Đội ngũ thân cận của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đối mặt với nguy cơ bị điều tra sau khi đảng Cộng hòa thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, các ủy ban giám sát sẽ có thêm thẩm quyền triệu tập nhân chứng, yêu cầu tài liệu và điều tra hoạt động của chính quyền.
Nỗi lo đã xuất hiện từ trước ngày bỏ phiếu, khi các chiến lược gia hàng đầu của Trump thảo luận về khả năng thất bại và thậm chí đùa cợt chuyện phải tìm luật sư hoặc ra nước ngoài. Giờ đây, những cuộc điều tra được phe Dân chủ công khai đề cập có thể tạo ra áp lực pháp lý và chính trị kéo dài đối với Tổng thống cùng các cộng sự.
Cuộc họp kín trước thất bại bầu cử
Sáu ngày trước cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ, hơn 20 chiến lược gia thân cận với Trump tham gia một cuộc họp trực tuyến riêng tư. Tony Fabrizio, chuyên gia thăm dò dư luận hàng đầu của Tổng thống, đề nghị mọi người lựa chọn nghe kịch bản tốt hoặc kịch bản xấu.
Tim Saler, chuyên gia phân tích dữ liệu, đưa ra hai khả năng đối lập. Một là quỹ siêu PAC MAGA Inc. Trị giá 400 triệu USD tiếp cận thành công nhóm cử tri mục tiêu. Hai là đảng Cộng hòa phải đối mặt với một thất bại nghiêm trọng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
James Blair, người từng rời Nhà Trắng để phụ trách chiến lược tranh cử cho Trump, đã nghĩ đến những ngày sau bầu cử. Ông nói mình đang thu xếp những công việc cuối cùng và khuyên những người khác cũng làm như vậy.
Cuộc trò chuyện sau đó chuyển sang những chủ đề đen tối hơn. Các thành viên đề cập đến tang lễ, thức ăn trong tù, lệnh ân xá và khả năng rời khỏi nước Mỹ. Blair còn nhắc đến Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu với lời mỉa mai rằng ông có thể bảo vệ những người trong chính quyền Trump.
Tony Fabrizio tiếp tục đùa rằng Israel có thể cho họ tị nạn. Tuy nhiên, liên minh của ông Netanyahu cũng không giành được đa số trong cuộc bầu cử diễn ra trước đó một ngày. Sau khi những chi tiết cuộc họp được công bố, Alex Pfeiffer, người phát ngôn của MAGA Inc., bác bỏ thông tin được thuật lại.
Đảng Cộng hòa mất thế đa số tại Quốc hội
Chín ngày sau cuộc họp, kết quả bầu cử cho thấy đảng Cộng hòa chịu thất bại trên diện rộng. Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, tạo ra thay đổi lớn trong tương quan quyền lực tại Washington.
Số liệu được công bố đến thứ Sáu cho thấy đảng Dân chủ giành ít nhất 253 trong tổng số 435 ghế Hạ viện. Tại Thượng viện, phe này có ít nhất 54 trong tổng số 100 ghế. Trên toàn quốc, tỷ lệ phiếu bầu Hạ viện của đảng Cộng hòa thấp hơn phe Dân chủ khoảng 13 điểm phần trăm.
Kết quả này được đánh giá là thất bại nghiêm trọng nhất của đảng Cộng hòa trong khoảng nửa thế kỷ, kể từ cuộc bầu cử sau vụ bê bối Watergate. Đảng Dân chủ còn giành chiến thắng tại những khu vực vốn được xem là thành trì của đối thủ, trong đó có Kansas, South Carolina và Texas.
Tại Texas, Ken Paxton, ứng viên được Trump hậu thuẫn để đánh bại Thượng nghị sĩ đương nhiệm John Cornyn trong cuộc cạnh tranh nội bộ, thất bại trước ứng viên Dân chủ James Talarico với cách biệt 12 điểm. Những ứng viên được Tổng thống ủng hộ tại North Carolina và South Carolina cũng không giành chiến thắng.
Những dấu hiệu bất lợi đã xuất hiện từ mùa hè. James Blair từng gửi các bản trình chiếu cho thấy tỷ lệ ủng hộ Trump suy giảm, trong đó cuộc chiến Iran được xác định là một yếu tố gây sức ép.
Chiến dịch quân sự do Trump phát động vào mùa xuân khiến giá xăng tại Mỹ vượt 4 USD mỗi gallon. Giá dầu diesel cũng tăng lên hơn 6 USD mỗi gallon. Chi phí nhiên liệu cao tác động trực tiếp đến người tiêu dùng và trở thành một trong những vấn đề bất lợi đối với đảng Cộng hòa trước ngày bỏ phiếu.
Các ủy ban Dân chủ chuẩn bị điều tra
Ngày 3/1, Quốc hội mới sẽ bắt đầu nhiệm kỳ. Khi đó, đảng Dân chủ có thể tiếp quản các ủy ban quan trọng và sử dụng quyền giám sát để yêu cầu chính quyền cung cấp thông tin.
Robert Garcia, người dự kiến đứng đầu Ủy ban Giám sát Hạ viện, lập tức gửi thông điệp yêu cầu các thành viên chính quyền Trump thuê luật sư ngay trong đêm bầu cử. Thượng nghị sĩ Ron Wyden, người có khả năng trở thành Chủ tịch Ủy ban Tài chính, cũng nhắc đến các trát triệu tập nhân chứng.
Hoạt động kinh doanh của gia đình Trump nằm trong nhóm vấn đề được Garcia ưu tiên. Trọng tâm là World Liberty Financial, công ty hoạt động trong lĩnh vực tiền mã hóa có liên quan đến gia đình Tổng thống.
Một thành viên hoàng gia Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất đã đầu tư 500 triệu USD vào doanh nghiệp này. Phe Dân chủ muốn làm rõ liệu những lợi ích kinh doanh có ảnh hưởng đến các quyết định chính trị của chính quyền hay không.
Các nghị sĩ cũng dự kiến xem xét những xung đột lợi ích tiềm tàng trong hợp đồng chính phủ và vai trò của người thân Tổng thống trong các hoạt động kinh doanh. Phạm vi giám sát có thể mở rộng sang nhiều cơ quan liên bang.
Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) cũng nằm trong danh sách cần điều tra. Ngoài ra, đảng Dân chủ muốn làm rõ cách chính quyền xử lý hồ sơ liên quan đến Jeffrey Epstein. Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche có thể phải đối mặt với yêu cầu ra điều trần ngay từ đầu nhiệm kỳ Quốc hội mới.
Quốc hội không có quyền tự mình khởi tố các vụ án hình sự. Thẩm quyền này thuộc về cơ quan công tố, hiện vẫn nằm dưới quyền điều hành của chính quyền Trump.
Tuy nhiên, các ủy ban có thể tổ chức điều trần công khai, triệu tập nhân chứng và công bố tài liệu nội bộ. Những thông tin được đưa ra trước công chúng có thể gây áp lực lớn đối với các quan chức đương nhiệm và cựu quan chức.
Các tài liệu được phát hiện trong quá trình điều tra cũng có thể trở thành căn cứ để cơ quan công tố xem xét trách nhiệm hình sự trong tương lai. Khả năng này có thể tiếp tục được đặt ra sau khi Nhà Trắng chuyển giao quyền lực vào năm 2029.
Nhân sự chính quyền tìm luật sư và công việc mới
Lo ngại về các cuộc điều tra đã lan rộng trong chính quyền Trump trước cuộc bầu cử. Một số nhân viên bắt đầu tìm kiếm công việc mới, trong khi những người khác chuẩn bị phương án pháp lý để đối phó với nguy cơ bị Quốc hội triệu tập.
The New Yorker dẫn lời một nhân viên của Trump cho biết các nhân viên Bộ An ninh Nội địa gần như đưa hồ sơ xin việc cho đồng nghiệp. Một quan chức cấp cao cũng lo ngại mình sẽ phải xuất hiện trước các ống kính truyền hình sau thất bại của đảng Cộng hòa.
Một số cộng sự phản ứng bằng những lời đùa chua chát. Đặc phái viên Paolo Zampolli từng thử diễn tập tình huống bị các nghị sĩ Dân chủ thẩm vấn tại một sự kiện. Một nhân vật có ảnh hưởng trên mạng xã hội thân cận với Trump thậm chí tuyên bố sẽ chuyển đến Argentina sinh sống, đồng thời nói rằng tất cả những người trong nhóm có thể bị truy tố.
Nhà Trắng lên án các cuộc điều tra tiềm năng, gọi đây là chiến dịch nhằm vào Trump. Tuy nhiên, bộ phận pháp lý của chính quyền đã tăng cường chuẩn bị nhân sự để ứng phó.
Nhiều nhân viên đương nhiệm và cựu nhân viên chính quyền cũng thuê luật sư riêng. Rachel Cotton, thuộc hãng luật Arnold & Porter, nhận định số lượng cuộc điều tra dự kiến sẽ rất lớn và có phạm vi rộng.
Trump đề cập khả năng ân xá cho cộng sự
Trước ngày bầu cử, Trump từng công khai đề cập khả năng sử dụng quyền ân xá. Trong chương trình podcast Pod Force One của New York Post, ông nói sẵn sàng ân xá trước cho tỷ phú Elon Musk và các nhân viên của doanh nhân này nếu cần thiết.
Phát biểu cho thấy vấn đề ân xá đã xuất hiện trong những tính toán của Tổng thống trước khi kết quả bầu cử được xác định. Tuy nhiên, chưa có thông tin cho thấy các lệnh ân xá được ban hành theo phương án này.
Sau thất bại của đảng Cộng hòa, Trump vẫn tuyên bố không lo ngại khả năng bị luận tội. Khi được hỏi về vấn đề này, ông khẳng định mình không bận tâm và cho rằng một thủ tục luận tội sẽ gây tổn hại cho đảng Dân chủ.
Trước đó, hồi tháng 1, Trump từng cảnh báo các nghị sĩ Cộng hòa rằng phe Dân chủ sẽ tìm lý do để tiến hành luận tội nếu giành chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Quốc hội mới dự kiến bắt đầu hoạt động ngày 3/1. Đây sẽ là thời điểm các ủy ban do đảng Dân chủ kiểm soát có thể chính thức triển khai quyền giám sát, yêu cầu hồ sơ và triệu tập các quan chức trong chính quyền Trump.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: n-tv, New York Times và NBC News
