Dữ liệu bị đánh cắp từ Cơ quan Thống kê Nhà nước Nga (Rosstat) cho thấy hơn 450.000 người Nga đã thiệt mạng liên quan đến cuộc chiến tại Ukraine kể từ năm 2022. Con số này đưa cuộc xung đột trở thành cuộc chiến gây tổn thất nhân mạng lớn nhất của Nga kể từ Thế chiến II, trong khi số người tử vong tiếp tục tăng nhanh.
Moscow chưa công bố số liệu thương vong chính thức trên chiến trường kể từ tháng 9/2022 và nhiều lần bác bỏ các ước tính độc lập. Nếu số liệu rò rỉ phản ánh đúng quy mô tổn thất, Nga đã phải trả giá nhân mạng vượt xa cuộc chiến Afghanistan kéo dài chín năm, khiến khoảng 13.000 binh sĩ Liên Xô thiệt mạng.
Cuộc tấn công mạng làm lộ dữ liệu thương vong
Rosstat trở thành mục tiêu của một cuộc tấn công mạng trong khoảng thời gian từ ngày 29/10 đến ngày 1/11. Hai nhóm tin tặc Belarus Cyber Partisans và Silent Crow nhận trách nhiệm thực hiện chiến dịch này.
Các nhóm tin tặc đăng thông điệp trên trang chủ của cơ quan thống kê, đồng thời tuyên bố đã lấy được dữ liệu về kinh tế, nhân khẩu học và tổn thất trong chiến tranh của Nga. Cả hai tổ chức đều bị chính quyền Nga liệt vào danh sách các tổ chức cực đoan và cấm hoạt động.
Janis Kluge, người đứng đầu bộ phận Nga và Á-Âu thuộc Viện Các vấn đề An ninh và Quốc tế Đức, đánh giá đây là vụ rò rỉ dữ liệu quan trọng nhất liên quan đến thương vong của Nga. Ông nhận định cuộc chiến hiện nay đang gây ra số người chết cao nhất từ trước đến nay.
Tuy nhiên, con số hơn 450.000 người không chỉ bao gồm binh sĩ tử trận trong giao tranh. Dữ liệu của nhóm Silent Crow còn tính cả dân thường thiệt mạng trong các cuộc không kích và chiến dịch tiến công của Ukraine vào tỉnh Kursk năm 2024.
Quy mô thương vong thực tế có thể còn lớn hơn. Bộ dữ liệu không bao gồm những binh sĩ mất tích chưa xác định được số phận và khoảng 27.000 chiến binh nước ngoài được cho là đã được tuyển mộ vào lực lượng vũ trang Nga.
Con số rò rỉ và những giới hạn kiểm chứng
Để đánh giá độ tin cậy của dữ liệu, các nhà nghiên cứu đã đối chiếu ngẫu nhiên 50 trường hợp tử vong. Danh sách được lấy từ kho dữ liệu mở về người Nga thiệt mạng trong chiến tranh do Mediazona và BBC Russian xây dựng.
Kết quả đối chiếu chưa đủ để xác minh toàn bộ cơ sở dữ liệu của Silent Crow. Vì vậy, con số hơn 450.000 trường hợp cần được nhìn nhận thận trọng, dù nó phù hợp với một số đánh giá độc lập về mức độ tổn thất của quân đội Nga.
Đầu tháng 9, Bộ Quốc phòng Anh ước tính hơn nửa triệu người đã thiệt mạng khi chiến đấu cho Nga. Tổng số thương vong, bao gồm cả người bị thương, có thể lên tới 1,5 triệu người.
Nhóm Belarus Cyber Partisans đưa ra một ước tính thấp hơn, ở mức 393.881 người thiệt mạng. Khác biệt xuất phát từ phương pháp thống kê. Nhóm này chỉ tính quân nhân và dân thường tử vong trực tiếp trong chiến đấu hoặc do những ảnh hưởng lâu dài của chiến sự.
Sự khác biệt giữa hai con số cho thấy cách xác định thương vong có ảnh hưởng đáng kể đến kết quả thống kê. Những trường hợp tử vong vì bệnh tật, tai nạn hoặc tự sát có thể được tính hoặc loại khỏi tổng số, tùy theo tiêu chí của từng nhóm nghiên cứu.
Tổn thất kéo dài cả sau khi giao tranh kết thúc
Trong dữ liệu của Silent Crow, không phải mọi trường hợp tử vong đều xảy ra trực tiếp trên chiến trường. Có 14.160 trường hợp quân nhân Nga chết vì những nguyên nhân không liên quan trực tiếp đến hoạt động quân sự.
Những nguyên nhân này bao gồm bệnh tật, tai nạn giao thông và tự sát. Ngoài ra, hơn 32.000 người tử vong do những vết thương họ từng gặp phải ít nhất một năm trước đó.
Chi tiết này cho thấy tác động của chiến tranh không dừng lại khi một trận đánh kết thúc. Những người bị thương có thể tiếp tục đối mặt với nguy cơ tử vong trong thời gian dài. Nếu chỉ thống kê số người chết ngay tại thời điểm giao tranh, quy mô tổn thất sẽ không được phản ánh đầy đủ.
Dữ liệu cũng cho thấy 72% số trường hợp tử vong được ghi nhận tại vùng Cộng hòa Nhân dân Donetsk tự xưng. Riêng trận chiến Bakhmut kéo dài 10 tháng đã khiến hơn 20.000 binh sĩ Nga thiệt mạng.
Bakhmut là một trong những trận đánh tiêu hao khốc liệt nhất kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine. Hai bên phải huy động lực lượng lớn để giành quyền kiểm soát khu vực này, với tổn thất nhân lực đặc biệt nặng nề.
Các vùng dân tộc thiểu số chịu tổn thất không đồng đều
Những số liệu rò rỉ củng cố các nghiên cứu trước đó về sự phân bố không đồng đều của thương vong tại Nga. Các nước cộng hòa dân tộc thiểu số chịu ảnh hưởng nặng nề hơn từ hoạt động huy động và tuyển quân so với nhiều đô thị lớn.
Trong khi đó, Moscow ghi nhận tỷ trọng thương vong thấp hơn mức có thể dự đoán dựa trên quy mô dân số. Sự chênh lệch này phản ánh khác biệt về nguồn tuyển quân giữa các khu vực và điều kiện kinh tế tại địa phương.
Nhà nghiên cứu Maria Vyushkova cho rằng chính sách tuyển quân của Điện Kremlin gây tổn thất đặc biệt nghiêm trọng cho một số cộng đồng dân tộc nhỏ tại Nga. Bà mô tả hậu quả đối với những nhóm này là sự hủy diệt cả cộng đồng.
Theo phân tích của Vyushkova, quân đội Nga thu hút nam giới tại các khu vực nghèo bằng mức lương cao hơn nhiều so với thu nhập có thể kiếm được tại địa phương. Các gia đình cũng được hứa hẹn những khoản hỗ trợ đáng kể nếu người thân tử trận.
Một số người khác tìm đến quân đội như con đường thoát khỏi cảnh tù đày. Những yếu tố kinh tế và xã hội này khiến các cộng đồng có ít cơ hội việc làm trở thành nguồn cung nhân lực đáng kể cho chiến trường.
Chi phí nhân mạng tăng trong khi đà tiến quân chững lại
Mức độ tổn thất của Nga còn thể hiện qua tương quan giữa số người chết và lãnh thổ giành được. Kể từ khi phát động chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine, Nga ghi nhận trung bình 6,2 người thiệt mạng cho mỗi kilomet vuông lãnh thổ chiếm được.
Chi phí nhân mạng để giành thêm lãnh thổ ngày càng tăng qua từng năm. Số ca tử vong được ghi nhận tiếp tục đi lên, trong khi tiến triển của lực lượng Nga trên chiến tuyến có dấu hiệu đình trệ.
Điều này cho thấy những bước tiến về lãnh thổ không đồng nghĩa với hiệu quả quân sự tương xứng. Khi các trận đánh kéo dài và đối phương duy trì khả năng phòng thủ, mỗi kilomet vuông giành được có thể đòi hỏi thêm nhiều binh sĩ và nguồn lực.
Janis Kluge nhận định tổn thất hơn 450.000 người chưa chắc tạo ra tác động kinh tế lớn ngay lập tức. Nga có khoảng 80 triệu người trong độ tuổi lao động, do đó số người tử vong tương đương khoảng 0,5% lực lượng này.
Ông cho rằng tác động kinh tế trực tiếp có thể hạn chế vì nhiều người tham chiến vốn không làm những công việc có năng suất cao. Tuy nhiên, hệ quả chính trị của thương vong lại lớn hơn nhiều.
Theo Kluge, số người Nga thiệt mạng đặt ra câu hỏi về khả năng giành chiến thắng của Moscow. Một quốc gia khó có thể tuyên bố chiến thắng nếu phải tiếp tục mất dân số với tốc độ như hiện nay.
Rosstat chưa công bố chính thức số liệu thương vong trên chiến trường kể từ tháng 9. Trong khi đó, dữ liệu bị đánh cắp vẫn chưa được kiểm chứng toàn diện, còn các đánh giá độc lập tiếp tục cho thấy tổn thất của Nga ở mức đặc biệt cao.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: The Moscow Times, Mediazona và BBC Russian
