Hàn the là gì và vì sao bị cấm tuyệt đối?
Giò chả là món ăn quen thuộc trong mâm cơm của nhiều gia đình Việt Nam, từ bữa sáng, bữa cơm thường ngày đến các dịp lễ, Tết. Tuy nhiên, vụ phát hiện 571 kg giò chả chứa hàn the tại Hà Nội một lần nữa đặt ra vấn đề về an toàn thực phẩm. ã tạm giữ 118 kg giò lợn, 402 kg giò thịt và 51 kg chả cốm tại một cơ sở sản xuất.
 |
Kết quả kiểm nghiệm xác định các mẫu thành phẩm đều có chứa hàn the, một chất không được phép sử dụng trong chế biến thực phẩm.
Hàn the có tên hóa học là Sodium Tetraborate Decahydrate(thường gọi là Borax). Chất này thường tồn tại dưới dạng tinh thể hoặc bột màu trắng, được ứng dụng trong một số hoạt động công nghiệp như sản xuất thủy tinh, gốm sứ và chất tẩy rửa. Tuy nhiên, đặc tính của hàn the cũng từng bị lợi dụng trong chế biến thực phẩm. Khi cho vào một số sản phẩm làm từ thịt hoặc tinh bột, hàn the có thể làm thay đổi cấu trúc, tạo cảm giác dai giòn và ảnh hưởng đến khả năng giữ nước của thành phẩm.
Đối với người sản xuất thiếu trách nhiệm, việc sử dụng hàn the có thể trở thành cách cải thiện độ dai, giòn của sản phẩm mà không cần đầu tư đúng mức vào nguyên liệu và kỹ thuật chế biến. Điều đáng lo ngại là người tiêu dùng khó nhận biết sự có mặt của chất này chỉ qua một bữa ăn thông thường. Một miếng giò có vẻ ngoài hấp dẫn, mùi thơm dễ chịu và kết cấu dai giòn chưa chắc đã bảo đảm an toàn.
m trong danh mục các chất được phép sử dụng để chế biến thực phẩm. Đây là vấn đề khác với những phụ gia được cơ quan quản lý cho phép sử dụng trong giới hạn và điều kiện cụ thể. Vì vậy, việc đưa hàn the vào giò chả là hành vi vi phạm quy định an toàn thực phẩm, bất kể người sản xuất sử dụng với mục đích tạo độ dai hay kéo dài thời gian bảo quản.
Về mặt sức khỏe, các hợp chất borat có thể gây độc khi đi vào cơ thể với lượng đủ lớn. Sau khi được hấp thu, phần lớn lượng boron từ các hợp chất này được đào thải qua thận. Tuy nhiên, khả năng đào thải không có nghĩa cơ thể có thể chịu đựng bất kỳ lượng hàn the nào mà không gặp nguy hiểm. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào lượng tiếp xúc, thời gian sử dụng, tuổi tác và tình trạng sức khỏe của từng người.
Cần phân biệt rõ rằng không phải cứ ăn một miếng giò chả có hàn the là lập tức bị suy gan, suy thận hoặc ngộ độc nặng. Ngược lại, cũng không thể xem việc sử dụng hàn the với lượng nhỏ là an toàn. Do không có cơ sở để sử dụng chất này như phụ gia thực phẩm, cách phòng ngừa đúng đắn nhất vẫn là không đưa hàn the vào thực phẩm ngay từ khâu sản xuất.
 |
Hàn the là chất không được phép sử dụng trong chế biến thực phẩm và có thể gây ngộ độc khi cơ thể tiếp xúc với lượng đủ lớn.
Hậu quả khốc liệt: Khi độc chất Borax tàn phá hệ tiêu hóa và nội tạng
Mối nguy của hàn the không chỉ nằm ở việc đây là một phụ gia bị cấm. Trong những trường hợp ngộ độc, các hợp chất borat có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, đặc biệt là hệ tiêu hóa và thận. Những biểu hiện thường gặp cũng có thể giống ngộ độc thực phẩm do nguyên nhân khác, khiến người bệnh khó xác định tác nhân nếu không được thăm khám. Vì vậy, cần hiểu đúng các dấu hiệu cảnh báo thay vì chỉ dựa vào cảm giác khó chịu sau khi ăn.
1. Kích ứng niêm mạc dạ dày và hệ tiêu hóa
Đường tiêu hóa là nơi tiếp xúc trực tiếp với hàn the khi người dùng ăn phải thực phẩm chứa chất này. Trong trường hợp ngộ độc cấp, người bệnh có thể xuất hiện buồn nôn, nôn, đau bụng và tiêu chảy. Mức độ biểu hiện thay đổi tùy lượng chất đã hấp thu và cơ địa từng người. Nếu nôn hoặc tiêu chảy nhiều, người bệnh còn có nguy cơ mất nước, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.
Điều cần lưu ý là các triệu chứng trên không đặc trưng riêng cho ngộ độc hàn the. Vi khuẩn, virus, độc tố thực phẩm và nhiều nguyên nhân khác cũng có thể gây ra tình trạng tương tự. Vì thế, không thể kết luận một món giò chả có hàn the chỉ vì người ăn bị đau bụng. Ngược lại, nếu nghi ngờ đã ăn thực phẩm chứa hóa chất không được phép sử dụng, người bệnh nên ngừng ăn và theo dõi sức khỏe, không tiếp tục sử dụng chỉ vì chưa xuất hiện triệu chứng.
2. Suy giảm chức năng và tổn thương gan, thận
Thận giữ vai trò quan trọng trong việc đào thải boron ra khỏi cơ thể. Khi tiếp xúc với lượng lớn các hợp chất borat, đặc biệt trong ngộ độc nghiêm trọng, chức năng thận có thể bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể gặp tình trạng mất nước, rối loạn điện giải hoặc tổn thương thận cấp, khiến quá trình đào thải chất độc trở nên khó khăn hơn.
Gan cũng có thể bị ảnh hưởng trong những trường hợp ngộ độc nặng, nhưng không nên hiểu rằng mọi lần ăn phải thực phẩm chứa hàn the đều dẫn đến viêm gan hay hoại tử gan. Những tổn thương nghiêm trọng cần được đánh giá bằng triệu chứng, xét nghiệm và diễn biến lâm sàng. Người có bệnh thận từ trước hoặc sức khỏe suy yếu có thể cần được theo dõi thận trọng hơn khi nghi ngờ tiếp xúc với hóa chất độc hại.
3. Tổn thương hệ thần kinh trung ương
Trong những trường hợp ngộ độc nặng, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện ảnh hưởng đến hệ thần kinh như đau đầu, lơ mơ hoặc co giật. Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế khẩn cấp, nhất là khi đi kèm nôn nhiều, mất nước hoặc rối loạn ý thức. Tuy nhiên, không có cơ sở để khẳng định việc ăn giò chả chứa hàn the thông thường sẽ trực tiếp gây trầm cảm hoặc rối loạn tâm thần kéo dài.
Một điểm quan trọng khác là tác động của việc tiếp xúc lâu dài với các hợp chất borat vẫn cần được xem xét dựa trên mức phơi nhiễm và loại hợp chất cụ thể. Một số nghiên cứu độc chất học ghi nhận ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và phát triển ở động vật khi tiếp xúc với liều đủ cao. Những dữ liệu này là cơ sở để quản lý nguy cơ, nhưng không thể dùng để khẳng định mọi người từng ăn thực phẩm chứa hàn the đều sẽ gặp các hậu quả tương tự.
Nếu sau khi ăn thực phẩm nghi ngờ nhiễm hóa chất, người bệnh xuất hiện nôn liên tục, đau bụng dữ dội, tiêu chảy nhiều, tiểu ít, lơ mơ hoặc co giật, cần đến cơ sở y tế ngay. Không tự gây nôn hay sử dụng các phương pháp giải độc truyền miệng. Nếu còn mẫu thực phẩm hoặc bao bì, nên giữ lại để hỗ trợ việc xác định nguyên nhân khi cần thiết.
 |
Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phù hợp để đánh giá chức năng các cơ quan khi nghi ngờ ngộ độc hóa chất.
Nhận diện giò chả chứa hàn the và giải pháp bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng
Sau những vụ việc liên quan đến thực phẩm chứa chất cấm, nhiều người tìm cách phân biệt giò chả an toàn và giò chả có hàn the bằng mắt thường. Tuy nhiên, đây lại là vấn đề dễ dẫn đến hiểu lầm. Độ dai, màu sắc hay mùi thơm của giò chả còn phụ thuộc vào nguyên liệu, tỷ lệ thịt, phương pháp xay quết và cách bảo quản. Không có dấu hiệu cảm quan đơn lẻ nào đủ tin cậy để xác định một sản phẩm có chứa hàn the.
1. Quan sát thực phẩm để nhận diện dấu hiệu bất thường, nhưng không xem đó là kết quả kiểm nghiệm: Giò chả có độ dai giòn khác thường, màu sắc bất thường hoặc được bảo quản không đúng cách có thể khiến người mua cần thận trọng hơn. Tuy nhiên, giò chả dai giòn không đồng nghĩa chắc chắn chứa hàn the, cũng như giò chả mềm, thơm không bảo đảm hoàn toàn không có chất cấm. Muốn xác định sự hiện diện của hàn the, cần sử dụng phương pháp kiểm tra phù hợp.
2. Ưu tiên cơ sở sản xuất, kinh doanh có nguồn gốc rõ ràng: Người tiêu dùng nên lựa chọn sản phẩm có thông tin nhà sản xuất, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản và nguồn gốc minh bạch. Khi mua giò chả làm sẵn, cần chú ý cách trưng bày, vệ sinh nơi bán và nhiệt độ bảo quản. Một cửa hàng lớn hoặc cơ sở đã được cấp giấy chứng nhận không đồng nghĩa mọi lô hàng đều tuyệt đối an toàn, nhưng việc có thông tin truy xuất và chịu sự kiểm tra của cơ quan chức năng vẫn là yếu tố quan trọng để giảm rủi ro.
3. Tự chế biến tại nhà nếu có điều kiện và kiểm soát tốt nguyên liệu: Làm giò chả tại nhà giúp người nội trợ chủ động hơn trong việc lựa chọn thịt, gia vị và phụ gia sử dụng. Tuy nhiên, điều này không bảo đảm loại bỏ mọi nguy cơ nếu nguyên liệu ban đầu không an toàn hoặc quá trình chế biến, bảo quản không đúng cách. Người làm cần giữ vệ sinh dụng cụ, nấu chín thực phẩm và bảo quản ở nhiệt độ phù hợp.
Ngoài ra, khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu vi phạm an toàn thực phẩm, người tiêu dùng nên giữ lại thông tin nơi mua, hóa đơn hoặc hình ảnh sản phẩm để phản ánh với cơ quan chức năng. Không nên tự thử những phương pháp nhận biết hàn the thiếu cơ sở khoa học rồi kết luận sản phẩm an toàn. Đặc biệt, việc đun nóng hay chiên lại giò chả không phải biện pháp đáng tin cậy để loại bỏ hàn the đã được đưa vào thực phẩm.
 |
Lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng và chế biến hợp vệ sinh là những bước quan trọng để giảm nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Vụ phát hiện 571 kg giò chả chứa hàn the là lời cảnh báo về trách nhiệm của cơ sở sản xuất cũng như sự cần thiết của công tác kiểm tra an toàn thực phẩm.
Đối với người tiêu dùng, điều quan trọng không phải là tìm một mẹo nhận biết chất cấm bằng mắt thường, mà là lựa chọn nguồn thực phẩm đáng tin cậy, bảo quản đúng cách và chủ động phản ánh những dấu hiệu vi phạm. Sự thận trọng từ khâu mua sắm đến chế biến sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Nguồn: Báo Tuổi Trẻ
