Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9 tháng 10 tuyên bố đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc Nga cung cấp dầu diesel cho Mỹ và thị trường toàn cầu.
Ngay sau đó, Bộ Tài chính Mỹ ban hành giấy phép tạm thời nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với dầu diesel Nga cho đến ngày 7 tháng 4 năm 2027.
Ảnh minh họa - REPUBLIC
Đây là một bước ngoặt gây tranh cãi. Chỉ mới trong tháng 9, ông Trump ký đạo luật nhằm siết chặt trừng phạt Nga và đánh thuế các quốc gia nhập khẩu dầu khí Nga, với mục tiêu cắt giảm nguồn tài chính phục vụ chiến tranh của Moskva. Giờ đây, Nhà Trắng lại chọn hướng ngược lại để ứng phó giá nhiên liệu tăng cao trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ, dự kiến diễn ra chưa đầy một tháng nữa.
Putin đồng ý cung cấp hàng trăm nghìn tấn diesel
Trên nền tảng Truth Social, ông Trump cho biết cuộc điện đàm với ông Putin đã kết thúc thành công. Theo tuyên bố của Tổng thống Mỹ, Nga sẽ ngay lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu.
Số lượng này sẽ tiếp tục tăng trong các giai đoạn tiếp theo. Trong tháng 11, Nga dự kiến cung cấp thêm 500.000 tấn. Sau đó, Moscow sẽ đưa thêm 1 triệu tấn ra thị trường ngay khi có thể.
Ông Trump cũng nói rằng Nga có thể cung cấp thêm 3 triệu tấn trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, khối lượng này phụ thuộc vào tình trạng hoạt động của các nhà máy lọc dầu Nga, vốn đã chịu nhiều cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine.
Phát biểu trước báo giới tại Nhà Trắng, ông Trump nói: “Tôi muốn cảm ơn Tổng thống Putin.”
Washington tạm dừng trừng phạt dầu diesel Nga
Ngay sau tuyên bố của ông Trump, Bộ Tài chính Mỹ đã cấp giấy phép chung tạm thời. Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài cho phép việc bán, giao hàng, dỡ hàng và nhập khẩu dầu diesel có nguồn gốc Nga, bao gồm nhập khẩu trực tiếp vào Mỹ.
Giấy phép này có hiệu lực đến ngày 7 tháng 4 năm 2027 và áp dụng cho các lô dầu diesel Nga đã được chất lên tàu chở dầu tính từ thời điểm công bố. Các hạn chế khác vẫn được duy trì, trong đó có việc phong tỏa tài sản của ngân hàng trung ương Nga tại các ngân hàng Mỹ.
Ở phía Nga, Phó Thủ tướng Alexander Novak cho biết Moscow sẽ bắt đầu dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel trước thời hạn. Lệnh cấm này trước đó được áp dụng từ tháng 7.
Theo các thông tin được công bố, sản lượng dầu diesel của Nga gần đây đã giảm khoảng một nửa, xuống còn khoảng 3,5 triệu tấn mỗi tháng. Nguyên nhân chính là các cuộc tấn công của Ukraine vào cơ sở năng lượng và nhà máy lọc dầu trên lãnh thổ Nga.
Kiev phản ứng gay gắt
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky lập tức lên án thỏa thuận. Ông cho rằng việc cho phép Nga bán các sản phẩm dầu mỏ đồng nghĩa với việc đầu tư vào cuộc chiến chống Ukraine.
“Việc cho phép Nga bán các sản phẩm dầu mỏ chính là đầu tư vào cuộc chiến chống Ukraine, một cuộc chiến cần phải chấm dứt, chứ không phải kéo dài thêm”, ông Zelensky viết trên Telegram.
Ông Zelensky gọi đây là một quyết định yếu kém từ những đối tác mạnh. Theo ông, việc nới lỏng trừng phạt mà không có cam kết rõ ràng và bền vững từ Nga về giảm leo thang sẽ chỉ giúp Moscow có thêm nguồn lực để tiếp tục chiến đấu.
Ông cũng bày tỏ khó chịu vì các đặc phái viên của ông Trump, Jared Kushner và Steve Witkoff, đang đàm phán với Ukraine tại Miami về việc chấm dứt chiến tranh, nhưng thỏa thuận dầu diesel lại không được đề cập trong các cuộc trao đổi đó.
Lượng dầu chỉ đủ dùng trong nửa ngày
Dù được mô tả là giải pháp cấp bách cho thị trường nhiên liệu, quy mô đợt cung cấp đầu tiên vẫn khiêm tốn so với nhu cầu của Mỹ. Với mức tiêu thụ khoảng 500.000 tấn dầu diesel mỗi ngày, 300.000 tấn chỉ đủ đáp ứng nhu cầu trong khoảng 14 giờ.
Điều đó cho thấy tác động thực tế đến giá nhiên liệu có thể hạn chế, ít nhất trong ngắn hạn. Tuy nhiên, thông điệp chính trị của thỏa thuận lại lớn hơn nhiều: Washington sẵn sàng mở một kênh năng lượng với Moscow ngay giữa cuộc chiến ở Ukraine.
Tranh cãi về thiếu hụt dầu diesel toàn cầu
Trong nước, các nghị sĩ Đảng Cộng hòa quy trách nhiệm cho cuộc chiến với Iran về tình trạng giá nhiên liệu tăng cao. Trong khi đó, ông Trump được cho là đang chuyển hướng chú ý khỏi tác động của xung đột này và đổ lỗi cho ông Zelensky về tình trạng thiếu hụt dầu diesel trên toàn thế giới.
Ông Trump yêu cầu Kiev chấm dứt các cuộc tấn công vào các cơ sở của Nga. Đáp lại, ông Zelensky đề xuất một phương án có điều kiện: Ukraine sẵn sàng ngừng tấn công nếu Moscow cam kết không tấn công các cơ sở năng lượng của Ukraine.
Đề xuất này cho thấy Kiev muốn biến việc bảo vệ hạ tầng năng lượng thành một thỏa thuận hai chiều, thay vì chấp nhận dừng tấn công đơn phương trong khi Nga vẫn duy trì sức ép quân sự.
Thỏa thuận dầu diesel giữa Washington và Moscow vì vậy không chỉ là một vấn đề năng lượng. Nó trở thành phép thử cho giới hạn của chính sách trừng phạt, cho mối quan hệ Mỹ – Nga và cho niềm tin của Ukraine vào các đối tác phương Tây.
Khi giá nhiên liệu, chiến dịch bầu cử và chiến tranh đan xen vào nhau, quyết định của ông Trump có thể làm dịu áp lực ngắn hạn tại Mỹ, nhưng đồng thời làm sâu sắc thêm sự chia rẽ về con đường chấm dứt xung đột ở Ukraine.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
