Ngày 15/10/2026, Tòa Thượng thẩm Anh ban hành lệnh phong tỏa tài sản trên phạm vi toàn cầu đối với Vietjet, theo yêu cầu của FW Aviation. Tranh chấp bắt nguồn từ hợp đồng thuê bốn máy bay Airbus A321, với khoản tiền thuê chưa thanh toán ban đầu khoảng 8 triệu USD. Sau nhiều vòng tố tụng, tổng nghĩa vụ theo các phán quyết đã lên tới khoảng 250 triệu USD.
Vụ việc không chỉ là một cuộc chiến pháp lý giữa hãng hàng không Việt Nam và bên cho thuê máy bay nước ngoài. Nó còn đặt ra câu hỏi rất thực tế: khi doanh nghiệp Việt Nam ký hợp đồng quốc tế, họ đã hiểu rõ những điều khoản có thể biến một khoản nợ nhỏ thành nghĩa vụ hàng trăm triệu USD hay chưa?
Từ khoản nợ 8 triệu USD đến phán quyết 250 triệu USD
Câu chuyện bắt đầu trong giai đoạn COVID-19, khi ngành hàng không toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Các chuyến bay bị cắt giảm, dòng tiền của nhiều hãng gặp khó khăn và các nghĩa vụ thuê máy bay trở thành gánh nặng.
Theo hồ sơ tòa, khoản tiền thuê chưa thanh toán khoảng 8 triệu USD đã dẫn tới việc chấm dứt hợp đồng. Nhưng đó không phải là điểm kết thúc. Các hợp đồng thuê và tài trợ máy bay quốc tế thường có điều khoản bồi thường rất chặt khi hợp đồng bị chấm dứt trước hạn.
Khi bên thuê không thực hiện nghĩa vụ, bên cho thuê có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại, tính lãi và đòi các chi phí pháp lý phát sinh. Qua nhiều lần xét xử, những khoản này cộng dồn đã đưa tổng nghĩa vụ của Vietjet lên khoảng 250 triệu USD.
Đây là điểm mà nhiều doanh nghiệp cần nhìn thẳng. Một điều khoản tưởng như chỉ là thủ tục pháp lý có thể trở thành rủi ro tài chính lớn nhất của hợp đồng. Trước khi ký, doanh nghiệp cần tính được: nếu hợp đồng đổ vỡ, mình sẽ phải trả bao nhiêu, trong thời gian nào và theo luật nào.
Vietjet có lập luận riêng
Vietjet không im lặng trước các phán quyết. Hãng cho rằng FW Aviation đã nhận lại bốn máy bay nhưng vẫn yêu cầu khoản bồi thường quá lớn. Hãng cũng nêu những khó khăn liên quan đến quy định chuyển ngoại tệ ra nước ngoài.
Một chi tiết đáng lưu ý là tòa án Việt Nam đã từ chối công nhận phán quyết của Anh, do khác biệt trong cách áp dụng nguyên tắc bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc bản án Anh mất hiệu lực.
Chủ nợ vẫn có thể yêu cầu thi hành án tại những quốc gia khác, nơi pháp luật cho phép công nhận hoặc thực thi phán quyết nước ngoài. Đây là thực tế phức tạp của tranh chấp xuyên biên giới: một phán quyết có thể được xử lý khác nhau ở từng quốc gia.
Trong vụ kiện, Vietjet được đại diện bởi hãng luật quốc tế King & Spalding. Phía FW Aviation có Slaughter and May đứng ra bảo vệ quyền lợi.
Phong tỏa tài sản khác thu giữ máy bay thế nào?
Nhiều bản tin dễ khiến người đọc hiểu lầm rằng Vietjet đã bị “tịch thu” toàn bộ tài sản hoặc ngừng hoạt động. Thực tế, phong tỏa tài sản và thu giữ tài sản là hai biện pháp khác nhau.
Lệnh phong tỏa tài sản nhằm ngăn việc bán, chuyển nhượng hoặc di chuyển tài sản ra khỏi tầm thi hành án. Mục tiêu là bảo đảm rằng nếu tòa sau này buộc doanh nghiệp phải trả tiền, vẫn còn tài sản để thi hành.
Nói đơn giản, tài sản vẫn tồn tại. Doanh nghiệp vẫn có thể hoạt động theo những phạm vi tòa cho phép. Lệnh phong tỏa toàn cầu không có nghĩa Vietjet phải ngừng bay hay toàn bộ máy bay bị giữ lại.
Ngược lại, thu giữ tài sản là biện pháp cưỡng chế cụ thể. Ví dụ, nếu một máy bay thuộc diện thi hành án hạ cánh tại quốc gia có lệnh thu giữ hợp lệ, cơ quan có thẩm quyền có thể giữ máy bay đó lại.
Theo hồ sơ tòa Anh, ngày 5/5/2026, FW Aviation được tòa án Singapore cho phép thu giữ chín máy bay thuộc diện thi hành án. Sau đó, Vietjet điều chỉnh việc bố trí các máy bay này trên những đường bay đến Singapore.
Tuy vậy, được tòa cho phép thu giữ chưa có nghĩa chín máy bay đã thực sự bị giữ. Việc cưỡng chế còn phụ thuộc vào pháp luật từng nước, tình trạng quyền sở hữu tài sản và các thủ tục thi hành cụ thể.
Các hãng hàng không từng xử lý khủng hoảng ra sao?
Tranh chấp hợp đồng và khó khăn thanh toán không phải chuyện hiếm trong ngành hàng không. Điều quan trọng là doanh nghiệp tìm được lối thoát để tiếp tục vận hành.
Năm 2020, Icelandair thương lượng với các ngân hàng, công ty cho thuê máy bay và nhà cung cấp để giãn thời hạn thanh toán. Hãng cũng huy động khoảng 169 triệu USD vốn cổ phần nhằm tái cơ cấu tài chính.
Tháng 9/2025, SpiceJet của Ấn Độ đạt thỏa thuận với Carlyle Aviation Partners để tái cơ cấu khoảng 121 triệu USD nghĩa vụ thuê máy bay. Một phần nghĩa vụ được chuyển thành cổ phần trị giá khoảng 50 triệu USD.
Hai trường hợp này không giống hoàn toàn vụ Vietjet. Nhưng chúng cho thấy một hướng đi phổ biến: thương lượng giãn nợ, tái tài trợ hoặc chuyển một phần nghĩa vụ tài chính sang hình thức khác.
Đôi khi, một thỏa thuận được cả hai bên chấp nhận còn có giá trị hơn việc kéo dài tranh chấp qua nhiều quốc gia. Chi phí pháp lý, rủi ro uy tín và sự gián đoạn kinh doanh có thể lớn hơn nhiều so với nhượng bộ có kiểm soát.
Chữ tín là tài sản vô hình
Kinh nghiệm từ quan hệ với các tập đoàn Mỹ tại Việt Nam và lĩnh vực ngân hàng, đầu tư quốc tế cho thấy các định chế tài chính nước ngoài rất coi trọng uy tín của doanh nghiệp.
Khi xem xét một khoản vay lớn, ngân hàng không chỉ nhìn vào tài sản, doanh thu hay lợi nhuận. Họ còn quan tâm đến lịch sử thanh toán và cách doanh nghiệp xử lý những nghĩa vụ đã cam kết.
Làm ăn có lúc thuận lợi, có lúc khó khăn, thậm chí thua lỗ. Đó là chuyện bình thường của kinh doanh. Vấn đề nằm ở cách doanh nghiệp đối diện với khó khăn.
Doanh nghiệp có thể đề nghị gia hạn, tái cơ cấu khoản nợ hoặc thương lượng giảm một phần nghĩa vụ thanh toán. Điều cốt lõi là có phương án rõ ràng, có thiện chí và phù hợp với pháp luật.
Đối với Vietjet, một thỏa thuận với FW Aviation vẫn là phương án đáng mong đợi. Có thể là thanh toán một phần trước, trả dần phần còn lại, hoặc một cơ chế tài chính khác được chủ nợ chấp thuận.
Nếu giải quyết sớm, Vietjet có thể giảm chi phí pháp lý, hạn chế trở ngại trong giao dịch quốc tế và tập trung nguồn lực cho hoạt động kinh doanh. Ngược lại, tranh chấp kéo dài sẽ tiếp tục tiêu tốn tiền bạc, thời gian và uy tín.
Giữ chữ tín để tiếp tục bay xa
Vietjet đã làm được điều không dễ: đưa một thương hiệu hàng không Việt Nam ra thị trường quốc tế, mở rộng đường bay và ký các hợp đồng mua máy bay quy mô lớn với Airbus và Boeing. Đó là thành quả cần được ghi nhận.
Nhưng thị trường quốc tế không chỉ thưởng cho tốc độ tăng trưởng. Nó cũng đòi hỏi kỷ luật hợp đồng, năng lực quản trị rủi ro và khả năng xử lý khủng hoảng một cách chuyên nghiệp.
Khoản nghĩa vụ khoảng 250 triệu USD là con số lớn. Tuy nhiên, một giải pháp thương lượng hợp lý vẫn có thể giúp hai bên khép lại tranh chấp và duy trì quan hệ kinh doanh lâu dài.
Ông bà ta thường nói: “Chữ tín quý hơn vàng.” Trong kinh doanh quốc tế, câu nói ấy càng đúng. Uy tín giúp doanh nghiệp giữ khách hàng, tạo niềm tin với ngân hàng, nhà đầu tư và các đối tác lớn trên thế giới.
Vietjet đã đưa thương hiệu hàng không Việt Nam bay xa. Giờ là lúc hãng cần giải quyết ổn thỏa tranh chấp này để tiếp tục bay cao và bay xa hơn. Với các doanh nghiệp Việt Nam đang vươn ra thế giới, bài học rất rõ: muốn làm ăn
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
