Nhiều phụ huynh tin rằng một đứa trẻ ngoan ngoãn, ít làm phiền và luôn vâng lời là đứa trẻ được nuôi dạy tốt. Nhưng theo góc nhìn của một bác sĩ thường xuyên làm việc với trẻ em, những đặc điểm như nghịch ngợm, hay nói, hay khóc, hiếu động, thích cãi hoặc hiếu thắng có thể là dấu hiệu tích cực của sự phát triển.
Điều quan trọng không nằm ở việc con có quậy hay không. Điều quan trọng hơn là cha mẹ nhìn thấy gì sau những hành vi đó, và có biết cách dẫn dắt năng lượng của con hay không.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Những đặc điểm thường bị hiểu sai
Nghe thì có vẻ ngược đời, nhưng bác sĩ này cho rằng những đứa trẻ có tính cách sôi nổi đôi khi lại có nhiều khả năng phát triển tốt khi trưởng thành. Lý do không phải vì trẻ quậy thì tự động thành công, mà vì một số hành vi cho thấy trẻ đang bộc lộ cảm xúc, tư duy và ý chí riêng.
- Trẻ nghịch ngợm thường có não bộ linh hoạt, thích khám phá và thử nghiệm.
- Trẻ nói nhiều có thể đang học cách bày tỏ suy nghĩ, thay vì giữ mọi thứ trong lòng.
- Trẻ hay khóc biết tìm cách giãi bày cảm xúc thay vì im lặng chịu đựng.
- Trẻ hiếu động thường dồi dào năng lượng và có sức khỏe tốt.
- Trẻ hay cãi có thể đang hình thành chính kiến riêng.
- Trẻ hiếu thắng dám nói, dám làm và không ngại thể hiện bản thân.
Đương nhiên, không phải đặc điểm nào cũng tốt theo mặc định. Nhưng nếu cha mẹ chỉ nhìn thấy sự phiền phức, họ có thể bỏ lỡ cơ hội hiểu con mình đang cần gì.
Khi sự ngoan trở thành dấu hiệu đáng lo
Ở chiều ngược lại, một đứa trẻ quá ngoan, quá êm và gần như không bao giờ gây rắc rối cũng không phải lúc nào cũng đáng mừng. Đôi khi, đó là đứa trẻ đang học cách thu mình rất sớm.
Chúng không dám sai, không dám nói, không dám từ chối. Chúng có thể đang che giấu cảm xúc vì sợ bị trách mắng, sợ làm cha mẹ thất vọng hoặc sợ mất đi sự yêu thương.
Đây không phải là sự ngoan theo nghĩa tích cực. Đó có thể là dấu hiệu trẻ đang chịu áp lực nội tâm mà người lớn không nhìn thấy.
Nhiều người hay đùa rằng những học sinh quậy ngày xưa sau này lại trở thành sếp của những học sinh giỏi. Câu nói ấy không nên hiểu theo nghĩa đen. Nhưng nó gợi mở một điều đáng suy ngẫm: năng lượng tự nhiên, nếu không bị bóp nghẹt từ nhỏ, có thể chuyển hóa thành sự tự tin, khả năng dẫn dắt và bản lĩnh khi trưởng thành.
Năng lượng không có lỗi, nhưng cần định hướng
Tố chất của trẻ giống như một viên đá thô. Nếu được gọt giũa đúng cách, nó có thể trở thành điểm mạnh. Nếu bị bỏ mặc, nó dễ biến thành thói quen xấu hoặc hành vi gây hại.
Năng lượng tự nhiên của trẻ không có lỗi. Vấn đề nằm ở chỗ người lớn có tạo ra môi trường và giới hạn phù hợp để năng lượng ấy đi đúng hướng hay không.
Cha mẹ không cần biến con thành một đứa trẻ hoàn hảo, ngoan ngoãn tuyệt đối. Nhiệm vụ thực sự là giúp con giữ được cá tính, sự tự tin và bản lĩnh, đồng thời biết tôn trọng người khác và sống trong khuôn khổ đạo đức.
Giới hạn rõ ràng nhưng không cứng nhắc
Trẻ cần tự do để phát triển, nhưng tự do không đồng nghĩa với không có ranh giới. Cha mẹ có thể cho con tranh luận, bày tỏ quan điểm và thậm chí bất đồng. Điều cần đặt ra là cách thức.
Con được phép có chính kiến, nhưng không được vô lễ hay xúc phạm người khác. Nếu con nói có lý, cha mẹ nên sẵn sàng lắng nghe. Nếu con hỗn láo hoặc vượt qua giới hạn tôn trọng, cuộc trò chuyện cần dừng lại ngay.
Cách làm này giúp trẻ hiểu rằng cảm xúc và ý kiến của mình có giá trị, nhưng việc thể hiện chúng phải đi cùng trách nhiệm.
Dạy con quản trị cảm xúc
Nhiều gia đình có xu hướng cấm đoán cảm xúc của trẻ: đừng khóc, đừng giận, đừng làm ồn. Nhưng cảm xúc không biến mất chỉ vì bị cấm. Chúng chỉ bị đẩy xuống sâu hơn.
Thay vì cấm đoán, cha mẹ nên dạy con nhận diện cảm xúc và tìm cách xử lý chúng. Trẻ có thể được khóc, được giận, được buồn. Nhưng trẻ cũng cần học cách nói: con đang buồn, con đang giận, con cần được lắng nghe.
Đó là bước đầu tiên để trẻ lớn lên thành người biết quản lý cảm xúc, thay vì người luôn phải kìm nén bản thân.
Chuyển năng lượng dư thừa vào hoạt động phù hợp
Trẻ hiếu động và nghịch ngợm không cần bị trừng phạt vì năng lượng dư thừa. Chúng cần được đưa vào những môi trường phù hợp để giải tỏa và rèn luyện.
- Trẻ hiếu động, nghịch ngợm có thể tham gia thể thao đối kháng, bơi lội, võ thuật hoặc lắp ráp mô hình phức tạp.
- Trẻ hay cãi và hiếu thắng có thể tham gia câu lạc bộ tranh biện, chơi cờ vua, hoặc đảm nhận vai trò nhóm trưởng trong các hoạt động gia đình.
Khi được giao trách nhiệm, trẻ học được rằng dẫn dắt không chỉ là ra lệnh. Đó còn là lắng nghe, phối hợp và chịu trách nhiệm về kết quả chung.
Bài học từ cách dạy con của người Do Thái
Nhiều người nhắc đến cách dạy con của người Do Thái như một phương pháp đáng học hỏi. Trong quan niệm được lan truyền từ bộ Kinh cổ Do Thái, trẻ em cần được định hướng thay vì bị áp đặt.
Một đứa trẻ trưởng thành tốt không nhất thiết phải mạnh mẽ tuyệt đối. Trẻ cần biết ranh giới của sự quậy phá, biết nói ra cảm xúc nhưng không quá ủy mị, có tính chủ động nhưng vẫn hiểu nguyên tắc.
Đối với cha mẹ có con trong độ tuổi từ 3 đến 10, đây là giai đoạn đặc biệt quan trọng. Trẻ đang hình thành tính cách, thói quen và cách ứng xử với thế giới. Cách người lớn phản ứng hôm nay có thể ảnh hưởng lâu dài đến con đường của trẻ sau này.
Một đứa trẻ quậy phá có thể trở thành người có bản lĩnh, hoặc trở thành người gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống. Sự khác biệt thường không nằm ở tính khí ban đầu, mà ở cách năng lượng ấy được uốn nắn hay bị bỏ mặc.
Cha mẹ không cần dập tắt cá tính của con để có một đứa trẻ dễ bảo. Hãy kiên nhẫn làm người dẫn đường. Giúp con giữ sự tự tin, biết bày tỏ bản thân, đồng thời biết tôn trọng ranh giới và trách nhiệm. Đó mới là nền tảng để trẻ lớn lên vững vàng và trưởng thành thực sự.
Nguyễn Cẩm Chi - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
