Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đã chọn cách trả lời không lời khi được hỏi liệu Tổng thống Mỹ Donald Trump có đang biến ông thành “vật tế thần” cho những khó khăn chính trị nội bộ của mình hay không.
Tại họp báo bên lề hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu ở Brussels hôm 16 tháng 10, ông im lặng nhiều giây, mỉm cười rồi nói:
“Đây chính là câu trả lời của tôi.”
Khoảnh khắc ngắn ngủi ấy lập tức khiến các phóng viên và quan sát viên bật cười.
Nhưng phía sau nụ cười là một bối cảnh căng thẳng: quan hệ giữa Ukraine và chính quyền Trump đang xấu đi nhanh chóng, trong khi Kyiv vẫn cần viện trợ, vũ khí và sự hậu thuẫn chính trị từ phương Tây.
Câu hỏi đặt Zelenskyy trước thế khó
Phóng viên Sky News Alistair Bunkall nêu câu hỏi một cách rất trực diện.
Ông nói Tổng thống Trump đang đối mặt với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đầy khó khăn, mức độ ủng hộ cá nhân thấp, giá diesel tại Mỹ cao và cuộc chiến mà ông khởi phát ở Trung Đông không diễn ra như mong muốn.
“Ông có nghĩ rằng mình đang bị đối xử như một vật tế thần cho những vấn đề của chính ông ấy không?”, phóng viên hỏi Zelenskyy.
Đây không phải câu hỏi dễ.
Nếu trả lời thẳng rằng Trump đang đổ lỗi cho mình, Zelenskyy có thể làm căng thêm mối quan hệ với Washington.
Nếu phủ nhận, ông lại có thể bị xem là né tránh thực tế hoặc hạ thấp phẩm giá của Ukraine trước áp lực từ Mỹ.
Zelenskyy đã chọn con đường thứ ba: im lặng, mỉm cười và để chính sự im lặng trở thành câu trả lời.
Vì sao câu trả lời gây tiếng vang
Phản ứng của Zelenskyy diễn ra chỉ một tuần sau khi Trump đơn phương nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với dầu mỏ Nga và đồng ý mua diesel từ Nga sau cuộc điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Quyết định này khiến Ukraine và nhiều đồng minh châu Âu bất ngờ, bởi nó có thể đưa dòng tiền quay trở lại Nga trong lúc Moscow vẫn đang tiến hành chiến tranh.
Zelenskyy phản đối mạnh mẽ thỏa thuận diesel.
Ông nói rằng tiền sẽ bắt đầu chảy trở lại Nga qua thương vụ này, và dù nó không đủ bù đắp tác động của cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz đối với thị trường toàn cầu, nó vẫn sẽ đưa tiền trực tiếp vào tay Putin để tài trợ chiến tranh.
Trump sau đó đổ trách nhiệm cho Zelenskyy về giá diesel cao, đặc biệt sau khi Ukraine tấn công các nhà máy lọc dầu Nga.
Trump gọi hành động của Kyiv là “một sự sỉ nhục” và nói rằng việc làm việc với Zelenskyy còn khó hơn với Putin.
Starlink và áp lực lên quốc phòng Ukraine
Căng thẳng còn được đẩy lên bởi sự gián đoạn dịch vụ Starshield, phiên bản quân sự của Starlink do SpaceX của Elon Musk vận hành. Hệ thống vệ tinh này là xương sống của thông tin liên lạc chiến trường, các cuộc tấn công tầm trung vào lãnh thổ do Nga chiếm đóng và hoạt động của máy bay không người lái đánh chặn của Ukraine.
Zelenskyy cho biết việc hạn chế truy cập vẫn chưa được khôi phục hoàn toàn. Theo ông, những hạn chế có hiệu lực trong lãnh thổ Ukraine nhưng không áp dụng trong Liên minh châu Âu, điều khiến Kyiv nghi ngờ đây là một hành động có chủ đích.
Trump phủ nhận rằng ông hoặc Musk đứng sau việc giảm khả năng của hệ thống. Tuy nhiên, sự cố này làm gia tăng lo ngại về độ tin cậy của SpaceX và của Mỹ như một đối tác chiến lược của Ukraine.
Nụ cười như một thông điệp chính trị
Cách Zelenskyy xử lý câu hỏi về “vật tế thần” cho thấy một sự cân bằng rất khó. Ông không công khai chỉ trích Trump, nhưng cũng không từ chối để khán phòng tự hiểu thông điệp. Nụ cười và khoảng lặng dài đã truyền tải sự bất bình mà không cần một lời tố cáo trực tiếp.
Đây không phải lần đầu Zelenskyy phải chịu đựng những lời lẽ gay gắt từ chính quyền Mỹ.
Sau cuộc gặp đầy căng thẳng tại Nhà Trắng với Trump và Phó Tổng thống JD Vance, ông đã bị chỉ trích công khai. Dù vậy, ông vẫn giữ thái độ kiềm chế, không quỵ lụy và không hạ thấp vị thế của Ukraine.
Chiến lược đó xuất phát từ một thực tế nghiệt ngã: Ukraine vẫn phụ thuộc lớn vào Mỹ về vũ khí, tình báo và hỗ trợ quốc phòng.
Một cuộc đối đầu công khai có thể khiến Kyiv mất đi nguồn lực cần thiết để đối phó với các đợt không kích của Nga, đặc biệt khi mùa đông đang tới gần.
Châu Âu được kỳ vọng đứng vào chỗ trống
Trong khi quan hệ với Washington trở nên bất định, Zelenskyy tìm đến Brussels để vận động các nhà lãnh đạo EU tăng cường hỗ trợ. Ông kêu gọi châu Âu tiếp tục tài trợ cho cuộc chiến của Kyiv với gần 80 tỷ USD bổ sung trong năm tới.
Ông nói rằng mình đã nghe được “sự ủng hộ và chỉ có sự ủng hộ” từ các đồng minh châu Âu. Người đứng đầu chính sách đối ngoại của EU, Kaja Kallas, thừa nhận Starlink vẫn rất cần thiết cho Ukraine và châu Âu chưa thể thay thế khả năng này trong ngắn hạn.
Zelenskyy cũng hoan nghênh triển vọng các đồng minh châu Âu đóng vai trò lớn hơn trong tiến trình hòa bình. Ông gọi họ là “những nhà lãnh đạo thực sự”, một cách nói được xem như đối lập với cách Washington đang xử lý các vấn đề liên quan đến Ukraine.
Một câu trả lời không lời, nhưng không yếu thế
Sự kiện ở Brussels cho thấy Zelenskyy không chỉ là một nhà lãnh đạo chiến tranh, mà còn là một chính trị gia phải điều hướng giữa sức ép quân sự, ngoại giao và truyền thông.
Ông không thể quá mềm yếu trước Trump, nhưng cũng không thể liều lĩnh cắt đứt cầu nối với Mỹ.
Vì vậy, câu trả lời “Đây chính là câu trả lời của tôi” có sức nặng hơn nhiều so với một bài phát biểu dài.
Nó vừa thể hiện sự kiềm chế, vừa để lại dấu ấn về phẩm giá.
Với Ukraine, đó là một thông điệp rõ ràng: Kyiv có thể chịu áp lực, nhưng sẽ không để mình bị biến thành công cụ giải thích cho thất bại chính trị của người khác.
Khi cuộc chiến vẫn tiếp diễn và các nguồn hỗ trợ ngày càng trở nên bất định, khả năng giữ được sự tôn trọng trên bàn ngoại giao có thể quan trọng không kém vũ khí trên chiến trường.
Với Zelenskyy, nụ cười ở Brussels chính là một phần của cuộc đấu tranh ấy.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
