Nếu muốn hiểu vì sao Tổng thống Donald Trump và chính quyền Hoa Kỳ có thể đang chọn lọc thông tin về chiến trường Iran, hãy đặt cuộc đối đầu Hoa Kỳ-Iran cạnh xung đột Nga-Ukraine.
Hai mặt trận này cho thấy hai cách đánh khác nhau. Chúng cũng để lại hai mức chi phí và hai kết quả rất khác nhau.
Câu hỏi không nằm ở việc ai mạnh hơn. Câu hỏi là: sức mạnh quân sự đắt tiền có thực sự mang lại kết quả tương xứng?
Cuộc không kích vào Iran để lại điều gì?
Sau các đợt không kích của Hoa Kỳ vào các cơ sở hạt nhân Iran, nhiều dấu hiệu cho thấy phần lớn kho uranium làm giàu của Tehran có thể vẫn nằm ngoài tầm với của Washington.
Các báo cáo cho biết các địa điểm bị nhắm tới đã được sơ tán trước. Giới chức Hoa Kỳ cũng thừa nhận họ chưa xác định được vị trí của lượng uranium gần cấp vũ khí.
Vấn đề không chỉ là bom có mạnh hay không. Loại bom xuyên phá GBU-57 MOP có khả năng khoan sâu lớn. Nhưng các cơ sở Iran được cho là nằm sâu dưới lớp đá cứng.
Nếu kho vật liệu đã được di chuyển, việc phá hủy công trình trên mặt đất không đồng nghĩa với việc thu hồi được mục tiêu chiến lược.
Washington có thể tuyên bố đã đánh trúng đích, nhưng câu hỏi thực sự là đích đó còn ở lại hay không.
Điều này đặt ra một bài toán khó: nếu mục tiêu là thu hồi khoảng 400 kg uranium làm giàu cao và làm suy yếu chế độ Tehran, chiến dịch đã đạt được bao nhiêu phần trăm mục tiêu đó?
Eo biển Hormuz và cái giá của dầu mỏ
Một điểm nghẽn khác nằm ở eo biển Hormuz. Trước xung đột, tuyến hàng hải này thường xuyên vận chuyển khoảng một phần năm dầu mỏ và khí đốt toàn cầu.
Các cuộc tấn công vào tàu thương mại trong và quanh eo biển vẫn tiếp diễn. Hoạt động vận tải bị gián đoạn, còn giá dầu chịu áp lực tăng lên.
Trump tuyên bố quân đội Hoa Kỳ đang bảo vệ dòng chảy hàng hải. Nhưng thực tế trên biển phức tạp hơn nhiều.
Các tàu chở dầu vẫn bị tấn công. Chi phí bảo hiểm và vận chuyển tăng mạnh. Giá năng lượng toàn cầu cũng phải gánh thêm rủi ro kéo dài.
Nguyên nhân không chỉ đến từ đạn pháo hay tên lửa. Nó còn nằm ở bài toán kinh tế quân sự.
Việc dùng tên lửa phòng không đắt đỏ để chặn các UAV giá thấp tạo ra sự chênh lệch chi phí rất lớn. Một hệ thống phòng thủ có thể chiến thắng về mặt kỹ thuật, nhưng vẫn thua về hiệu quả chi phí nếu phải bắn liên tục vào mục tiêu rẻ tiền.
Chiến tranh Nga-Ukraine nói lên điều gì?
Xung đột Nga-Ukraine cho thấy một bức tranh ngược lại. Ukraine không có hạm đội mạnh ở Biển Đen. Nhưng các đợt tấn công bằng UAV, tên lửa và phương tiện không người lái đã khiến Nga phải rút một phần lực lượng hải quân khỏi các căn cứ gần mặt trận.
Các đánh giá độc lập ước tính rằng tới đầu năm 2026, khoảng 30% tài sản chiến đấu của Hạm đội Biển Đen Nga bị phá hủy hoặc hư hại nghiêm trọng. Khả năng tấn công tên lửa tầm xa của hạm đội này cũng suy giảm đáng kể.
Trên bộ, UAV tấn công, drone FPV và robot mặt đất đang thay đổi cách tác chiến. Chúng không chỉ gây thiệt hại về người và thiết bị.
Chúng còn buộc bên phòng thủ phải tiêu tốn nguồn lực để đối phó với các mối đe dọa giá rẻ, khó phát hiện và xuất hiện liên tục. Một chiếc drone có thể không đắt bằng một tên lửa, nhưng nó có thể buộc đối phương tiêu hàng chục lần số tiền để ngăn chặn.
Sự chênh lệch về hiệu quả chi phí
Điểm khác biệt lớn nhất giữa hai mặt trận là hiệu quả trên mỗi đồng chi tiêu.
- Ở Iran, Hoa Kỳ sử dụng không quân, bom xuyên phá, hệ thống phòng không và hạm đội để áp đặt sức mạnh. Chi phí rất cao, nhưng các mục tiêu chiến lược như kho uranium và ổn định Hormuz vẫn chưa được giải quyết trọn vẹn.
- Ở Ukraine, các hệ thống không người lái giá thấp được dùng để tấn công tàu chiến, kho đạn, sân bay, hậu cần và hệ thống chỉ huy. Chi phí thấp hơn nhiều, nhưng khả năng gây tổn hại vẫn đáng kể.
- Ở cả hai trường hợp, công nghệ rẻ tiền đang làm xói mòn lợi thế của vũ khí đắt tiền.
Đây không phải là kết luận rằng Hoa Kỳ yếu. Quân đội Hoa Kỳ vẫn có năng lực hỏa lực, tình báo và triển khai vượt trội.
Nhưng năng lực đó không tự động chuyển thành thắng lợi chính trị nếu mục tiêu chiến lược mơ hồ, đối phương biết thích nghi và chi phí kinh tế trong nước tăng cao.
Vì sao Washington khó nói thẳng?
Một chính phủ thường có lý do để kiểm soát thông tin khi chiến dịch quân sự không diễn ra như tuyên bố. Việc thừa nhận rằng kho uranium có thể đã được di chuyển, rằng eo biển Hormuz chưa thực sự an toàn, hay rằng giá năng lượng đang ảnh hưởng đến đời sống người dân, có thể làm suy giảm niềm tin chính trị.
Trong hoàn cảnh đó, thông điệp công khai dễ nghiêng về những thành tựu có thể kiểm chứng được. Mục tiêu bị đánh trúng. Tuyến hàng hải được mở một phần. Đối phương chịu thiệt hại.
Nhưng khoảng cách giữa thông điệp và hiện trường luôn là nơi sinh ra nghi ngờ. Nghịch lý là chính sự im lặng hoặc chọn lọc thông tin lại khiến công chúng chú ý hơn tới những gì chưa được giải đáp.
Người ta không chỉ hỏi chiến dịch đã phá hủy được gì. Người ta còn hỏi điều gì vẫn còn nguyên vẹn.
Bài học từ hai chiến trường
Hoa Kỳ-Iran và Nga-Ukraine đang chứng minh rằng chiến tranh hiện đại không chỉ đo bằng số lượng máy bay, tàu chiến hay tên lửa. Nó còn đo bằng khả năng duy trì chi phí, bảo vệ hạ tầng năng lượng, kiểm soát thông tin và đạt mục tiêu chính trị.
Ukraine cho thấy các hệ thống không người lái giá rẻ có thể buộc một cường quốc quân sự phải thay đổi cách bố trí lực lượng. Iran cho thấy một quốc gia bị áp đảo về không quân vẫn có thể dùng UAV, tên lửa và đe dọa hàng hải để tạo áp lực lên đối thủ.
Điều Hoa Kỳ có thể muốn che giấu không nhất thiết là một thất bại đơn lẻ. Đó có thể là sự thật khó nói hơn: sức mạnh quân sự khổng lồ không đảm bảo kết quả nhanh, rẻ hay dứt điểm.
Khi chi phí chiến tranh tăng lên và mục tiêu chưa đạt được, câu hỏi không còn là ai bắn mạnh hơn, mà là ai chịu đựng được lâu hơn. Và đó mới là thước đo quyết định cục diện của cả hai cuộc chiến.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
