Liên minh châu Âu (EU) và Ukraine đã thống nhất kích hoạt một cơ chế hỗ trợ khẩn cấp đặc biệt nhằm nhanh chóng cung cấp kinh phí cho những nhu cầu cấp bách về điện, nước và sưởi. Quyết định được Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky công bố ngày 9/11, sau cuộc điện đàm với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen.
Động thái diễn ra khi hệ thống năng lượng Ukraine chịu thiệt hại nặng nề sau các đợt tấn công của Nga, đặc biệt là đợt tấn công ngày 3/11 được đánh giá là lớn nhất nhằm vào lưới điện trong năm. EU đang đẩy nhanh các nguồn lực để giúp Ukraine duy trì các dịch vụ thiết yếu trước mùa đông.
Cơ chế khẩn cấp được kích hoạt
Theo Tổng thống Zelensky, hai bên nhất trí EU sẽ áp dụng cơ chế hỗ trợ khẩn cấp đặc biệt. Cơ chế này cho phép Ukraine tiếp cận kinh phí nhanh hơn cho các nhu cầu ưu tiên, trong bối cảnh nhiều thành phố và cộng đồng gặp khó khăn nghiêm trọng về điện, nước và nhiệt.
“Điều này cho phép nhanh chóng cấp cho Ukraine nguồn tài chính cho những gì cần nhất lúc này”, ông Zelensky viết sau cuộc điện đàm. Ông cho biết các nhóm làm việc của Ukraine và EU đã bắt đầu phối hợp để triển khai thỏa thuận.
Người phát ngôn Ủy ban châu Âu Eva Hrncirova cho biết khoản hỗ trợ sẽ được thực hiện thông qua Cơ chế Bảo vệ Dân sự EU (UCPM). Đây là cơ chế vốn được thiết kế để các quốc gia thành viên phối hợp ứng phó với thiên tai hoặc khủng hoảng nhân đạo.
Trong trường hợp Ukraine, cơ chế sẽ hỗ trợ lĩnh vực năng lượng, khi các cuộc tấn công của Nga tiếp tục làm hư hại lưới điện và đe dọa khả năng cung cấp điện, nước và sưởi cho người dân trong mùa lạnh.
Thiệt hại lan rộng trên lưới điện
Ngày 3/11, Nga tiến hành một đợt tấn công quy mô lớn vào hạ tầng năng lượng Ukraine. Các mục tiêu bao gồm trạm biến áp, hệ thống truyền tải và nhà máy điện trên nhiều khu vực.
Đợt tấn công khiến điện bị cắt trên diện rộng tại Kiev và ít nhất sáu tỉnh khác. Tại thủ đô, việc mất điện cũng ảnh hưởng đến các cơ sở cấp nước, buộc thành phố phải tạm dừng một số loại hình giao thông công cộng chạy điện.
Theo Tổng thống Zelensky, Kiev cùng các tỉnh Dnipropetrovsk, Sumy, Donetsk và Kherson là những địa phương chịu thiệt hại nặng nhất. Các cuộc tấn công diễn ra khi Ukraine bước vào giai đoạn chuẩn bị cho mùa đông, thời điểm nhu cầu về điện và nhiệt tăng mạnh.
Bộ trưởng Năng lượng Ukraine Denys Shmyhal cho biết ngày 30/10 rằng Nga đã tiến hành hơn 350 cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng kể từ tháng 9. Các đợt tấn công làm hư hại hơn 800 thiết bị tại các trạm biến áp và cơ sở phát điện.
Quy mô thiệt hại cho thấy các cuộc không kích không chỉ làm gián đoạn điện trong ngắn hạn. Chúng còn gây áp lực lên khả năng sửa chữa, dự trữ thiết bị và duy trì hoạt động của hệ thống điện trong suốt mùa đông.
Hỗ trợ tài chính và thiết bị tăng tốc
Các kênh hỗ trợ quốc tế cũng đang tăng cường mua sắm thiết bị để Ukraine khôi phục hạ tầng. Theo thông báo ngày 6/11 của tổ chức Cộng đồng Năng lượng, Quỹ Hỗ trợ năng lượng Ukraine đã ký 90 hợp đồng với tổng trị giá gần 200 triệu euro trong tháng 10.
Đây là mức cao nhất trong một tháng kể từ khi quỹ bắt đầu hoạt động. Các hợp đồng bao gồm máy biến áp công suất lớn, thiết bị trạm biến áp, máy móc và linh kiện phục vụ sửa chữa hạ tầng.
Những thiết bị này có vai trò trực tiếp trong việc khôi phục dòng điện, hệ thống sưởi và cung cấp gas cho các cộng đồng. Việc tăng tốc mua sắm cho thấy nhu cầu thay thế và sửa chữa đang vượt xa khả năng đáp ứng thông thường của các nhà cung cấp.
Trước đó, ngày 24/2/2026, bà von der Leyen công bố kế hoạch năng lượng trị giá 920 triệu euro để hỗ trợ Ukraine trong giai đoạn lạnh 2026-2027. Kế hoạch tập trung sửa chữa lưới điện, khôi phục các nhà máy bị hư hại và mở rộng nguồn điện phân tán.
Nguồn điện phân tán, chẳng hạn các hệ thống phát điện cục bộ hoặc năng lượng tái tạo quy mô nhỏ, có thể giúp giảm mức độ phụ thuộc vào các trạm phát điện và trạm biến áp tập trung. Đây là hướng được coi là có lợi khi hạ tầng truyền tải liên tục trở thành mục tiêu tấn công.
Mùa đông trở thành áp lực lớn
Việc EU kích hoạt cơ chế khẩn cấp diễn ra trong bối cảnh Ukraine đối mặt với mùa đông thứ tư kể từ khi Nga mở rộng xung đột vào tháng 2. Với khí hậu lạnh, hệ thống sưởi, điện và nước ở nhiều thành phố Ukraine phụ thuộc chặt chẽ vào lưới điện ổn định.
Khi các trạm biến áp hoặc nhà máy điện bị hư hại, hậu quả không chỉ dừng ở việc mất điện. Các trạm bơm nước, hệ thống cấp nhiệt và giao thông công cộng cũng có thể ngừng hoạt động, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống thường ngày của người dân.
Tại Kiev, đợt tấn công ngày 3/11 khiến thành phố chịu gián đoạn cấp nước trên diện rộng. Thành phố phải tạm dừng một số loại hình giao thông công cộng chạy điện, trong khi các khu vực dân cư đối mặt với tình trạng mất điện kéo dài.
Các cuộc điện đàm giữa ông Zelensky và bà von der Leyen cũng đề cập đến việc bổ sung hỗ trợ năng lượng và nhân đạo nhằm chuẩn bị cho mùa đông. Hai bên thảo luận về các nhu cầu cấp bách, cũng như các bước tiếp theo để triển khai cơ chế hỗ trợ.
Bước tiếp theo của EU và Ukraine
Theo thông báo từ phía Ukraine, các nhóm làm việc của hai bên đã bắt đầu xác định nhu cầu cụ thể và cách thức phân bổ nguồn lực. Mục tiêu là rút ngắn thời gian từ khi xác định nhu cầu đến khi kinh phí và thiết bị đến tay các đơn vị sửa chữa.
Việc kích hoạt cơ chế khẩn cấp không đồng nghĩa với việc khôi phục ngay toàn bộ hệ thống năng lượng. Tuy nhiên, nó tạo ra một kênh tài chính linh hoạt hơn, giúp Ukraine mua sắm thiết bị, sửa chữa hạ tầng và duy trì các dịch vụ thiết yếu trong điều kiện khẩn cấp.
Trọng tâm trước mắt là bảo đảm điện, nước và sưởi cho các khu vực bị ảnh hưởng nặng nhất. Trong khi đó, các hợp đồng mua sắm thông qua Quỹ Hỗ trợ năng lượng Ukraine sẽ tiếp tục được triển khai để bổ sung máy biến áp, thiết bị trạm biến áp và linh kiện sửa chữa.
Việc EU tăng cường hỗ trợ diễn ra khi Nga tiếp tục nhắm vào hạ tầng năng lượng Ukraine. Kết quả của các nỗ lực này sẽ phụ thuộc vào tốc độ sửa chữa, khả năng bảo vệ các cơ sở còn lại và mức độ thiệt hại trong các đợt tấn công tiếp theo.
Minh Hoa - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Kyiv Independent và Ukrinform
