Elon Musk, Giám đốc điều hành SpaceX, đã chia sẻ lại một bài đăng trên mạng xã hội X cho rằng quyết định cung cấp thiết bị đầu cuối Starlink miễn phí cho Ukraine từ đầu cuộc chiến là một sai lầm. Động thái xuất hiện ngày 5/11, sau khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chỉ trích tầm ảnh hưởng chính trị quá lớn của Musk trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình Đức.
Tranh cãi không chỉ liên quan đến quan hệ giữa hai nhân vật. Nó còn đặt ra vấn đề về quyền kiểm soát hạ tầng viễn thông tư nhân, vốn đang giữ vai trò thiết yếu đối với hoạt động quân sự và dân sự của Ukraine.
Phản ứng của Musk sau phát biểu của Zelensky
Trong cuộc phỏng vấn với chương trình ZDF Magazin Royale của Đức ngày 5/11, ông Zelensky đề cập trực tiếp đến ảnh hưởng của Musk đối với các vấn đề quốc tế và Ukraine.
Nhà lãnh đạo Ukraine cho rằng quyền lực đang tập trung quá nhiều vào tay một cá nhân sở hữu khối tài sản khổng lồ. Ông cảnh báo sự tập trung quyền lực như vậy có thể gây ra những nguy cơ đáng kể.
Cùng ngày, Musk chia sẻ lại một bài đăng phê bình những phát biểu của ông Zelensky trên X, nền tảng mạng xã hội thuộc sở hữu của tỷ phú Mỹ. Tuy nhiên, bài đăng được chia sẻ không trực tiếp phản bác nhận xét về sự tập trung quyền lực kinh tế và chính trị.
Thay vào đó, nội dung chuyển trọng tâm sang quyết định SpaceX hỗ trợ Ukraine bằng hệ thống internet vệ tinh Starlink. Bài đăng cho rằng công ty đã sai lầm khi cung cấp hàng nghìn ăng-ten Starlink miễn phí và duy trì dịch vụ miễn phí trị giá hàng triệu USD mỗi tháng kể từ đầu cuộc chiến.
Lập luận trong bài đăng cho rằng Starlink ban đầu phục vụ nhu cầu kết nối internet của người dân Ukraine. Tuy nhiên, hệ thống sau đó trở thành một phần quan trọng trong hoạt động của các máy bay không người lái tự hành có khả năng sát thương.
Bài đăng cũng chỉ trích việc SpaceX phải đối mặt với sức ép từ dư luận khi không ủng hộ một số mục đích sử dụng quân sự của hệ thống. Musk chia sẻ lại quan điểm này mà không bổ sung bình luận riêng.
Starlink trở thành hạ tầng quan trọng của quân đội Ukraine
Tỷ phú Elon Musk theo dõi một cuộc họp Nội các tại Phòng Nội các Nhà Trắng ở Washington, Mỹ, ngày 24/3/2025.
SpaceX triển khai hỗ trợ Starlink cho Ukraine sau khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện. Hệ thống sử dụng mạng lưới vệ tinh quỹ đạo thấp để cung cấp kết nối internet tại những khu vực hạ tầng viễn thông mặt đất bị phá hủy hoặc gián đoạn.
Khác với mạng internet truyền thống phụ thuộc nhiều vào cáp quang và các trạm phát sóng mặt đất, Starlink có thể duy trì kết nối thông qua thiết bị đầu cuối đặt tại địa điểm sử dụng. Đặc điểm này giúp hệ thống phù hợp với những khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của chiến sự.
Ukraine hiện sử dụng rộng rãi cả thiết bị đầu cuối Starlink thương mại và phiên bản phục vụ mục đích quốc phòng mang tên Starshield. Các hệ thống này hỗ trợ liên lạc, truyền dữ liệu và phối hợp hoạt động trong nhiều tình huống tác chiến.
Đối với lực lượng Ukraine, kết nối ổn định có ý nghĩa đặc biệt trong hoạt động điều khiển và phối hợp máy bay không người lái. Những phương tiện này ngày càng giữ vai trò lớn trong trinh sát, giám sát chiến trường và tấn công các mục tiêu quân sự.
Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào một hệ thống do doanh nghiệp tư nhân nước ngoài vận hành cũng khiến Ukraine đối mặt với rủi ro. Khả năng tiếp cận dịch vụ có thể chịu ảnh hưởng từ quyết định kỹ thuật, chính sách sử dụng và điều kiện cung cấp của doanh nghiệp.
Sự cố Starshield gây gián đoạn hoạt động đánh chặn
Tranh cãi về quyền kiểm soát Starlink và Starshield trở nên căng thẳng hơn sau một sự cố xảy ra vào giữa tháng 10. Khi đó, tốc độ truy cập dịch vụ Starshield của Ukraine bị giới hạn mà không có cảnh báo trước.
Sự gián đoạn ảnh hưởng đến khả năng tác chiến của quân đội Ukraine, đặc biệt trong nhiệm vụ đánh chặn các máy bay không người lái phản lực của Nga. Đây là tình huống cho thấy những thay đổi trong khả năng cung cấp dịch vụ viễn thông có thể tác động trực tiếp đến hoạt động trên chiến trường.
Musk không nhận trách nhiệm về quyết định hạn chế dịch vụ. Ông đồng thời công khai cáo buộc Ukraine vi phạm điều khoản sử dụng khi khai thác các thiết bị đầu cuối Starlink thương mại để thực hiện những cuộc tấn công bằng máy bay không người lái mang tính chất tiến công.
Kyiv bác bỏ cáo buộc này. Chính quyền Ukraine khẳng định chỉ sử dụng Starshield để hỗ trợ các hoạt động chiến đấu chống lại lực lượng Nga trên lãnh thổ Ukraine.
Ukraine cũng lập luận rằng dịch vụ Starlink thương mại không hoạt động bên trong lãnh thổ Nga. Vì vậy, theo phía Kyiv, các thiết bị này không thể được sử dụng để tiến hành những cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ Nga.
Ông Zelensky cho biết hoạt động của hệ thống Starshield tại Ukraine hiện đã được khôi phục đầy đủ công suất. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Ukraine khẳng định khoảng thời gian hệ thống quân sự quan trọng này bị hạn chế đã gây ra thiệt hại về người.
Tranh cãi lan sang giới chức Mỹ
Sự cố Starlink và Starshield cũng thu hút sự quan tâm của các nhà lập pháp Mỹ. Một số thượng nghị sĩ thuộc cả hai đảng đã kêu gọi điều tra nguyên nhân và trách nhiệm liên quan đến tình trạng gián đoạn dịch vụ.
Tuy nhiên, cơ quan giám sát của Lầu Năm Góc đã bác bỏ lời kêu gọi điều tra này. Quyết định khiến những câu hỏi về quá trình xử lý sự cố và vai trò của các bên liên quan chưa được giải quyết thông qua cuộc điều tra mà các thượng nghị sĩ đề xuất.
Vấn đề còn liên quan đến phạm vi ảnh hưởng của các doanh nghiệp công nghệ tư nhân đối với chính sách an ninh. Khi một hệ thống do doanh nghiệp kiểm soát trở thành hạ tầng thiết yếu của quân đội, quyết định cung cấp hoặc hạn chế dịch vụ có thể tạo ra tác động vượt ra ngoài quan hệ thương mại thông thường.
Trường hợp Ukraine cho thấy sự phụ thuộc vào công nghệ tư nhân có thể trở thành một yếu tố chiến lược. Khả năng duy trì liên lạc và truyền dữ liệu không chỉ phụ thuộc vào thiết bị hiện có, mà còn gắn với quyền quyết định của đơn vị vận hành hệ thống.
Ảnh hưởng chính trị của Musk tiếp tục gây tranh luận
Elon Musk không chỉ là người đứng đầu SpaceX mà còn tham gia sâu vào đời sống chính trị Mỹ. Trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, ông giữ vai trò lãnh đạo Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE), cơ quan thúc đẩy chương trình cắt giảm chi tiêu và tái cơ cấu hoạt động của chính phủ liên bang.
Trong vai trò này, Musk tham gia chỉ đạo các nỗ lực cắt giảm ngân sách tại nhiều cơ quan chính phủ và chương trình viện trợ nước ngoài. Một số chương trình bị ảnh hưởng liên quan đến hoạt động hỗ trợ nhân đạo và cứu sinh.
Ảnh hưởng của Musk còn thể hiện qua hoạt động tài trợ chính trị. Doanh nhân này đã chi gần nửa tỷ USD để ủng hộ các ứng cử viên đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vừa qua. Đây là khoản chi tiêu được mô tả là mức kỷ lục.
Dù nhận được sự hỗ trợ tài chính đáng kể từ Musk, đảng Cộng hòa vẫn thất bại trong cuộc bầu cử. Đảng Dân chủ giành chiến thắng áp đảo và kiểm soát cả hai viện của Quốc hội.
Sau kết quả bầu cử, nhiều nghị sĩ đảng Dân chủ cam kết điều tra hoạt động kinh doanh cũng như các mối quan hệ giữa Musk và chính phủ. Những cam kết này trở thành một phần trong chương trình nghị sự chính trị của đảng.
Cuộc tranh luận giữa Musk và ông Zelensky vì vậy không dừng lại ở vấn đề sử dụng Starlink trong chiến tranh. Nó còn gắn với những câu hỏi rộng hơn về ảnh hưởng của các tỷ phú công nghệ đối với chính sách công, quan hệ quốc tế và an ninh quốc gia. Trong khi Ukraine tiếp tục sử dụng Starlink và Starshield cho các hoạt động quân sự, quyền kiểm soát dịch vụ vẫn là một vấn đề nhạy cảm trong quan hệ giữa Kyiv và doanh nghiệp của Musk.
Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo Kyiv Independent
