Một thất bại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ vào đầu tháng 11 có thể làm thay đổi đáng kể chính sách của Washington với Ukraina và NATO. Theo nhà bình luận George Voloshin, cựu quan chức chính quyền Ronald Reagan, đó cũng có thể là kịch bản khiến Tổng thống Nga Vladimir Putin phải cân nhắc nghiêm túc hơn về một giải pháp hòa bình.
Đảng Dân chủ đang có lợi thế
Các số liệu thăm dò gần đây cho thấy đảng Dân chủ dẫn trước đảng Cộng hòa khoảng 7-8 điểm phần trăm trên toàn quốc trong cuộc đua giành ghế Quốc hội. Trong khi đó, tỷ lệ ủng hộ của Tổng thống Donald Trump đã giảm xuống còn khoảng 35%.
Nếu xu hướng này tiếp diễn, đảng Dân chủ có khả năng cao giành lại đa số tại Hạ viện. Khả năng giành kiểm soát Thượng viện cũng được đánh giá là không thấp.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ dự kiến diễn ra vào ngày 3 tháng 11. Đây là lần đầu cử tri Mỹ đánh giá chính quyền Trump kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng sau chiến thắng năm 2024.
Trump có thể trở thành tổng thống quyền lực hạn chế
Voloshin cho rằng nếu đảng Dân chủ thắng ở một hoặc cả hai viện Quốc hội, ông Trump sẽ phải đối mặt với một nhánh lập pháp phản đối mạnh mẽ. Quốc hội khi đó có nhiều công cụ để giám sát và kiềm chế nhánh hành pháp.
Trong kịch bản này, Nhà Trắng có thể trở thành mục tiêu của hàng loạt cuộc điều tra liên quan đến hoạt động kinh doanh, các vấn đề gia đình và hiệu quả của chính sách hành chính. Thời gian và nguồn lực chính trị của Tổng thống sẽ bị chia sẻ đáng kể.
Nhiều quan chức được ông Trump bổ nhiệm có thể rời nhiệm sở trước khi Quốc hội khóa mới nhóm họp vào ngày 3 tháng 1. Một số người khác cũng có thể bị thay thế nếu chính quyền buộc phải điều chỉnh để giảm áp lực chính trị.
Tuy nhiên, ông Trump vẫn giữ những quyền lực hiến pháp quan trọng trong lĩnh vực an ninh quốc gia và đối ngoại. Vấn đề là Quốc hội có thể dùng quyền phân bổ ngân sách, phê chuẩn nhân sự cấp cao, phê duyệt hiệp ước, tổ chức điều trần và tiến hành điều tra để định hình lại chính sách.
Ukraina có thể được hưởng lợi
Theo Voloshin, sự thay đổi cán cân quyền lực tại Quốc hội có thể tạo đà cho việc tăng cường ủng hộ Ukraina. Lý do là nhiều nghị sĩ đảng Dân chủ ủng hộ NATO, Liên minh châu Âu và Kyiv sẽ nắm quyền lực thực tế trong quá trình lập pháp.
Hệ quả đầu tiên có thể là việc Quốc hội thông qua Đạo luật Hỗ trợ Ukraina trước khi năm 2026 khép lại. Hạ viện đã thông qua dự luật này vào ngày 4 tháng 6, còn Thượng viện đưa nó vào chương trình nghị sự từ tháng 7 nhưng chưa tổ chức bỏ phiếu toàn thể.
Ông Voloshin đánh giá dự luật này có ý nghĩa lớn hơn cả dự luật trừng phạt Nga đang được chú ý. Theo ông, đây là văn bản toàn diện, có thể tạo nền tảng cho một nền hòa bình nhanh hơn và bền vững hơn cho Ukraina cũng như châu Âu.
Nếu đảng Dân chủ liên kết với nhóm nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ Ukraina để tạo đa số đủ mạnh, Quốc hội có thể vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống. Khi đó, các gói viện trợ quân sự và hỗ trợ ngân sách trực tiếp cho Kyiv vẫn có thể được thông qua, kể cả khi thiếu sự đồng thuận từ Nhà Trắng.
Áp lực lên Moscow
Điểm mấu chốt của phân tích này nằm ở sự kết hợp giữa một Ukraina được củng cố về quân sự và các biện pháp trừng phạt ngày càng chặt chẽ với nền kinh tế Nga. Theo Voloshin, đó có thể là áp lực đủ lớn để khiến Moscow nghiêm túc hơn với đàm phán.
Ông mô tả đây là kịch bản mà Putin không mong muốn: một Ukraina mạnh về quân sự, được Quốc hội Mỹ bảo trợ, đối mặt với một Nga chịu thêm sức ép kinh tế và ngoại giao. Trong điều kiện đó, một nền hòa bình công bằng và đáng tin cậy có thể trở thành lựa chọn thực tế hơn.
Ông cũng cho rằng chiến thắng của đảng Dân chủ có thể giúp khôi phục sự ổn định trong chính sách của Mỹ. Nhưng điều này chỉ xảy ra nếu đảng này kiểm soát được các nhóm cực đoan trong nội bộ và duy trì được sự đoàn kết về chính sách đối ngoại.
Rủi ro chính trị cho đảng Cộng hòa
Áp lực không chỉ đến từ các cuộc thăm dò. Việc chính quyền Trump xích lại gần Moscow trước thềm bầu cử đang gây tranh cãi ngay trong hàng ngũ đảng Cộng hòa.
Thỏa thuận được nhắc đến giữa ông Trump và Putin về việc cung cấp diesel Nga được cho là khó giảm đáng kể giá nhiên liệu tại Mỹ. Trong khi đó, giá năng lượng vẫn là một vấn đề nhạy cảm với cử tri.
Washington cũng đang bị đặt câu hỏi về mối quan hệ với các đồng minh NATO ở châu Âu. Bối cảnh này diễn ra khi Nga bị cáo buộc gia tăng các hoạt động phá hoại, tấn công mạng và sử dụng máy bay không người lái xâm nhập không phận các nước châu Âu.
Một số liệu thăm dò được dẫn lại cho thấy 81% cử tri từng ủng hộ ông Trump năm 2024 có cái nhìn không thiện cảm với Putin. Điều đó khiến việc thể hiện sự nhượng bộ với Moscow trở thành rủi ro chính trị rõ ràng cho đảng Cộng hòa.
Bài toán chưa ngã ngũ
Các cuộc thăm dò chỉ phản ánh xu hướng tại một thời điểm, chứ không phải kết quả bầu cử. Đảng Cộng hòa vẫn có thể giữ ghế ở nhiều khu vực bầu cử, đặc biệt khi tranh cãi tập trung vào giá sinh hoạt, an ninh và uy tín cá nhân của các ứng viên địa phương.
Nhưng với đảng Dân chủ, một chiến thắng tại Quốc hội sẽ mở ra cơ hội để định hình lại chính sách Mỹ với Ukraina theo hướng tích cực hơn. Còn với Kremlin, một Quốc hội Mỹ khó tính hơn có thể đồng nghĩa với việc khoảng cách đến một thỏa thuận có lợi cho Nga trở nên xa hơn.
Voloshin kết luận rằng nếu các dự báo thành hiện thực, giai đoạn này có thể được các sử gia tương lai gọi là sự sụp đổ của ngôi nhà Trump. Với Ukraina và châu Âu, đó có thể là bước ngoặt chính trị quan trọng; với Putin, đó có thể là cơn ác mộng mà ông ít muốn đối mặt nhất.
Nguyễn Cẩm Chi - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: KyivPost, Axios và UNIAN
