Đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump đang bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3 tháng 11 với một rủi ro rõ ràng: mất đa số tại Hạ viện hoặc Thượng viện.
Nguyên nhân lớn nhất đến từ chính vấn đề từng giúp ông Trump thắng cử năm 2024, đó là giá cả sinh hoạt.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Số liệu mới nhất cho thấy lạm phát tại Mỹ đã tăng lên 3,7% trong tháng 9 so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức 3,4% của tháng 8.
Đây là một trong những báo cáo kinh tế quan trọng cuối cùng trước ngày bầu cử, và nó đến đúng thời điểm cử tri đang đặc biệt nhạy cảm với hóa đơn mua sắm, tiền xăng và chi phí sinh hoạt.
Lời hứa hạ giá trở thành điểm yếu
Gần hai năm trước, khi vận động tranh cử, ông Trump hứa sẽ đẩy lùi lạm phát “rất nhanh chóng” nếu trở lại Nhà Trắng.
Ông cam kết chấm dứt lạm phát ngay từ ngày đầu tiên nhiệm kỳ và đưa giá cả đi xuống.
Thông điệp đó đã đánh trúng tâm lý của hàng triệu người Mỹ.
Sau giai đoạn giá cả tăng mạnh sau đại dịch, nhiều gia đình vẫn phải chi trả mức giá cao hơn so với trước đây, dù tốc độ tăng giá đã chậm lại. Với nhiều cử tri, điều quan trọng không phải là lạm phát giảm từ mức đỉnh, mà là hóa đơn thực tế mỗi tháng.
Ông Trump đã thắng cử. Nhưng hai năm sau, lời hứa ấy đang bị thử thách theo cách khó chịu nhất: giá cả không những chưa giảm, mà còn tăng tốc trở lại.
Giá cả tăng, cử tri không dễ thuyết phục
Trong chiến dịch, ông Trump từng nói rằng người dân sẽ thấy giá trứng, thịt xông khói hay táo giảm rõ rệt.
Ông cam kết hạ giá hàng hóa, cắt giảm chi phí năng lượng và tạo ra tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ.
Tuy nhiên, kinh tế học đã cảnh báo từ đầu rằng việc khiến mặt bằng giá chung giảm là một mục tiêu rất khó. Khi giá cả giảm trên diện rộng, nền kinh tế thường rơi vào suy thoái hoặc khủng hoảng. Điều thực tế hơn là kiểm soát lạm phát, tức giúp giá tăng chậm lại.
Đó cũng là điều từng xảy ra.
Lạm phát Mỹ đã giảm từ đỉnh 9,1% vào mùa hè năm 2022 xuống mức 2,3% vào tháng 4 năm 2025. Nhưng sự giảm tốc đó không đồng nghĩa với việc giá hàng hóa trở về mức cũ.
Người tiêu dùng vẫn phải trả nhiều tiền hơn cho thực phẩm, nhiên liệu và nhiều dịch vụ thiết yếu.
Giờ đây, khi giá tiêu dùng tăng 3,7% trong tháng 9, khoảng cách giữa lời hứa và trải nghiệm của cử tri càng rộng hơn.
Với những gia đình đang phải cân đối chi tiêu, con số thống kê khó có thể xoa dịu cảm giác rằng cuộc sống ngày càng đắt đỏ.
Nguy cơ mất đa số tại Quốc hội
Nếu đảng Cộng hòa để mất đa số tại một trong hai viện Quốc hội, quyền lực lập pháp của ông Trump trong hai năm cuối nhiệm kỳ sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Đảng Dân chủ có thể ngăn hoặc làm chậm các dự luật quan trọng do Nhà Trắng đề xuất.
Điều đó không chỉ ảnh hưởng đến chương trình nghị sự của ông Trump. Nó còn có thể làm thay đổi cục diện chính trị nước Mỹ trong giai đoạn cuối nhiệm kỳ, khi mọi quyết định lớn về ngân sách, thuế, năng lượng hay chính sách kinh tế đều cần sự ủng hộ của Quốc hội.
Với đảng Cộng hòa, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vì thế không đơn thuần là một cuộc cạnh tranh ghế ngồi. Đó là cuộc trưng cầu dư luận về việc đảng cầm quyền đã xử lý vấn đề giá cả như thế nào.
Cục Dự trữ Liên bang chịu áp lực kép
Lạm phát tăng cũng đặt Cục Dự trữ Liên bang vào thế khó. Mục tiêu lạm phát của cơ quan này là 2%. Khi giá tiêu dùng vượt xa ngưỡng đó, Fed có thể phải cân nhắc tăng lãi suất để làm mát nền kinh tế.
Nhưng việc tăng lãi suất lại có thể làm chi phí vay mua nhà, vay tiêu dùng và vốn kinh doanh tăng thêm. Với cử tri, đó có thể là một cú đánh khác vào túi tiền, đúng vào thời điểm họ chuẩn bị bỏ phiếu.
Áp lực này càng lớn vì báo cáo lạm phát tháng 9 được xem là dữ liệu kinh tế trọng yếu cuối cùng trước cuộc bầu cử. Nó không chỉ phản ánh tình hình giá cả, mà còn có thể định hình câu chuyện chính trị trong những ngày còn lại của chiến dịch.
Bài học chính trị từ một lời hứa khó giữ
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ lần này cho thấy một nghịch lý quen thuộc của chính trị Mỹ. Một lời hứa có thể giúp ứng viên thắng cử, nhưng cũng có thể trở thành thước đo khiến đảng cầm quyền phải trả giá.
Ông Trump đã biến nỗi bức xúc về giá cả thành sức mạnh tranh cử năm 2024. Hai năm sau, chính nỗi bức xúc ấy có thể trở thành lý do khiến cử tri rời bỏ đảng Cộng hòa.
Cho đến ngày 3 tháng 11, câu hỏi không còn là lạm phát có tăng hay không.
Câu hỏi là cử tri Mỹ có còn tin rằng đảng của ông Trump có thể khiến cuộc sống trở nên dễ chịu hơn hay không.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
