Chỉ ăn một bữa nóng mỗi ngày, pha loãng nước rửa bát để tiết kiệm, hạn chế bật hệ thống sưởi ngay cả trong mùa lạnh... Đó là những thói quen sinh hoạt mà một người có gần 40 năm gắn bó với bạn bè Đức từng chứng kiến. Nhưng cũng chính những người sống rất tiết kiệm ấy có thể dành hàng chục nghìn euro mỗi năm cho những chuyến du lịch.
Sự khác biệt trong cách sử dụng tiền bạc đôi khi trở thành thử thách lớn khi người Việt và người Đức xây dựng cuộc sống gia đình.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Tiết kiệm từ những thói quen nhỏ nhất
Qua gần 40 năm sinh sống và giao lưu với người Đức, tác giả nhận thấy nhiều người, đặc biệt thuộc thế hệ trên 60 tuổi, duy trì lối sống tiết kiệm ngay cả khi đã có nhà cửa, ô tô và khoản tiền tích lũy đáng kể.
Với họ, một bữa ăn không cần quá cầu kỳ. Sinh hoạt hằng ngày cũng không nhất thiết phải sử dụng những tiện nghi đắt tiền. Tiền bạc được cân nhắc kỹ lưỡng, nhất là đối với những khoản chi không được xem là thiết yếu.
Trong số những gia đình Đức mà tác giả quen biết, từ bạn bè thời tiểu học đến những người từng học cùng ở đại học, không ít nhà chỉ ăn một bữa nóng mỗi ngày. Nếu buổi trưa đã ăn tại căng tin, bữa tối thường chỉ có bánh mì nguội và những món ăn đơn giản.
Thói quen tiết kiệm còn thể hiện trong những công việc rất nhỏ. Khi rửa bát, một số người pha loãng nước rửa bát trong chậu nước ấm. Họ hạn chế xả lại bằng nước sạch để giảm lượng nước tiêu thụ.
Dù sở hữu bồn tắm, họ vẫn chủ yếu tắm đứng và chỉ thỉnh thoảng mới ngâm mình. Hệ thống sưởi được sử dụng có chừng mực, kể cả trong phòng khách và phòng tắm. Đèn điện cùng các thiết bị gia dụng cũng được tắt ngay khi không cần thiết.
Thậm chí, tác giả từng gặp những người có thói quen vệ sinh cá nhân khá sơ sài. Những quan sát này khiến tác giả ngạc nhiên, nhất là khi đặt cạnh điều kiện kinh tế của một số gia đình.
Tuy nhiên, đây chỉ là trải nghiệm trong phạm vi những người quen biết, không thể đại diện cho toàn bộ dân số Đức. Mỗi gia đình có điều kiện kinh tế, quan niệm sống và cách quản lý chi tiêu khác nhau.
Tiết kiệm hôm nay, chi mạnh cho những trải nghiệm
Điều tưởng như mâu thuẫn nằm ở cách nhiều người phân bổ ngân sách. Họ có thể dè sẻn trong ăn uống, điện, nước và những nhu cầu thường nhật. Nhưng khi đến kỳ nghỉ hè hoặc mùa đông, họ lại sẵn sàng chi một khoản tiền rất lớn cho du lịch.
Trong một số trường hợp, ngân sách dành cho những chuyến đi có thể lên đến hàng chục nghìn euro mỗi năm. Những khoản chi này không nhất thiết bị xem là xa xỉ, bởi du lịch là trải nghiệm mà họ thực sự coi trọng.
Cách lựa chọn ấy cho thấy tiết kiệm không đồng nghĩa với việc luôn từ chối chi tiêu. Điều quan trọng là xác định khoản nào đáng bỏ tiền và khoản nào có thể cắt giảm.
Thói quen này cũng có thể bắt nguồn từ cách giáo dục trong gia đình, điều kiện kinh tế và những trải nghiệm lịch sử của từng thế hệ. Khi một người đã duy trì nếp sống như vậy trong nhiều thập kỷ, thay đổi không phải chuyện dễ dàng.
Đối với người bạn đời đến từ một nền văn hóa khác, những nguyên tắc tưởng chừng rất bình thường ấy đôi khi lại gây khó hiểu. Một người có thể xem việc hạn chế chi tiêu là trách nhiệm, trong khi người kia cảm thấy mình đang phải sống quá kham khổ.
Khi người vợ phải thích nghi với nguyên tắc của chồng
Khác biệt càng dễ bộc lộ trong những gia đình mà người chồng là nguồn thu nhập chính. Theo trải nghiệm của tác giả, một số người vợ phải điều chỉnh thói quen chi tiêu, sinh hoạt và quan niệm sống để phù hợp với nguyên tắc tiết kiệm của chồng.
Ban đầu, sự nhường nhịn có thể xuất phát từ tình yêu hoặc mong muốn giữ hòa khí. Người vợ chấp nhận những quy tắc mới, hạn chế nhu cầu cá nhân và cố gắng thích nghi với cuộc sống tại Đức.
Nhưng theo thời gian, sự nhường nhịn ấy có thể trở thành một chiều. Những mong muốn riêng dần bị thu hẹp. Người phụ nữ đôi khi không còn cảm thấy mình có quyền đưa ra quyết định đối với những nhu cầu chính đáng.
Rủi ro tăng lên khi người vợ đồng thời phụ thuộc kinh tế, thiếu chỗ dựa tinh thần và chưa đủ khả năng sử dụng tiếng Đức để diễn đạt suy nghĩ. Rào cản ngôn ngữ khiến việc giải thích nhu cầu, thương lượng chi tiêu hoặc phản đối những quy định bất hợp lý trở nên khó khăn.
Trong hoàn cảnh đó, vấn đề không còn đơn thuần là một người thích tiết kiệm còn người kia thích chi tiêu. Sự chênh lệch về khả năng tài chính và tiếng nói trong gia đình có thể khiến quan hệ vợ chồng mất cân bằng.
Khác biệt văn hóa không đồng nghĩa với hôn nhân bất hạnh
Theo quan điểm của tác giả, khác biệt văn hóa tự thân không phải nguyên nhân khiến một cuộc hôn nhân đổ vỡ. Điều quyết định nằm ở cách hai người đối xử với nhau và khả năng điều chỉnh để cùng chung sống.
Một người có quyền duy trì thói quen tiết kiệm đã hình thành từ lâu. Nhưng điều đó không có nghĩa họ có thể áp đặt toàn bộ nguyên tắc của mình lên bạn đời.
Người vợ cũng không nên phải đánh đổi sự thoải mái, lòng tự trọng và những nhu cầu thiết yếu chỉ để gia đình tránh xảy ra tranh cãi. Ngược lại, yêu thương cũng không đồng nghĩa với việc người kia phải từ bỏ hoàn toàn cách sống quen thuộc.
Hai người cần thống nhất những nguyên tắc chung về chi tiêu, sinh hoạt và trách nhiệm gia đình. Những khoản dành cho thực phẩm, tiền nhà, điện nước, tiết kiệm và giải trí cần được thảo luận minh bạch.
Đặc biệt, cả hai cần có tiếng nói trong những quyết định liên quan đến cuộc sống chung. Thu nhập của ai cao hơn không nên trở thành căn cứ duy nhất để người đó quyết định mọi khoản chi.
Bạo lực không chỉ nằm ở những tổn thương thể chất
Một khác biệt khác mà tác giả cảm nhận qua những cuộc hôn nhân Việt và Việt – Đức là cách ứng xử khi xảy ra mâu thuẫn. Tác giả cho rằng bạo lực thể chất trong những gia đình Đức mình biết ít phổ biến hơn so với một số trường hợp từng chứng kiến hoặc nghe kể trong các gia đình Việt.
Tuy nhiên, đây là nhận xét cá nhân, không phải kết luận dựa trên thống kê hay nghiên cứu đại diện. Không thể từ trải nghiệm ấy suy ra rằng đàn ông Đức không bao giờ đánh vợ hoặc phụ nữ kết hôn với người Đức đương nhiên có cuộc sống hạnh phúc hơn.
Bạo lực gia đình cũng không chỉ biểu hiện qua hành vi đánh đập. Kiểm soát tiền bạc, gây áp lực tinh thần và tước đi quyền lên tiếng của người bạn đời đều có thể tạo ra những tổn thương nghiêm trọng.
Trong một cuộc hôn nhân có sự phụ thuộc kinh tế, người bị kiểm soát có thể gặp khó khăn khi muốn thay đổi hoàn cảnh. Nếu đồng thời thiếu khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ địa phương, họ càng khó tìm kiếm sự hỗ trợ hoặc bảo vệ quyền lợi của mình.
Vì vậy, đánh giá một cuộc hôn nhân không thể chỉ dựa trên quốc tịch của hai người hay mức sống vật chất của gia đình. Những yếu tố như sự tôn trọng, khả năng giao tiếp, trách nhiệm và quyền bình đẳng mới quyết định chất lượng của mối quan hệ.
Hạnh phúc cần sự điều chỉnh từ cả hai phía
Hôn nhân Việt – Đức có thể mang đến những khác biệt về ăn uống, sinh hoạt, quản lý tài chính và quan niệm gia đình. Những điều vốn được xem là bình thường ở nền văn hóa này đôi khi lại trở thành vấn đề đối với người đến từ nền văn hóa khác.
Không có một cách sống duy nhất phù hợp với tất cả các gia đình. Người Đức tiết kiệm không nhất thiết là người keo kiệt. Người Việt muốn dành tiền cho những nhu cầu cá nhân cũng không đồng nghĩa với thiếu trách nhiệm.
Điều cần thiết là hai người có thể trao đổi thẳng thắn, tôn trọng sự khác biệt và cùng xây dựng những nguyên tắc phù hợp. Không ai nên mặc nhiên trở thành người phải nhường nhịn trong mọi tình huống chỉ vì phụ thuộc vào thu nhập hoặc chưa thông thạo ngôn ngữ.
Một cuộc hôn nhân có thể kéo dài nhiều năm nhưng vẫn thiếu sự bình đẳng nếu chỉ một người liên tục điều chỉnh và hy sinh. Quốc tịch, thu nhập hay khả năng tiết kiệm không thể thay thế sự tôn trọng và trách nhiệm của mỗi người đối với bạn đời.
Thanh Hả
Nguyễn Cẩm Chi - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
