Giới thiệu
Các chiến dịch đấu tố chính trị ở Việt Nam đang lan rộng, bất chấp Chỉ thị số 07 của Đảng Cộng sản Việt Nam và lời khuyến khích khai phóng trí tuệ của lãnh đạo tối cao.
Nếu những hiện tượng này chỉ là sự bất mãn của một nhóm nhỏ, tại sao họ vẫn có thể tổ chức các đợt tấn công liên tục mà không bị ngăn chặn?
Ai đang ủng hộ họ và có thể phía sau họ là một thế lực nào đó muốn chống lại Việt Nam?
Khi một cuốn sách trở thành chiến trường
Những cuộc đấu tố bắt đầu từ việc phê phán cuốn sách 'Chuyện với Thanh' đã phát triển thành một cuộc tranh luận về quyền lực trong hệ thống chính trị Việt Nam. Các đợt tấn công không chỉ dành cho tác giả mà còn mở rộng đến nhà xuất bản, báo chí, và cả những người được nghi ngờ bảo trợ tác phẩm.
Các cuộc đấu tố không chỉ tấn công các cuốn sách mà còn mở rộng đến các tác phẩm cũ, các cách diễn giải lịch sử khác nhau, và thậm chí cả những thiết chế văn học được công nhận chính thức. Cuộc tranh luận không còn xoay quanh chất lượng của tác phẩm mà về việc tác giả đứng về phía nào và ai ủng hộ họ.
Gustave Le Bon nhận xét rằng xây dựng một nền văn minh đòi hỏi những bộ óc sáng tạo, trong khi phá hủy nó chỉ cần một đám đông bị kích động. Những 'hồng vệ binh' Việt Nam hiện nay sử dụng các nền tảng như Facebook, TikTok, và YouTube để tổ chức các cuộc tấn công, tuy nhiên phương pháp của họ vẫn giống như tiền lệ Trung Quốc: tách một câu văn khỏi văn cảnh, gán cho nó một động cơ chính trị, và huy động đám đông để 'hành quyết danh dự' người đó.
Khi ngay cả người đứng đầu Đảng cũng bị bịt miệng
Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nói về giáo dục khai phóng, khoa học và công nghệ, đổi mới tư duy, nhưng trong khi ông nói về sự cởi mở, không gian trí tuệ của Việt Nam lại đang bị thu hẹp. Các tác phẩm đưa ra cách lý giải lịch sử khác với câu chuyện chính thống bị đưa ra đấu tố công khai.
Sự bất tuân này không thể tiếp tục bị coi nhẹ như những hành động của các thiểu số cá nhân. Nó cho thấy có thể đang tồn tại những thế lực công khai 'ngáng chân' – thậm chí bịt miệng – chính những thông điệp của người đứng đầu Đảng.
Chỉ thị số 07 của Bộ Chính trị chưa thể ngăn chặn 'làn thủy triều đỏ' này. Ai đứng đằng sau họ? Ai định hướng, cung cấp diễn đàn và bảo đảm sự an toàn chính trị cho họ? Câu hỏi này cho thấy quyền lực của Tô Lâm có thể không lớn như bề ngoài.
Ai hưởng lợi khi mặt nước yên tĩnh bị khuấy động?
Trong mọi cuộc khủng hoảng chính trị, câu hỏi quan trọng nhất không chỉ là ai đã khởi xướng, mà còn là ai được hưởng lợi. Người dân Việt Nam chắc chắn không được hưởng lợi. Trong khi xã hội bị cuốn vào những cuộc tranh cãi gay gắt, những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày lại bị đẩy khỏi cuộc thảo luận công khai.
Giới văn nghệ sĩ cũng không được hưởng lợi. Một xã hội trong đó mỗi tác giả đều phải tự hỏi câu văn nào của mình có thể bị tách ra và sử dụng như bằng chứng chống lại mình sẽ không thể sản sinh ra những tác phẩm lớn.
Về lâu dài, bản thân chế độ cũng không được hưởng lợi. Khi lòng trung thành thay thế năng lực, tố giác thay thế phê bình và đám đông thay thế pháp quyền, hệ thống sẽ mất khả năng tự sửa chữa những sai lầm của chính mình.
Nhưng thế lực bên ngoài nào muốn Việt Nam tiếp tục bất ổn, không có khả năng tiến hành những cải cách thực chất và không thể xây dựng một đồng thuận dân tộc mới, những thế lực ấy sẽ hưởng lợi rất lớn từ sự chia rẽ do chính người Việt gây ra cho nhau.
Hai bộ mặt của cùng một chiến lược
Vụ chìm tàu Khôi Nguyên 18 gần đá Chữ Thập trên Biển Đông cung cấp một ví dụ đáng chú ý về một chiến lược nước đôi. Lực lượng hải quân Trung Quốc đã nhanh chóng cứu được phần lớn thủy thủ Việt Nam, nhưng hành động này tương phản với cách Trung Quốc hành xử đối với Philippines.
Philippines công khai liên kết với Hoa Kỳ và phản đối những hành vi cưỡng ép của Trung Quốc đối với các vùng lãnh thổ của mình trên Biển Đông; vì vậy, theo cách nhìn của Trung Quốc, Philippines phải bị trừng phạt. Trong khi đó, đối với Việt Nam, Trung Quốc đồng thời sử dụng cả ve vãn, dụ dỗ lẫn đe dọa, bởi Bắc Kinh không muốn đẩy Hà Nội hoàn toàn vào vòng tay Washington.
Hai mũi xung kích và một bàn tay vô hình
Trong cuộc xung đột hiện nay, bộ máy tuyên truyền và một số cựu lãnh đạo quân nhân như Thiếu tướng Hoàng Kiền và Trung tướng Nguyễn Thanh Tuấn đã nổi lên như hai mũi xung kích dễ nhận thấy nhất đang thúc đẩy sự mất ổn định tại Việt Nam.
Bộ máy tuyên truyền tự nhận cho mình một dạng 'vốn xã hội' – đó là quyền lực xác định tính chính thống: cách kể lịch sử thế nào là đúng, ai đủ tư cách là người yêu nước, tác phẩm nào là 'lệch chuẩn' và tư tưởng nào mang nguy cơ 'tự diễn biến'. Các nhóm dân tộc chủ nghĩa cực đoan lại sở hữu một dạng vốn biểu tượng khác: uy tín đạo đức đến từ những đau thương và hy sinh trong chiến tranh, cùng tính chính danh chính trị đi kèm với chiến thắng.
Không có bằng chứng công khai nào chứng minh rằng những lực lượng nói trên đang nhận chỉ thị trực tiếp từ nước ngoài. Nhưng ảnh hưởng chiến lược không nhất thiết phải vận hành thông qua những cam kết hợp đồng công khai. Nó có thể vượt qua biên giới nhờ sự tương đồng về ý thức hệ, các mối quan hệ cá nhân, lợi ích phe phái và bản năng tự bảo vệ của những người lo sợ sẽ mất địa vị nếu đất nước tiến hành cải cách.
Kết luận
Chỉ thị số 07 của Bộ Chính trị có thể điều chỉnh những phát ngôn công khai và khôi phục kỷ luật, nhưng một chỉ thị hành chính không thể chữa trị những rối loạn do chính cấu trúc quyền lực tạo ra.
Muốn chấm dứt nạn 'kiêu binh chính trị', trước hết phải từ bỏ độc quyền chân lý. Muốn ngăn chặn các chiến dịch đấu tố, phải bảo vệ quyền tranh luận. Muốn vô hiệu hóa ảnh hưởng từ bên ngoài, Việt Nam phải xây dựng những thể chế minh bạch, trong đó không một mạng lưới phe phái nào có thể viện dẫn lòng yêu nước để bịt miệng người khác.
Bàn tay nguy hiểm nhất không nhất thiết là bàn tay công khai vươn vào từ bên ngoài. Nguy hiểm hơn là bàn tay đã tìm được – ngoài tầm nhìn của công chúng – những bàn tay bên trong đất nước sẵn sàng hành động thay cho họ.
Và khi điều ấy xảy ra, một mệnh lệnh kích động bất tuân không cần phải từ bên kia biên giới; một chiến dịch không cần mang danh nghĩa nước ngoài; và những công dân Việt Nam vẫn có thể nhân danh lòng yêu nước trong khi giúp kẻ khác giam giữ đất nước mình mãi mãi trong một vùng nước tù đọng và 'nội chiến tình thần' liên miên.
Và dân tộc này – đất nước này, sẽ còn phải tiếp tục trầm luân đến bao giờ?
______
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC - lược dịch
Một phiên bản Anh ngữ của bài viết có thể đọc được tại đây: Who Is Behind Vietnam’s “Red Guards” And Why? – Caux Round Table for Moral Capitalism
Tác giả: Giáo sư Stephen B. Young, người rất am hiểu về Việt Nam, Tiến sĩ Luật, Tổng Giám đốc Toàn cầu – Caux Round Table for Moral Capitalism
Ý kiến bạn đọc