Nhiều người học nghề tại Đức (Azubi) đang đối mặt với nguy cơ vi phạm quy định cư trú sau khi bị doanh nghiệp đào tạo chấm dứt hợp đồng. Trong lúc chờ Sở Ngoại kiều trả lời về tình trạng visa, một số người được giới thiệu công việc toàn thời gian với mức lương 6-10 euro/giờ, kèm ăn ở và cam kết đóng bảo hiểm. Tuy nhiên, có hợp đồng lao động không đồng nghĩa với việc người nước ngoài được phép nhận công việc đó.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Hợp đồng Ausbildung chấm dứt không đồng nghĩa được tự do đi làm
Sau khi doanh nghiệp đào tạo (Betrieb) chấm dứt hợp đồng học nghề, người lao động nước ngoài cần nhanh chóng xác định tình trạng cư trú của mình. Nhiều trường hợp đã gửi thư điện tử cho Sở Ngoại kiều (Ausländerbehörde) để thông báo sự việc và xin hướng dẫn nhưng chưa nhận được phản hồi.
Trong thời gian chờ đợi, áp lực tài chính và nguy cơ mất chỗ ở khiến một số Azubi cân nhắc nhận công việc tạm thời.
Những lời mời thường đi kèm cam kết bao ăn, bao ở, hướng dẫn công việc trong 1-2 tuần và trả lương 6-10 euro/giờ. Một số nơi còn quảng cáo người lao động có thể nhận 900 euro tiền mặt, với tổng thu nhập khoảng 1.400-1.500 euro.
Người giới thiệu việc làm cũng đưa ra phương án ký hợp đồng lao động, đóng bảo hiểm và chuyển người lao động trở lại chương trình học nghề khi tìm được doanh nghiệp mới. Nghe qua, đây có vẻ là cách giải quyết khó khăn trước mắt. Tuy nhiên, phương án này tiềm ẩn rủi ro nếu người lao động chưa có quyền làm công việc được đề nghị.
Điều đầu tiên cần kiểm tra là thẻ cư trú và tờ phụ lục đi kèm (Zusatzblatt). Đây là giấy tờ ghi rõ mục đích cư trú và những giới hạn liên quan đến quyền làm việc tại Đức.
Chẳng hạn, một Zusatzblatt có thể ghi rằng người nước ngoài được phép học nghề trợ lý điều dưỡng tại doanh nghiệp ABC GmbH ở Remscheid theo Điều 16a, khoản 1, Luật Cư trú Đức. Giấy tờ cũng có thể cho phép làm thêm công việc độc lập với chương trình đào tạo tối đa 20 giờ mỗi tuần, nhưng không cho phép các hình thức lao động khác.
Những điều kiện này có ý nghĩa trực tiếp đối với quyền làm việc. Khi hợp đồng Ausbildung bị chấm dứt, người học nghề không thể mặc nhiên sử dụng giấy phép cũ để chuyển sang một công việc toàn thời gian khác. Việc thẻ cư trú vẫn còn thời hạn cũng không tự động đồng nghĩa với quyền làm việc không giới hạn.
Người lao động cần thông báo cho Sở Ngoại kiều và đề nghị xác nhận bằng văn bản về tình trạng cư trú, thời gian tìm doanh nghiệp đào tạo mới cũng như phạm vi công việc được phép thực hiện trong giai đoạn chuyển tiếp.
Mức lương 6-10 euro/giờ có dấu hiệu bất thường
Một vấn đề khác cần được xem xét là mức lương trong những lời mời làm việc tạm thời. Từ ngày 1/1/2026, mức lương tối thiểu theo luật tại Đức là 13,90 euro brutto/giờ. Mức này dự kiến tăng lên 14,60 euro/giờ từ năm 2027.
Brutto là tiền lương trước khi khấu trừ thuế và các khoản bảo hiểm bắt buộc. Vì vậy, người lao động cần phân biệt rõ mức lương brutto ghi trong hợp đồng với số tiền thực nhận sau khấu trừ (netto).
Nếu công việc thuộc diện áp dụng mức lương tối thiểu, doanh nghiệp không thể tùy tiện trả thấp hơn quy định chỉ vì cung cấp bữa ăn và chỗ ở. Những khoản hỗ trợ này không mặc nhiên thay thế nghĩa vụ trả lương tối thiểu theo luật.
Trước khi nhận việc, người lao động cần kiểm tra hợp đồng lao động có chính thức hay không, mức lương brutto thực tế, đơn vị chịu trách nhiệm đóng bảo hiểm và điều kiện làm việc. Đặc biệt, phải xác định công việc có phù hợp với giấy phép cư trú hiện tại hay không.
Đây là hai vấn đề pháp lý riêng biệt. Một doanh nghiệp có thể ký hợp đồng lao động và thực hiện nghĩa vụ bảo hiểm, nhưng điều đó không tự động chứng minh người nước ngoài có quyền đảm nhận công việc theo Luật Cư trú Đức.
Nguy cơ đối với visa và cơ hội tiếp tục học nghề
Nếu bắt đầu làm việc khi chưa được phép, Azubi có nguy cơ bị xác định là lao động không được cấp phép (unerlaubte Beschäftigung). Vi phạm này có thể gây ra những hệ quả vượt xa khoản thu nhập nhận được trong vài tháng.
Trước hết, tình trạng lao động không đúng quy định có thể ảnh hưởng đến quá trình gia hạn hoặc điều chỉnh giấy phép cư trú. Người lao động cũng có thể gặp khó khăn khi xin giấy chứng nhận cư trú tạm thời trong thời gian chờ quyết định (Fiktionsbescheinigung).
Ngoài ra, hành vi vi phạm có thể phát sinh vấn đề pháp lý theo Luật Cư trú Đức (Aufenthaltsgesetz). Điều này cũng có khả năng ảnh hưởng đến hồ sơ xin visa, chuyển đổi mục đích cư trú hoặc quá trình tiếp tục học nghề sau này.
Trong trường hợp vi phạm khiến người lao động không còn đáp ứng các điều kiện cư trú, nguy cơ phải rời khỏi Đức cũng có thể phát sinh. Vì vậy, lời hứa về thu nhập, chỗ ở hoặc bảo hiểm không thể thay thế sự chấp thuận của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh.
Azubi bị chấm dứt hợp đồng cần thực hiện những gì?
Việc mất hợp đồng đào tạo không đồng nghĩa người học nghề lập tức mất mọi cơ hội tiếp tục ở lại Đức. Điều 16a, khoản 3, Luật Cư trú Đức quy định về trường hợp hợp đồng đào tạo bị chấm dứt. Người liên quan có thể được xem xét cấp thời gian tối đa sáu tháng để tìm một vị trí đào tạo mới, tùy điều kiện cụ thể và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Để bảo vệ quyền lợi, người học nghề nên chủ động thực hiện các bước sau:
- Liên hệ Sở Ngoại kiều: Gửi thư thông báo việc doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng và đề nghị hướng dẫn về tình trạng cư trú. Nếu chưa nhận được phản hồi, cần tiếp tục liên hệ bằng văn bản hoặc trực tiếp với cơ quan phụ trách.
- Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ: Hồ sơ cần có hộ chiếu, thẻ cư trú, Zusatzblatt, thông báo chấm dứt hợp đồng (Kündigung) và những giấy tờ liên quan đến quá trình học nghề.
- Đề nghị xác nhận quyền làm việc: Người lao động nên yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xem xét thời gian tìm doanh nghiệp đào tạo mới theo Điều 16a, khoản 3, đồng thời xác nhận rõ những công việc được phép thực hiện trong giai đoạn chuyển tiếp.
- Không tự ý nhận việc toàn thời gian: Trước khi có thông tin rõ ràng về quyền lao động, người học nghề không nên ký hoặc bắt đầu công việc mới nếu chưa xác định được công việc đó có được phép hay không.
- Tìm doanh nghiệp đào tạo mới: Người lao động có thể đăng ký với Cơ quan Việc làm Liên bang (Agentur für Arbeit) để tìm vị trí Ausbildung, liên hệ trực tiếp các doanh nghiệp đang tuyển Azubi hoặc nhờ trường nghề hỗ trợ.
- Liên hệ tổ chức chuyên môn: Tùy ngành nghề, Phòng Công nghiệp và Thương mại (IHK) hoặc Phòng Thủ công (HWK) có thể cung cấp thông tin và hỗ trợ tìm kiếm cơ hội đào tạo phù hợp.
Cần phân biệt quyền cư trú và quyền lao động
Những người vừa mất hợp đồng đào tạo thường phải đồng thời giải quyết nhiều vấn đề như thu nhập, chỗ ở và thời hạn cư trú. Tâm lý lo lắng có thể khiến họ dễ tin vào những lời cam kết rằng cứ đi làm trước, giấy tờ sẽ được giải quyết sau.
Tuy nhiên, lời bảo đảm từ trung tâm giới thiệu việc làm hoặc doanh nghiệp không có giá trị thay thế quyết định của Sở Ngoại kiều. Việc có hợp đồng lao động, được trả lương và đóng bảo hiểm cũng không tự động hợp pháp hóa công việc trái với điều kiện cư trú.
Người học nghề cần kiểm tra kỹ từng điều khoản trên Zusatzblatt, lưu giữ thông báo chấm dứt hợp đồng và toàn bộ thư từ trao đổi với cơ quan chức năng. Nếu điều kiện cư trú hoặc quyền lao động chưa rõ ràng, việc xin tư vấn từ luật sư chuyên về luật di trú có thể giúp hạn chế rủi ro.
Trong thời gian tìm doanh nghiệp đào tạo mới, người lao động cần tiếp tục theo dõi phản hồi của Sở Ngoại kiều và hoàn thiện hồ sơ ứng tuyển. Thời gian tìm vị trí Ausbildung mới có thể kéo dài tối đa sáu tháng theo diện quy định tại Điều 16a, khoản 3, nếu được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.
Minh Hoa - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
