Đề xuất cho phép ông bà nhận cháu, anh chị em ruột nhận nhau làm con nuôi trong trường hợp đặc biệt
Minh họa của Nguyễn Quang
Đại biểu Quốc hội Lý Anh Thư (đoàn An Giang) đề nghị nghiên cứu cơ chế ngoại lệ, cho phép ông bà nhận cháu hoặc anh chị em ruột nhận nhau làm con nuôi khi hoàn cảnh thực tế đòi hỏi và việc này mang lại lợi ích tốt nhất cho trẻ.
Đề xuất cho phép ông bà nhận cháu ruột làm con nuôi hoặc anh chị em ruột nhận nhau làm con nuôi trong những trường hợp đặc biệt được đại biểu Lý Anh Thư (đoàn An Giang) đưa ra tại phiên thảo luận Quốc hội chiều 2/11 về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi).
Theo đại biểu, những quy định cấm hiện hành cần được xem xét linh hoạt hơn nếu việc xác lập quan hệ cha mẹ nuôi - con nuôi thực sự phục vụ lợi ích tốt nhất của trẻ em.
Khi ngôn từ trở thành vấn đề
Tháng 2/2025, đại biểu Nguyễn Anh Trí đề nghị cân nhắc đổi cách gọi “kỳ họp bất thường” thành “kỳ họp không thường kỳ”, với lý do cách gọi cũ nghe quá căng thẳng. Đề xuất này nhanh chóng gây chú ý, bởi nhiều người cho rằng thay đổi một thuật ngữ không giải quyết được bản chất của công việc lập pháp, cũng như những vấn đề thiết thực mà cử tri đang chờ đợi.
Không chỉ dừng lại ở cách gọi tên, một đề xuất khác về việc đánh thuế sản phẩm điều hòa nhiệt độ cũng khiến công chúng bất ngờ. Điều hòa vốn đã là thiết bị gần như thiết yếu trong điều kiện khí hậu nóng ẩm của Việt Nam. Việc đưa thiết bị làm mát trong mỗi gia đình thành đối tượng thuế mới, theo nhiều ý kiến, có thể làm tăng gánh nặng chi tiêu của người dân, đặc biệt là các hộ thu nhập trung bình và thấp.
Giao thông: từ vòng xoay đến “khối xe”
Về giao thông, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh từng đề xuất tổ chức các khối xe ra vào vòng xoay, thay vì để phương tiện tự do di chuyển. Theo nội dung được báo Tuổi Trẻ ghi nhận, ông lấy ví dụ mô hình tại vòng xoay ngã sáu Phù Đổng ở TP.HCM, nơi các xe được chia thành sáu khối và điều tiết bằng đèn tín hiệu, nhằm tránh quá tải trong vòng xoay.
Ông Cảnh cũng nhấn mạnh rằng ùn tắc giao thông gây lãng phí lớn về thời gian, năng lượng, sức khỏe và môi trường; riêng TP.HCM được dẫn số liệu thiệt hại khoảng 6 tỷ USD mỗi năm, còn Hà Nội khoảng 1 tỷ USD mỗi năm. Ông đề nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo, hướng dẫn tìm kiếm ý tưởng và giải pháp giảm ùn tắc, đồng thời bổ sung quỹ tài trợ cho cá nhân, tổ chức ngoài nhà nước có giải pháp khả thi.
Dù mục tiêu giảm ùn tắc là đúng đắn, nhiều người vẫn lo ngại rằng việc áp dụng mô hình “khối xe” hàng loạt cho các vòng xoay khác nhau có thể không phù hợp với đặc thù hạ tầng, mật độ phương tiện và hành vi giao thông tại từng địa phương. Chính sách giao thông, do vậy, cần được thí điểm có kiểm soát và đánh giá kỹ trước khi nhân rộng.
Tầng hầm chung cư: an toàn hay bất khả thi?
Đề xuất gây tranh cãi mạnh nhất gần đây thuộc về đại biểu Nguyễn Ngọc Phương, theo đó Luật Xây dựng nên quy định các chung cư, khách sạn cao tầng không được sử dụng tầng hầm làm nơi đỗ xe.
Lập luận của ông là xe có thùng xăng nếu đỗ dưới tầng hầm có thể biến khu vực này thành “kho xăng”; khi cháy, việc phun nước có thể khiến xăng nổi lên và cháy tiếp, gây nguy hiểm cho tính mạng, tài sản và kết cấu công trình cao tầng.
Về nguyên tắc, mối lo ngại an toàn cháy nổ tại chung cư là hoàn toàn chính đáng, nhất là sau nhiều vụ hỏa hoạn nghiêm trọng tại Việt Nam. Tuy nhiên, đề xuất “không để xe dưới tầng hầm” lại vấp phải câu hỏi thực tiễn: nếu không đỗ xe trong tầng hầm, hàng nghìn cư dân ở các tòa nhà cao tầng sẽ để xe ở đâu? Trong bối cảnh quỹ đất đô thị khan hiếm, việc xây bãi đỗ xe riêng cho mỗi chung cư vừa tốn kém vừa khó khả thi.
ĐB Nguyễn Ngọc Phương. Ảnh: Minh Đạt
Những “cú sốc” từ quá khứ
Đây không phải lần đầu công chúng Việt Nam chứng kiến những đề xuất gây tranh luận dữ dội.
Hồi tháng 7/2019, bà Phan Thị Hồng Xuân, đại biểu Hội đồng Nhân dân TP.HCM, từng đề xuất người Sài Gòn dùng lu chống ngập theo kinh nghiệm dân gian. Ý tưởng này bị nhiều người cho là thiếu khả thi trước quy mô ngập úng đô thị và yêu cầu về hạ tầng thoát nước hiện đại.
Trước đó, vào tháng 6/2019, đại biểu Nguyễn Quốc Hưng cũng gây xôn xao khi đề xuất thu “phí chia tay” từ 3 đến 5 USD mỗi người đối với công dân xuất cảnh.
Dư luận lúc bấy giờ đặt câu hỏi: khoản phí này nhằm mục đích gì, thu vào ngân sách nào, và liệu có tạo thêm rào cản cho người dân đi du lịch, học tập, công tác hay không?
Vì sao người dân mất niềm tin?
Giáo sư Nguyễn Đình Cống, người từng nộp đơn tự ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XV, cho rằng đại biểu Quốc hội có quyền đề xuất bất kỳ ý kiến nào họ thấy cần; nếu đa số đại biểu hoặc Chủ tịch Quốc hội thấy vô bổ thì có thể bác bỏ.
Ông cũng cho rằng việc quy định trang phục quá cụ thể khi tiếp xúc cử tri — nữ mặc áo dài, nam mặc comple — là không cần thiết và mang tính “dạy khôn”.
Phó giáo sư, tiến sĩ Hoàng Dũng đưa ra góc nhìn sâu hơn: khi số phận người dân do một nhóm người không phải chính người dân quyết định, thì người được lựa chọn chỉ cần được lòng người quyết định, thay vì phải thực sự giỏi hay am hiểu nhu cầu của cử tri. Theo ông, trong bối cảnh đó, những phát biểu thiếu thực tế hay gây tranh cãi không phải điều lạ.
Nhận định này chạm đến vấn đề cốt lõi: chất lượng của một đề xuất không chỉ phụ thuộc vào ý tưởng, mà còn phụ thuộc vào cơ chế lựa chọn, trách nhiệm giải trình và khả năng lắng nghe của người hoạch định chính sách.
Nếu thiếu những yếu tố đó, các đề xuất dễ trở thành những phát ngôn gây sốc trên báo chí, thay vì những giải pháp cải thiện đời sống.
Cần chính sách từ thực tiễn
Không phải mọi đề xuất gây tranh luận đều sai. Ngược lại, tranh luận công khai là một phần tất yếu của đời sống chính trị. Nhưng một đề xuất đáng giá phải trả lời được ít nhất ba câu hỏi: nó giải quyết vấn đề gì, ai sẽ chịu tác động, và có phương án thực thi khả thi hay không.
- Xuất phát từ thực tiễn: Chính sách cần dựa trên số liệu, khảo sát và kinh nghiệm vận hành thực tế, không chỉ trên cảm tính hay cách nhìn phiến diện.
- Đặt người dân làm trung tâm: Mọi chi phí, rủi ro và bất tiện phát sinh phải được cân nhắc đến tác động với người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp.
- Có đánh giá độc lập: Các ý tưởng lớn cần được chuyên gia, cơ quan quản lý và cộng đồng dân cư thẩm định trước khi đưa vào luật hoặc quy hoạch.
- Tránh hình thức hóa: Đổi tên, tăng thuế hay áp quy định cứng không tự động tạo ra hiệu quả nếu không giải quyết được gốc rễ vấn đề.
Người dân không mong đợi những phát ngôn gây sốc, mà mong đợi những quyết định có trách nhiệm.
Một chiếc điều hòa, một chỗ đậu xe dưới tầng hầm, một vòng xoay đông đúc hay một kỳ họp Quốc hội — tất cả đều gắn với cuộc sống thường nhật của hàng triệu con người. Vì vậy, mỗi đề xuất chính sách cần được đặt dưới ánh sáng của thực tiễn, khoa học và lợi ích chung.
Chỉ khi đó, tiếng nói của người đại diện mới thực sự là tiếng nói của dân, thay vì trở thành nguồn cơn của những cuộc tranh cãi khiến người dân “nghe mà ngán ngẩm”.
Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
