Một gia đình ba người chuyển sang Đức theo diện cư trú §18b, trong đó người chồng làm việc tại nhà máy, còn người vợ dự định mở hoạt động kinh doanh riêng. Tuy nhiên, để cả gia đình ổn định cuộc sống, họ phải giải quyết nhiều vấn đề ngoài chuyện có được thị thực và chỗ làm. Tiếng Đức, trường học, y tế, quy định cư trú và khả năng tài chính đều ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch định cư lâu dài.
Đối với nhiều gia đình Việt Nam, sang Đức cùng vợ hoặc chồng và con nhỏ là mục tiêu đáng cân nhắc. Cả nhà có thể đoàn tụ, con được tiếp cận hệ thống giáo dục Đức và người đi làm có cơ hội xây dựng cuộc sống mới. Nhưng được nhập cảnh không đồng nghĩa với việc mọi thành viên đã sẵn sàng thích nghi.
Con đi học: Cha mẹ phải đồng hành chứ không chỉ đăng ký trường
Khi chuyển đến Đức, trẻ em trong độ tuổi đi học cần làm quen với môi trường giáo dục, ngôn ngữ và phương pháp học tập mới. Cha mẹ phải tìm hiểu thủ tục nhập học, liên hệ với trường và phối hợp với giáo viên trong quá trình con thích nghi.
Sau khi nhập học, trách nhiệm của phụ huynh vẫn tiếp tục. Nhà trường thường gửi thông báo về lịch học, hoạt động ngoại khóa, tình hình học tập và những vấn đề cần trao đổi. Cha mẹ cũng cần tham dự các buổi họp phụ huynh, trao đổi với giáo viên khi con gặp khó khăn.
Nếu trẻ chưa biết tiếng Đức, quá trình hòa nhập có thể cần nhiều thời gian. Trẻ phải học ngôn ngữ mới, làm quen với bạn bè và thích nghi với cách giảng dạy khác biệt. Trong giai đoạn này, sự hỗ trợ của gia đình đóng vai trò quan trọng.
Cha mẹ không thành thạo tiếng Đức sẽ gặp thêm trở ngại. Họ có thể khó hiểu thông báo của trường, không nắm rõ những vấn đề con đang gặp phải hoặc không thể trao đổi đầy đủ với giáo viên. Vì vậy, kế hoạch đưa con sang Đức cần tính đến khả năng ngôn ngữ của cả người lớn, không chỉ riêng trẻ em.
Khi con ốm, rào cản ngôn ngữ trở thành vấn đề thực tế
Hệ thống y tế Đức có những quy trình riêng về đặt lịch khám, tiếp nhận bệnh nhân, bảo hiểm và điều trị. Người mới sang cần biết cách liên hệ phòng khám, mô tả triệu chứng và hiểu hướng dẫn của nhân viên y tế.
Với trẻ nhỏ, tình huống này càng cần được chuẩn bị. Khi con sốt, đau bụng hoặc gặp vấn đề sức khỏe bất ngờ, cha mẹ phải giải thích chính xác triệu chứng. Họ cũng cần hiểu chỉ định điều trị, cách sử dụng thuốc và những lưu ý sau khi khám.
Giấy tờ bảo hiểm y tế là một phần khác không thể bỏ qua. Gia đình cần nắm rõ phạm vi bảo hiểm, thủ tục đăng ký và cách sử dụng dịch vụ. Nếu không hiểu ngôn ngữ, phụ huynh có thể gặp khó khăn khi xử lý hóa đơn hoặc trao đổi về quyền lợi bảo hiểm.
Do đó, tiếng Đức không chỉ phục vụ công việc. Đây còn là công cụ giúp cha mẹ bảo vệ sức khỏe của con và xử lý những tình huống phát sinh trong đời sống hằng ngày.
Người vợ muốn tự kinh doanh cần kiểm tra quyền cư trú
Một kế hoạch thường được các gia đình cân nhắc là người chồng đi làm hưởng lương, còn người vợ tự kinh doanh. Cách phân chia này có thể tạo thêm nguồn thu nhập. Tuy nhiên, kinh doanh tại Đức không đơn giản chỉ bằng việc đăng ký hoạt động rồi bắt đầu bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ.
Trước hết, người vợ phải kiểm tra giấy phép cư trú của mình có cho phép tự kinh doanh hay không. Quyền làm việc và quyền tự kinh doanh không phải lúc nào cũng giống nhau. Điều kiện cụ thể phụ thuộc vào loại giấy phép và các nội dung ghi trên giấy tờ cư trú.
Nếu được phép kinh doanh, người thực hiện vẫn phải tìm hiểu thủ tục đăng ký, nghĩa vụ thuế, bảo hiểm và quy định áp dụng cho từng ngành nghề. Một số lĩnh vực còn có yêu cầu riêng về chuyên môn, giấy phép hoặc điều kiện hoạt động.
Ngoài thủ tục pháp lý, khả năng tìm khách hàng cũng quyết định hiệu quả kinh doanh. Người mới sang thường chưa có mạng lưới quan hệ, chưa hiểu đầy đủ thị trường và có thể gặp khó khăn khi giao tiếp với khách hàng Đức. Nếu tiếng Đức còn hạn chế, quá trình quảng bá, thương lượng và xử lý khiếu nại càng phức tạp.
Gia đình vì thế không nên xem thu nhập từ hoạt động kinh doanh là nguồn tiền chắc chắn ngay từ những tháng đầu tiên. Cần tính đến thời gian chuẩn bị, chi phí ban đầu và khả năng hoạt động chưa có lãi.
Diện cư trú §18b có yêu cầu riêng về công việc
Giấy phép cư trú theo Điều 18b Luật Cư trú Đức (Aufenthaltsgesetz) dành cho lao động có trình độ chuyên môn được đào tạo đại học. Người được cấp giấy phép phải đáp ứng những điều kiện pháp luật quy định về trình độ và công việc đủ tiêu chuẩn chuyên môn.
Điều này có nghĩa không phải công việc nào tại Đức cũng phù hợp với diện cư trú §18b. Một vị trí làm việc trong nhà máy chỉ đáp ứng yêu cầu khi tính chất công việc và các điều kiện liên quan phù hợp với quy định dành cho lao động có trình độ chuyên môn. Tên gọi nơi làm việc hoặc việc có hợp đồng lao động chưa đủ để kết luận.
Người lao động cần kiểm tra kỹ hợp đồng, mô tả công việc và điều kiện ghi trong giấy phép cư trú. Nếu muốn chuyển sang công việc khác, họ phải xác định liệu công việc mới có tiếp tục đáp ứng điều kiện hay không. Một số trường hợp cần cơ quan có thẩm quyền chấp thuận trước khi thay đổi.
Quy định này cũng cần được lưu ý nếu người lao động muốn chuyển từ làm thuê sang tự kinh doanh. Giấy phép theo diện lao động có trình độ không mặc nhiên cho phép người sở hữu thực hiện mọi hình thức kinh doanh. Người liên quan cần hỏi cơ quan quản lý người nước ngoài tại địa phương để xác định quyền hoạt động cụ thể.
Chi phí sinh hoạt có thể tạo áp lực cho gia đình
Sau khi chuyển đến Đức, gia đình phải duy trì nhiều khoản chi cố định. Tiền thuê nhà, điện nước, thực phẩm, đi lại, bảo hiểm và chi phí dành cho con đều cần được tính vào ngân sách hằng tháng.
Nếu người chồng là nguồn thu nhập chính, còn hoạt động kinh doanh của vợ chưa tạo ra lợi nhuận, gia đình có thể chịu áp lực đáng kể. Những khoản phát sinh như mua sắm đồ dùng ban đầu, tiền đặt cọc thuê nhà hoặc chi phí đi lại cũng khiến ngân sách trong giai đoạn đầu tăng lên.
Vì vậy, gia đình không nên chỉ tính toán dựa trên mức lương ghi trong hợp đồng. Cần phân biệt thu nhập trước thuế và số tiền thực nhận, đồng thời dự trù các khoản chi thiết yếu. Khả năng tiết kiệm và khoản tiền dự phòng sẽ quyết định mức độ an toàn tài chính khi một nguồn thu nhập gặp trục trặc.
Những việc cần chuẩn bị trước khi cả nhà sang Đức
Trước khi quyết định chuyển cả gia đình, người lao động nên xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng thành viên. Các vấn đề cần kiểm tra gồm:
- Công việc và quyền cư trú: Xác định công việc có đáp ứng điều kiện của diện §18b hay không, đồng thời kiểm tra quyền làm việc và tự kinh doanh của từng thành viên.
- Tiếng Đức: Chuẩn bị khả năng giao tiếp đủ dùng cho công việc, trường học, khám chữa bệnh và các thủ tục hành chính thiết yếu.
- Giáo dục: Tìm hiểu trường học tại nơi dự định sinh sống, thủ tục nhập học và hỗ trợ ngôn ngữ dành cho trẻ mới đến.
- Y tế và bảo hiểm: Nắm rõ cách đăng ký bảo hiểm, tìm phòng khám và xử lý những tình huống sức khỏe khẩn cấp.
- Tài chính: Lập ngân sách cho tiền thuê nhà, sinh hoạt và các khoản phát sinh, đồng thời duy trì khoản dự phòng nếu công việc hoặc hoạt động kinh doanh không thuận lợi.
Những chuẩn bị này giúp gia đình đánh giá thực tế khả năng sinh sống tại Đức, thay vì chỉ tập trung vào điều kiện xin thị thực. Người tư vấn có thể hỗ trợ lựa chọn lộ trình, nhưng gia đình mới là bên trực tiếp giải quyết các vấn đề phát sinh mỗi ngày.
Với gia đình dự định sang Đức theo diện §18b, bước tiếp theo là rà soát giấy phép cư trú, điều kiện công việc của người chồng và quyền hoạt động kinh doanh của người vợ. Song song với đó, cả nhà cần xác định nơi ở, trường học cho con, phương án bảo hiểm và ngân sách đủ duy trì cuộc sống trong giai đoạn đầu.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
