Khoảng 200 học viên Việt Nam không còn xuất hiện tại một cơ sở đào tạo nghề nhà hàng, khách sạn ở Berlin, Đức, trở thành tâm điểm của cuộc điều tra do đài truyền hình ZDF phát sóng ngày 28/10. Những nghi vấn về hợp đồng đào tạo giả, giấy tờ xin thị thực không hợp lệ và các khoản phí môi giới lớn đang làm dấy lên lo ngại về tình trạng lừa đảo trong tuyển sinh học nghề.
Hình từ ZDF
Tuy nhiên, việc vắng mặt không đồng nghĩa với gian lận trong mọi trường hợp. Các thông tin điều tra cho thấy nguyên nhân có thể khác nhau, từ thay đổi nơi học, chuyển bang, kết hôn đến trường hợp chưa từng nhập cảnh vào Đức.
Hợp đồng học nghề giả và nguy cơ mua bán giấy tờ
Một trong những vấn đề được làm rõ là nghi vấn một số đơn vị môi giới tại Việt Nam sao chép hợp đồng đào tạo nghề có thật, sau đó thay đổi thông tin người đứng tên để bán lại cho những người khác. Một số doanh nghiệp cũng bị cáo buộc biết về hoạt động này và nhận tiền hoa hồng.
Phòng Công nghiệp và Thương mại Berlin (IHK Berlin) xác nhận đã xuất hiện các trường hợp sử dụng hợp đồng đào tạo nghề giả. Trong đó có giấy tờ mang con dấu IHK giả, khiến việc kiểm tra tính xác thực của hồ sơ trở thành yêu cầu cần thiết.
Florian Güthlein, đại diện Cảnh sát Liên bang Đức, cảnh báo rằng nhiều loại giấy tờ phục vụ hồ sơ xin thị thực có thể được mua trên thị trường chợ đen. Các tài liệu bị làm giả có thể bao gồm chứng chỉ tiếng Đức và hợp đồng đào tạo nghề.
Đối với người xin thị thực học nghề, hợp đồng đào tạo là giấy tờ quan trọng để chứng minh mục đích sang Đức. Nếu hồ sơ chứa tài liệu giả, người nộp đơn có thể gặp rủi ro về thủ tục nhập cảnh và cư trú. Việc có hợp đồng trong tay cũng không tự động bảo đảm rằng chương trình đào tạo là hợp pháp hoặc người học sẽ được tiếp nhận đúng cam kết.
Chi phí môi giới lên tới 12.000 euro
Cuộc điều tra đề cập mức phí môi giới trung bình khoảng 12.000 euro cho con đường sang Đức học nghề. Đây là khoản tiền lớn đối với nhiều gia đình Việt Nam, đặc biệt khi họ phải vay mượn để trang trải chi phí chuẩn bị hồ sơ và sang nước ngoài.
Sau khi nhập cảnh, học viên còn phải chi trả tiền thuê nhà, ăn uống, đi lại và các khoản sinh hoạt khác. Thu nhập từ chương trình đào tạo nghề không phải lúc nào cũng đủ để nhanh chóng bù đắp khoản nợ lớn phát sinh trước đó.
Áp lực tài chính có thể khiến người học phụ thuộc vào đơn vị môi giới hoặc chủ lao động. Nếu hợp đồng không đúng cam kết, họ có nguy cơ phải chấp nhận điều kiện làm việc bất lợi, khó tìm được sự hỗ trợ và dễ bị bóc lột.
Đối với những người đã trả tiền nhưng nhận phải giấy tờ giả, thiệt hại không chỉ nằm ở khoản phí đã mất. Họ còn có thể phải đối mặt với những vấn đề liên quan đến thị thực, việc làm và tình trạng cư trú tại Đức. Nếu phải vay tiền để chi trả phí môi giới, việc mất cơ hội học nghề có thể khiến gánh nặng tài chính kéo dài.
Vì sao hàng trăm học viên không còn đến lớp?
Một giả thuyết được điều tra xem xét là có người sử dụng hợp đồng học nghề giả để xin thị thực và nhập cảnh vào Đức. Sau khi đăng ký tại cơ sở đào tạo, họ có thể bỏ học để chuyển sang làm việc không đúng quy định.
Dù vậy, các trường hợp được xác minh không hoàn toàn giống nhau. Có người kết hôn, có người chuyển sang bang khác hoặc thay đổi nơi đào tạo. Một số trường hợp thậm chí chưa từng nhập cảnh vào Đức, nên không thể giải thích tình trạng vắng mặt bằng cùng một nguyên nhân.
Sự khác biệt này có ý nghĩa quan trọng khi xác định trách nhiệm của từng cá nhân. Việc một học viên không còn có mặt tại trường chưa đủ để chứng minh người đó sử dụng thị thực gian lận hoặc cố tình lợi dụng chương trình học nghề.
Các nghi vấn cần được xem xét dựa trên hồ sơ cụ thể, tình trạng nhập cảnh, hợp đồng đào tạo và quá trình học tập thực tế. Việc đánh đồng tất cả những người vắng mặt với hành vi vi phạm có thể dẫn đến nhận định sai về những trường hợp đã chuyển nơi học hoặc thay đổi hoàn cảnh cá nhân.
Đức đề xuất siết kiểm tra hồ sơ học nghề
Theo đại diện Cảnh sát Liên bang Đức, Việt Nam được xem là một trong những điểm nóng liên quan đến gian lận thị thực. Cơ quan này đề xuất công khai chứng nhận của các đơn vị môi giới và tăng cường phỏng vấn trực tiếp người xin thị thực.
Phỏng vấn trực tiếp có thể giúp cơ quan chức năng đánh giá khả năng sử dụng tiếng Đức thực tế của người nộp đơn. Đây cũng là một cách đối chiếu thông tin trong hồ sơ với năng lực và mục đích học nghề mà ứng viên trình bày.
Việc công khai thông tin chứng nhận của đơn vị môi giới có thể hỗ trợ người học kiểm tra tư cách hoạt động của bên cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên, thông tin về chứng nhận của một đơn vị không thay thế việc xác minh hợp đồng với doanh nghiệp đào tạo và các giấy tờ cụ thể trong hồ sơ.
Nếu các biện pháp kiểm tra được tăng cường, người nộp hồ sơ học nghề có thể phải trải qua quá trình xác minh chặt chẽ hơn. Những ứng viên sử dụng giấy tờ hợp pháp cũng có thể chịu ảnh hưởng từ việc kiểm tra bổ sung, trong khi các trường hợp gian lận cần được xử lý dựa trên bằng chứng.
Những rủi ro đối với người muốn học nghề tại Đức
Chương trình đào tạo nghề kép (Ausbildung) tại Đức kết hợp học lý thuyết với thực hành tại doanh nghiệp. Người tham gia thường ký hợp đồng đào tạo và nhận khoản trợ cấp hằng tháng theo thỏa thuận. Tuy nhiên, mỗi chương trình có điều kiện tuyển sinh, yêu cầu ngôn ngữ và thủ tục riêng.
Vì vậy, việc trả một khoản phí lớn cho trung gian không bảo đảm người học có chỗ đào tạo hợp lệ hoặc được cấp thị thực. Hợp đồng cần được kiểm tra trực tiếp với doanh nghiệp có tên trong giấy tờ, thay vì chỉ dựa vào bản sao do môi giới cung cấp.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Người học cũng cần phân biệt phí dịch vụ với các khoản chi bắt buộc theo thủ tục chính thức. Những lời hứa chắc chắn được cấp thị thực, cam kết thu nhập cao ngay sau khi nhập cảnh hoặc đề nghị sử dụng giấy tờ không thể xác minh đều tiềm ẩn rủi ro.
Vụ việc tại Berlin cho thấy những nghi vấn liên quan đến môi giới, hợp đồng giả và tình trạng vắng mặt của học viên cần được làm rõ theo từng trường hợp. Các đề xuất về công khai chứng nhận môi giới và phỏng vấn trực tiếp người xin thị thực là những biện pháp được đại diện Cảnh sát Liên bang nêu ra trong cuộc điều tra ngày 28/10/2026.
Nguyễn Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: ZDF – Die Spur
