Viện Nghiên cứu Chiến tranh Hoa Kỳ (ISW) cho rằng Hoa Kỳ đã mở đường cho dầu diesel Nga trở lại thị trường toàn cầu, trong khi Moskva không đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào về Ukraina. Theo các nhà phân tích, đây là một sự nhượng bộ đơn phương từ phía Washington và có thể giúp Nga có thêm nguồn lực để kéo dài chiến tranh.
Ngày 9 tháng 10, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc xuất khẩu nhiên liệu diesel. Mục tiêu được nêu ra là tăng nguồn cung cho thị trường Mỹ và các thị trường khác, trong bối cảnh giá nhiên liệu đang chịu áp lực.
Ảnh từ ZDF
Washington cấp phép xuất khẩu diesel Nga
Theo chỉ đạo của Trump, Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành giấy phép chung tạm thời, cho phép cung cấp dầu diesel của Nga ra thị trường toàn cầu. Quyết định này được đưa ra ngay sau cuộc điện đàm giữa Tổng thống Mỹ và Tổng thống Nga.
Trump tuyên bố Nga sẽ ngay lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn diesel. Ông nói thêm rằng 500.000 tấn nữa sẽ đến vào tháng 11 năm 2026, sau đó là một triệu tấn.
Ngoài khối lượng này, các nhà máy lọc dầu của Nga có thể cung cấp thêm ba triệu tấn trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, mức cung thực tế sẽ phụ thuộc vào tình trạng hoạt động của các nhà máy lọc dầu và năng lực sản xuất bổ sung của họ.
Nhờ việc miễn trừ trừng phạt tạm thời, Nga được kỳ vọng có thể đưa tới 1,8 triệu tấn dầu diesel ra thị trường toàn cầu. Đây là một mức cung đáng kể, dù vẫn thấp hơn so với tiềm năng mà phía Mỹ công bố.
Nga từng cấm xuất khẩu diesel
Thông tin này đặt trong bối cảnh Nga chỉ chiếm 9,5% tổng lượng xuất khẩu dầu diesel toàn cầu vào năm 2025. Đến ngày 8 tháng 7 năm 2026, Moskva đã tạm thời cấm xuất khẩu dầu diesel.
Lệnh cấm xuất khẩu được đưa ra khi Ukraina tăng cường tấn công vào các nhà máy lọc dầu và tuyến hậu cần của Nga. Các đợt tấn công nhắm vào nguồn cung nhiên liệu cho các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng của Ukraina cũng như quân đội Nga ở tiền tuyến.
Việc các cơ sở lọc dầu bị tổn hại khiến khả năng đáp ứng lượng hàng lớn của Nga trở thành câu hỏi mở. Ngay cả khi giấy phép xuất khẩu đã có, sản lượng thực tế vẫn phụ thuộc vào việc các nhà máy có thể vận hành ổn định hay không.
ISW cảnh báo lợi ích cho Moskva
ISW đánh giá rằng việc cho phép Nga xuất khẩu dầu diesel có thể làm tăng doanh thu của Moskva. Doanh thu từ dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ là một nguồn tài chính quan trọng cho ngân sách quân sự của Nga.
Theo các nhà phân tích, nguồn tiền bổ sung này có thể giúp Nga tiếp tục tài trợ cho cuộc chiến xâm lược Ukraina. Điều đó cũng có thể làm phức tạp thêm nỗ lực của Mỹ trong việc thúc đẩy một giải pháp chấm dứt chiến tranh.
ISW nhấn mạnh khía cạnh đàm phán: Washington nới lỏng hạn chế, nhưng Nga không đưa ra bước đi tương ứng trong các cuộc đàm phán về Ukraina. Nói cách khác, Moskva nhận lợi ích kinh tế mà không phải cam kết ngừng chiến.
Đây là điểm khiến quyết định của Mỹ gây tranh cãi. Nếu việc nới lỏng trừng phạt không gắn với một yêu cầu rõ ràng, áp lực kinh tế lên Nga có thể giảm đi, trong khi động lực để Moskva thay đổi cách tiếp cận trên bàn đàm phán cũng khó hình thành.
Ukraina phản đối mạnh
Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky phản đối thỏa thuận giữa Mỹ và Nga về nhiên liệu diesel. Ông cho biết Kyiv chỉ ủng hộ việc nới lỏng trừng phạt nếu điều đó đổi lấy một thỏa thuận ngừng bắn năng lượng trong mùa đông.
Đối với Ukraina, vấn đề không chỉ nằm ở dòng tiền mà Nga có thể thu được. Việc Nga tiếp tục xuất khẩu nhiên liệu còn có thể làm giảm hiệu quả của các đòn trừng phạt mà phương Tây đã xây dựng trong suốt cuộc chiến.
Trước những lời chỉ trích từ Kyiv, Trump trả lời ngắn gọn "OK". Ông cảm ơn Putin về thỏa thuận và khẳng định Hoa Kỳ vẫn là đối tác mạnh mẽ của Ukraina.
Câu hỏi lớn hiện nay là liệu việc mở lại kênh xuất khẩu diesel có thực sự giúp hạ giá nhiên liệu và ổn định thị trường, hay chỉ tạo thêm không gian tài chính cho Nga duy trì chiến sự. Với ISW, câu trả lời nghiêng về phương án thứ hai: Mỹ đã nhượng bộ trước, còn Moskva chưa phải đổi lấy điều gì.
Trong những tuần tới, con số diesel thực tế mà Nga xuất khẩu được sẽ là thước đo quan trọng nhất. Nếu nguồn cung không đạt như cam kết, thỏa thuận có thể bộc lộ giới hạn về năng lực sản xuất của Nga. Nếu nguồn cung đạt hoặc vượt kế hoạch, cuộc tranh luận về việc Washington có vô tình tài trợ cho chiến tranh hay không sẽ càng trở nên gay gắt.
Thành Lộc - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: ISW/ZDF và RBC-Ukraina
