Peter Hegemann thuộc Humboldt-Universität Berlin, Georg Nagel gắn bó lâu năm với Universität Würzburg và nhà khoa học Mỹ Karl Deisseroth của Stanford University cùng nhận giải Nobel sinh lý học hoặc y học 2026. Giải thưởng được trao cho những khám phá về các kênh ion điều khiển bằng ánh sáng và kỹ thuật quang di truyền học, một trong những giải Nobel năm nay mang dấu ấn đậm nét của khoa học Đức.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Một loài tảo, không phải bộ não con người
Điều thú vị nằm ở điểm khởi đầu. Câu chuyện không bắt đầu từ bộ não con người, mà từ một loài tảo lục đơn bào có tên Chlamydomonas.
Khi nghiên cứu cách loài tảo này phản ứng với ánh sáng, Hegemann và Nagel góp phần phát hiện những protein đóng vai trò như một chiếc công tắc. Ánh sáng chiếu vào khiến kênh ion mở ra, tạo thành tín hiệu điện trong tế bào.
Phát hiện tưởng như rất xa với y học đó lại trở thành nền móng cho một công cụ nghiên cứu mang tính cách mạng.
Từ công tắc ánh sáng đến quang di truyền học
Karl Deisseroth là người phát triển ý tưởng đưa những công tắc ánh sáng này vào các tế bào thần kinh nhất định. Nhờ đó, giới khoa học có trong tay một công cụ cực kỳ mạnh mẽ.
Thay vì chỉ đứng ngoài quan sát bộ não hoạt động, các nhà nghiên cứu có thể dùng ánh sáng để kích hoạt hoặc ức chế có chọn lọc từng nhóm tế bào thần kinh. Cách làm này giúp họ lần theo vai trò của những tế bào ấy trong ký ức, cảm xúc, vận động và hành vi.
Đó chính là kỹ thuật quang di truyền học. Ngày nay nó được sử dụng rộng rãi trong các phòng thí nghiệm trên khắp thế giới.
Tại Đức, Trung tâm DZNE cũng dùng những phương pháp dựa trên thành tựu này để nghiên cứu hoạt động của các mạng tế bào thần kinh.
Hiểu sâu hơn về bệnh, nhưng chưa phải cách chữa
Nhờ công nghệ ấy, giới khoa học có thể hiểu sâu hơn những cơ chế liên quan đến các bệnh và rối loạn như Alzheimer, Parkinson hay tâm thần phân liệt.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: đây trước hết là một công cụ nghiên cứu khoa học. Điều đó không có nghĩa hiện nay bác sĩ đã có thể đơn giản chiếu ánh sáng vào não để chữa những bệnh này.
Khoảng cách giữa một công cụ giúp hiểu bộ não và một liệu pháp điều trị vẫn còn rất lớn.
Giá trị giải thưởng và dấu ấn của Universität Würzburg
Cùng nhau nhận giải Nobel: Karl Deisseroth đến từ Mỹ và hai nhà khoa học người Đức Peter Hegemann và Georg Nagel (từ trái sang) được vinh danh vì những công trình nghiên cứu đột phá của họ. Ảnh chụp màn hình buổi phát trực tiếp Giải Nobel trên Youtube
Giải thưởng năm nay có giá trị 12 triệu kronor Thụy Điển, tương đương hơn một triệu euro, được chia cho ba nhà khoa học.
Riêng Georg Nagel, 73 tuổi, đã nghiên cứu và giảng dạy tại Universität Würzburg hơn 20 năm. Ông trở thành người thứ 15 gắn với trường đại học này nhận giải Nobel.
Với một phát hiện bắt nguồn từ loài tảo lục đơn bào, ba nhà khoa học đã trao cho ngành thần kinh học một công cụ để nhìn vào bộ não theo cách chưa từng có trước đây. Thành tựu này nhắc rằng những nghiên cứu cơ bản tưởng chừng xa rời thực tiễn đôi khi lại mở ra cánh cửa lớn nhất cho y học hiện đại.
Nguyễn Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
