Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11/2026, tạo ra bước ngoặt lớn đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump. Kết quả này giúp phe đối lập tăng đáng kể khả năng giám sát Nhà Trắng, nhưng không loại bỏ được những rủi ro từ các quyết định quân sự và chính sách đối ngoại của tổng thống.
Sự thay đổi cán cân quyền lực tại Quốc hội có thể hạn chế khả năng hành động đơn phương của chính quyền Mỹ. Tuy nhiên, quyền chỉ huy quân đội vẫn thuộc về tổng thống, khiến những điểm nóng như Iran và xung đột Ukraine tiếp tục đặt ra nhiều thách thức đối với an ninh quốc tế.
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã gây ra sự hỗn loạn cho các đồng minh và đối tác thương mại [Ảnh: Jose Luis Magana/AP Photo]
Quốc hội Mỹ trở thành đối trọng lớn hơn với Nhà Trắng
Chiến thắng của đảng Dân chủ tại hai viện Quốc hội đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong tương quan chính trị ở Washington. Trước cuộc bầu cử, đảng Cộng hòa kiểm soát cả hai viện và có điều kiện thuận lợi hơn để thúc đẩy chương trình nghị sự của ông Trump.
Khi đảng Dân chủ nắm đa số, tổng thống sẽ phải đối mặt với một Quốc hội ít sẵn sàng ủng hộ các đề xuất của Nhà Trắng hơn. Phe đối lập có thêm công cụ để chất vấn các quyết định hành pháp, điều tra hoạt động của chính quyền và gây sức ép đối với những chính sách gây tranh cãi.
Quyền giám sát của Quốc hội đặc biệt có ý nghĩa đối với các quyết định liên quan đến ngân sách, an ninh và hoạt động của các cơ quan liên bang. Thông qua các phiên điều trần, yêu cầu cung cấp tài liệu và hoạt động điều tra, các nghị sĩ có thể buộc chính quyền giải trình về những vấn đề trước đây ít gặp trở ngại từ phe đa số.
Ngân sách cũng là một công cụ quan trọng. Quốc hội có quyền quyết định việc phân bổ nguồn lực liên bang, qua đó tạo sức ép đối với những chương trình mà các nghị sĩ phản đối. Nếu hai viện không thống nhất với Nhà Trắng, các đề xuất chi tiêu và kế hoạch triển khai chính sách có thể gặp nhiều khó khăn.
Trong lĩnh vực quân sự, các nghị sĩ Dân chủ có thể yêu cầu chính quyền giải thích mục tiêu, chi phí và hệ quả của những chiến dịch mà họ cho là thiếu thận trọng. Họ cũng có thể tìm cách hạn chế nguồn ngân sách dành cho một số hoạt động quân sự cụ thể.
Quyền tổng tư lệnh vẫn tạo dư địa cho ông Trump
Chiến thắng của đảng Dân chủ không đồng nghĩa Quốc hội có thể trực tiếp kiểm soát mọi quyết định quân sự của tổng thống. Hiến pháp Mỹ trao cho tổng thống quyền tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, cho phép người đứng đầu Nhà Trắng chủ động đáng kể trong điều hành hoạt động quân sự.
Quyền hạn này tạo ra một khoảng cách đáng kể giữa khả năng giám sát của Quốc hội và quyền điều hành thực tế của tổng thống. Các nghị sĩ có thể chất vấn, gây sức ép chính trị hoặc sử dụng công cụ ngân sách. Tuy nhiên, những biện pháp đó không phải lúc nào cũng ngăn được một quyết định quân sự đã được Nhà Trắng lựa chọn.
Đây là vấn đề đặc biệt phức tạp khi Mỹ phải xử lý những tình huống an ninh phát sinh nhanh chóng. Trong trường hợp tổng thống viện dẫn yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia hoặc ứng phó với một mối đe dọa khẩn cấp, Quốc hội có thể gặp khó khăn trong việc tạo ra sự kiểm soát tức thời.
Hơn nữa, bất đồng giữa hai nhánh quyền lực có thể làm chậm quá trình hoạch định chính sách. Trong khi Quốc hội tập trung yêu cầu giải trình và cân nhắc hậu quả, Nhà Trắng vẫn phải xử lý những diễn biến quốc tế liên tục thay đổi.
Iran có thể trở thành điểm nóng đáng lo ngại
Iran là một trong những vấn đề có khả năng thử thách quan hệ giữa Nhà Trắng và Quốc hội. Những tranh cãi về chương trình hạt nhân của Tehran, nguy cơ đối đầu quân sự và vai trò của Mỹ tại Trung Đông đều có thể khiến chính quyền Trump chịu sức ép lớn.
Những lo ngại về khả năng Mỹ sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật trong một chiến dịch nhằm vào các cơ sở hạt nhân Iran cũng làm gia tăng mức độ nhạy cảm của vấn đề. Tuy nhiên, khả năng này cần được phân biệt với một quyết định quân sự đã được xác nhận. Không thể coi những thông tin về phương án tác chiến hoặc suy đoán chiến lược là bằng chứng cho thấy Washington đã quyết định sử dụng loại vũ khí này.
Nếu Mỹ tiến hành một cuộc tấn công quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran, hậu quả có thể vượt xa phạm vi song phương. Tehran có thể đáp trả thông qua các lực lượng đồng minh trong khu vực hoặc những biện pháp gây sức ép đối với lợi ích của Mỹ và các đối tác.
Trung Đông hiện giữ vai trò quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Một cuộc xung đột kéo dài có thể đe dọa các tuyến vận chuyển dầu khí, gây biến động nguồn cung và đẩy giá năng lượng tăng cao. Những hệ quả này không chỉ ảnh hưởng đến các nước trong khu vực mà còn tác động đến kinh tế nhiều quốc gia khác.
Nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân còn nghiêm trọng hơn. Nếu một cường quốc lần đầu sử dụng vũ khí hạt nhân trong chiến tranh kể từ năm 1945, tiền lệ đó có thể làm suy yếu những rào cản chính trị và chiến lược vốn hạn chế việc triển khai loại vũ khí có sức hủy diệt lớn nhất.
Phản ứng của Nga có thể khiến khủng hoảng lan rộng
Một cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran cũng có thể đặt Nga vào tình thế khó xử. Moscow có những lợi ích chiến lược riêng tại Trung Đông, đồng thời phải tính toán tác động của bất kỳ thay đổi nào đối với cán cân quyền lực giữa các cường quốc.
Trong trường hợp Mỹ sử dụng vũ khí hạt nhân, dù ở quy mô chiến thuật, phản ứng của Nga sẽ trở thành một biến số đặc biệt quan trọng. Moscow có thể coi hành động đó là sự thay đổi nghiêm trọng trong môi trường an ninh quốc tế, nhất là khi Nga cũng đang tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine.
Việc sử dụng vũ khí hạt nhân có thể kéo theo nguy cơ trả đũa và tính toán sai lầm giữa các bên. Bụi phóng xạ cũng có khả năng vượt qua biên giới quốc gia tùy thuộc vào địa điểm, quy mô vụ nổ và điều kiện khí tượng. Tuy nhiên, không thể mặc nhiên kết luận Nga sẽ đáp trả bằng vũ khí hạt nhân hoặc xác định trước phạm vi ảnh hưởng của một sự cố như vậy.
Xung đột Ukraine khiến những tính toán này càng phức tạp. Một cuộc khủng hoảng mới giữa các cường quốc có thể làm phân tán nguồn lực ngoại giao, quân sự và kinh tế, đồng thời gia tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp giữa các nước sở hữu vũ khí hạt nhân.
Chiến thắng của phe Dân chủ chưa bảo đảm ổn định quốc tế
Việc mất quyền kiểm soát Quốc hội đặt ông Trump trước nhiều giới hạn mới. Sự phản đối của các nghị sĩ, sức ép từ ngân sách liên bang, dư luận trong nước và phản ứng của đồng minh đều có thể ảnh hưởng đến khả năng triển khai chính sách của Nhà Trắng.
Đặc biệt, một Quốc hội do đảng đối lập kiểm soát có thể khiến những quyết định gây tranh cãi phải trải qua quá trình tranh luận và giám sát chặt chẽ hơn. Điều này tạo thêm cơ chế kiểm soát quyền lực trong hệ thống chính trị Mỹ.
Tuy nhiên, không nên đồng nhất sự suy yếu về chính trị trong nước với việc tổng thống mất khả năng hành động trên trường quốc tế. Quyền hạn hiến định, vai trò của bộ máy hành pháp và đặc thù của các quyết định an ninh vẫn tạo ra dư địa đáng kể cho Nhà Trắng.
Nguy cơ lớn nằm ở khả năng hai nhánh quyền lực rơi vào tình trạng đối đầu kéo dài trong khi các cuộc khủng hoảng quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp. Quốc hội có thể tăng cường giám sát nhưng không phải lúc nào cũng can thiệp kịp thời vào những quyết định quân sự khẩn cấp.
Từ ngày 3/1/2027, Quốc hội khóa mới sẽ bắt đầu nhiệm kỳ, chính thức đưa cán cân quyền lực mới vào hoạt động. Hai năm cuối nhiệm kỳ tổng thống của ông Trump vì thế sẽ chứng kiến sự giám sát chặt chẽ hơn từ phe Dân chủ, trong khi những bất đồng về ngân sách, chính sách đối ngoại và hoạt động quân sự tiếp tục là các vấn đề trọng tâm tại Washington.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
