi ích thương mại được ưu tiên mà không tính đến hậu quả chiến lược, cái giá có thể vượt xa một hợp đồng năng lượng. Và nếu các đồng minh không còn chắc rằng sự hỗ trợ sẽ tiếp tục khi khủng hoảng xảy ra, hệ thống an ninh tập thể sẽ trở nên mong manh hơn.
Hòa bình không chỉ là việc bên yếu hơn ngừng đáp trả. Hòa bình phải bao gồm việc chấm dứt xâm lược, bảo vệ dân thường và tạo ra những bảo đảm đủ sức ngăn chiến tranh tái diễn.
Đứng bên cạnh Ukraine không có nghĩa là tin mọi tuyên bố chưa được kiểm chứng. Đó là yêu cầu mọi bên chịu trách nhiệm về hành động của mình, đồng thời bảo vệ nguyên tắc rằng chủ quyền của một quốc gia không thể trở thành món hàng trao đổi giữa các cường quốc.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: NEXTA
