Người lao động Việt ở Đức thường rất sợ khi thấy Zoll xuất hiện, nhưng pháp luật Đức quy định khá rõ ràng: Zoll có quyền kiểm tra, đồng thời người lao động cũng có nhiều quyền quan trọng để tự bảo vệ mình nếu hiểu và biết cách sử dụng.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Bối cảnh kiểm tra lao động của Zoll ở Đức
Tại Đức, bộ phận Finanzkontrolle Schwarzarbeit (FKS) thuộc Zoll chịu trách nhiệm kiểm tra và xử lý lao động chui, trốn bảo hiểm và vi phạm luật tiền lương, đặc biệt trong các ngành như nhà hàng, giao hàng, khách sạn, nail, xây dựng.
Theo Bộ Tài chính Liên bang, FKS tập trung vào các vi phạm như không đóng bảo hiểm xã hội, trả lương dưới mức tối thiểu, sử dụng lao động không có giấy phép và bóc lột lao động.
Những năm gần đây, các chiến dịch kiểm tra quy mô lớn được triển khai thường xuyên trên toàn quốc, đặc biệt trong các ngành giao hàng, chuyển phát và ẩm thực, vì đây là các lĩnh vực có tỷ lệ vi phạm cao.
Riêng tại Nordrhein-Westfalen, báo chí ghi nhận nhiều đợt truy quét ở các nhà hàng, khách sạn và dịch vụ ăn uống với hàng chục cơ sở bị kiểm tra chỉ trong một tối.
Kiểm tra diễn ra như thế nào?
Trong một cuộc kiểm tra điển hình, Zoll có thể phối hợp với cảnh sát và Sở ngoại kiều (Ausländerbehörde) tới thẳng nơi làm việc để kiểm tra tại chỗ. Họ có thể yêu cầu xuất trình giấy tờ tùy thân, giấy phép cư trú, hợp đồng lao động, bảng lương, chứng minh đóng bảo hiểm xã hội và các tài liệu liên quan đến giờ làm việc và mức lương.
Theo luật về chống lao động chui, Zoll được phép xem sổ sách, hợp đồng và hồ sơ lương của doanh nghiệp để xác định số giờ làm và điều kiện lao động thực tế, nhưng việc khám xét sâu hơn (ví dụ nhà riêng) thường cần căn cứ pháp lý rõ hoặc lệnh của tòa.
Các cuộc kiểm tra trong ngành giao hàng và bưu kiện thường diễn ra đột xuất, huy động hàng trăm đến hàng nghìn nhân viên Zoll trên toàn liên bang.
Người lao động có thể bị xử lý ra sao?
Nếu bị phát hiện làm việc không khai báo, không có bảo hiểm hoặc không có giấy phép lao động, người lao động có thể bị coi là tham gia lao động chui hoặc “illegale Beschäftigung”.
Hậu quả có thể từ phạt tiền đến truy cứu hình sự, đặc biệt nếu có gian lận thuế, trốn đóng bảo hiểm xã hội hoặc vi phạm nghiêm trọng luật cư trú.
Với người nước ngoài không có quyền lao động, vi phạm có thể dẫn đến phạt tiền, thủ tục trục xuất, hoặc ảnh hưởng xấu đến việc gia hạn, xin cư trú sau này.
Đồng thời, chủ sử dụng lao động thuê người không phép có thể bị phạt tới hàng trăm nghìn euro và bị điều tra về trốn thuế, trốn bảo hiểm xã hội.
Nhưng người lao động cũng có những quyền quan trọng
Mặc dù Zoll và các cơ quan khác có nhiều thẩm quyền, luật Đức cũng bảo vệ quyền cơ bản của người lao động khi bị kiểm tra.
Người lao động vẫn là người có quyền, không phải “tội phạm mặc định”, cho đến khi cơ quan chức năng chứng minh được vi phạm theo đúng trình tự pháp luật.
Các quyền này bắt nguồn từ luật tố tụng hình sự, luật hiến pháp và các quy định về bảo vệ nhân phẩm, quyền được nghe giải thích và không buộc phải tự buộc tội.
Trong thực tế, nhiều người Việt không biết hoặc không dám sử dụng những quyền đó vì tâm lý sợ hãi và bất đồng ngôn ngữ.
Những quyền cơ bản khi bị Zoll kiểm tra
Dưới đây là các quyền quan trọng mà người lao động (kể cả lao động nhập cư) cần nắm khi đối mặt với một cuộc kiểm tra:
- Bạn có quyền yêu cầu cán bộ xuất trình thẻ ngành và giới thiệu rõ cơ quan, nhiệm vụ của họ.Trong quá trình kiểm tra, nhân viên Zoll làm nhiệm vụ phải có giấy tờ chứng minh thân phận; người bị kiểm tra có thể yêu cầu xem để tránh tình trạng lừa đảo hoặc mạo danh.
- Bạn có quyền hiểu những gì đang diễn ra và không phải ký bất cứ giấy tờ nào khi chưa hiểu.Theo nguyên tắc cơ bản của pháp luật Đức, chữ ký trên biên bản, bản khai phải được thực hiện trên cơ sở tự nguyện và hiểu rõ nội dung; việc ký “cho xong” có thể gây bất lợi lớn sau này.
- Bạn có quyền yêu cầu phiên dịch nếu tiếng Đức không đủ.Trong các thủ tục có thể dẫn đến xử phạt hoặc truy cứu, người không thông thạo tiếng Đức thường được quyền có thông dịch viên để đảm bảo họ thực sự hiểu câu hỏi và hậu quả pháp lý của lời khai.
- Bạn có quyền không tự buộc tội (Recht, sich nicht selbst zu belasten).Điều này có nghĩa là bạn không bắt buộc phải trả lời những câu hỏi có thể trực tiếp biến bạn thành người phạm tội hoặc làm nặng thêm tình hình của bạn. Bạn có quyền từ chối trả lời và đề nghị được tư vấn luật sư trước khi khai chi tiết.
- Bạn có quyền hỏi lại, yêu cầu giải thích và sửa biên bản nếu thông tin bị ghi sai.Nếu biên bản ghi nhận giờ làm, mức lương hoặc lời khai sai với thực tế, bạn có thể yêu cầu chỉnh sửa trước khi ký để tránh bị xem là đã “thừa nhận” thông tin sai.
Nghĩa vụ hợp tác – giới hạn ở đâu?
Bên cạnh quyền, người lao động cũng có một số nghĩa vụ nhất định khi bị kiểm tra. Thông thường, bạn phải xuất trình giấy tờ tùy thân hợp lệ (hộ chiếu, thẻ cư trú, Ausweis) và cung cấp các thông tin cơ bản về nhân thân một cách trung thực, ví dụ tên, ngày sinh, địa chỉ.
Tuy nhiên, nghĩa vụ hợp tác không có nghĩa là phải tự kể hết mọi vi phạm của mình, nhất là trong bối cảnh có thể bị truy cứu hình sự.
Sự khác biệt giữa “xác nhận danh tính” và “tự buộc tội” là rất quan trọng: bạn phải giúp xác định mình là ai, nhưng không bị bắt buộc kể chi tiết mọi hành vi bất lợi cho bản thân nếu chưa được tư vấn
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo NDR/BAMF và Anwaltauskunf
Ý kiến bạn đọc