Washington đang gây sức ép để Ukraine kiềm chế các đòn đánh vào hạ tầng dầu mỏ Nga.
Nhưng câu hỏi quan trọng nhất không nằm ở việc Kyiv có chịu nghe hay không, mà ở chỗ: nếu Ukraine đơn phương ngừng tấn công, ai sẽ buộc Nga ngừng đánh vào hệ thống năng lượng của Ukraine?
Ngày 12/10, truyền thông Ukraine lan truyền thông tin rằng Kyrylo Budanov đã phản ứng gay gắt trước yêu cầu liên quan đến các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu và cảng biển Nga. Tuy nhiên, những lời phát biểu cực đoan được gán cho ông vẫn chưa có xác nhận độc lập chính thức.
Điều đáng phân tích không phải là biến một lời đồn thành sự thật, mà là thế đối đầu chiến lược đứng sau câu chuyện.
Nếu Ukraine ngừng đánh, Nga phải ngừng đánh
Washington có thể lập luận rằng các cuộc tấn công vào hạ tầng dầu mỏ Nga làm xáo trộn nguồn cung và gây áp lực lên thị trường nhiên liệu. Lập luận đó không sai. Nhưng nếu chỉ yêu cầu Ukraine kiềm chế, trong khi các cơ sở năng lượng của Ukraine tiếp tục bị tấn công, thì đó không phải là một lệnh ngừng bắn cân bằng.
Một thỏa thuận nghiêm túc phải trả lời được ba câu hỏi.
Nga có dừng các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng Ukraine hay không?
Ai xác minh việc tuân thủ của cả hai bên?
Và điều gì sẽ xảy ra nếu một bên vi phạm?
Kyiv không thể bị yêu cầu chịu trách nhiệm về sự kiềm chế của mình, trong khi hành động của Moscow lại không có hậu quả tương xứng. Tổng thống Volodymyr Zelensky đã nói rõ: Ukraine sẵn sàng ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga, nhưng chỉ khi Nga cũng ngừng đánh vào hệ thống năng lượng và hạ tầng thiết yếu của Ukraine.
Giấy phép diesel của Mỹ và câu hỏi chính sách
Ngày 9/10/2026, Bộ Tài chính Mỹ công bố General License 135. Văn bản này cho phép một số giao dịch liên quan đến diesel có nguồn gốc Nga, bao gồm bán, giao hàng, dỡ hàng và nhập khẩu, cho đến ngày 7/4/2027, với những giới hạn cụ thể.
Đây là một thay đổi chính sách có thật, được công bố bằng văn bản. Tuy nhiên, giấy phép không tự nó chứng minh Mỹ đã mua đúng 4,8 triệu tấn diesel từ Nga. Nó cũng không chứng minh số tiền thu được sẽ trực tiếp tài trợ cho một số lượng máy bay không người lái Shahed cụ thể.
Vì vậy, câu hỏi đáng đặt ra là liệu việc nới lỏng giao dịch diesel Nga có làm suy yếu sức ép kinh tế lên Moscow hay không, trong khi Ukraine vẫn phải gánh chịu các cuộc không kích. Đó là vấn đề có thể tranh luận bằng văn bản pháp lý, số liệu xuất khẩu và dòng tiền thực tế, thay vì dựa vào những con số chưa được kiểm chứng.
Ngừng bắn năng lượng không thể chỉ là lời tuyên bố
Ngày 11/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Ukraine và Nga đã đạt “ngừng bắn năng lượng” và có hiệu lực ngay lập tức. Nhưng cả Kyiv lẫn Moscow ban đầu đều không xác nhận thỏa thuận này. Zelensky cho biết ông vẫn đang chờ chi tiết, trong khi Điện Kremlin nói các cuộc tiếp xúc vẫn đang tiếp diễn.
Ngày 12/10, Kyiv cáo buộc Nga tiếp tục tấn công các mục tiêu năng lượng, kể cả một nhà máy nhiệt điện ở Kharkiv, sau thông báo về ngừng bắn. Cần phân biệt rõ: tuyên bố của Washington không tự động đồng nghĩa với một thỏa thuận song phương đã được cả hai bên chấp thuận, có hiệu lực thực tế và có cơ chế giám sát đầy đủ.
Một lệnh ngừng bắn muốn tồn tại cần có cam kết rõ ràng, xác minh độc lập và hậu quả cụ thể khi vi phạm. Nếu thiếu những yếu tố đó, người chịu rủi ro lớn nhất vẫn là Ukraine, quốc gia đang phải bảo vệ điện lưới, nhà máy nhiệt điện và hệ thống sưởi trước các đòn không kích.
Quyền tự vệ không thể bị đánh đổi
Các đòn đánh vào hạ tầng dầu mỏ Nga có thể làm gián đoạn hoạt động lọc dầu và gây áp lực lên nguồn thu phục vụ chiến tranh. Nhưng hiệu quả thực tế phụ thuộc vào mục tiêu bị đánh, mức độ thiệt hại, khả năng sửa chữa, nguồn cung thay thế và phản ứng của thị trường.
Không thể mặc nhiên kết luận rằng mọi cuộc tấn công đều khiến Nga mất một khoản tiền cố định, hay chắc chắn làm Moscow không thể tiếp tục chiến tranh. Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận rằng các cơ sở năng lượng là một mắt xích trong khả năng duy trì hoạt động quân sự của Nga.
Điểm cốt lõi nằm ở nguyên tắc: Ukraine có quyền tự vệ trước cuộc xâm lược. Mọi quyết định quân sự cụ thể vẫn phải được đánh giá theo luật pháp quốc tế, tác động đối với dân thường và hiệu quả chiến lược. Nhưng quyền tự vệ không thể bị biến thành một món hàng để trao đổi trong một thỏa thuận thiếu bảo đảm.
Châu Âu cần biến ủng hộ thành năng lực
Các biện pháp trừng phạt chỉ có ý nghĩa khi được thực thi nghiêm, ngăn chặn lách luật và làm tăng chi phí cho cỗ máy chiến tranh Nga. Tương tự, sự hỗ trợ của châu Âu dành cho Ukraine phải được đo bằng năng lực phòng không, đạn dược, tình báo, năng lượng và các bảo đảm an ninh thực tế, chứ không chỉ bằng những tuyên bố mạnh mẽ.
Cũng cần thận trọng với thông tin cho rằng EU đã quyết định trừng phạt Starlink nếu Elon Musk cắt dịch vụ ở Ukraine. Cho đến nay, chưa có căn cứ được xác nhận để khẳng định đây là một quyết định chính thức.
Nếu Washington muốn Ukraine kiềm chế các đòn đánh vào hạ tầng dầu mỏ Nga, thì phải làm rõ Nga sẽ bị buộc kiềm chế như thế nào. Nếu châu Âu muốn bảo vệ Ukraine, thì cần biến sự ủng hộ thành năng lực thực tế. Và nếu Moscow muốn một lệnh ngừng bắn, thì phải chứng minh bằng hành động, không chỉ bằng lời nói.
Hòa bình không thể được xây dựng bằng cách yêu cầu bên bị xâm lược đơn phương chịu rủi ro. Một lệnh ngừng bắn chỉ có giá trị khi cả hai bên cùng tuân thủ, và khi việc vi phạm có hậu quả rõ ràng.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Reuters
