Ba mươi sáu năm sau ngày nước Đức thống nhất, hai cách gọi “Ossi” và “Wessi” vẫn chưa biến mất khỏi đời sống xã hội. “Ossi” thường dùng để chỉ người đến từ khu vực Đông Đức trước đây, còn “Wessi” được dùng cho người có xuất thân từ Tây Đức.
Những từ này ngày nay không còn mang ý nghĩa hành chính, nhưng vẫn xuất hiện trong các cuộc trò chuyện về nguồn gốc, trải nghiệm sống và sự khác biệt giữa các vùng của nước Đức.
Điều đó phản ánh một thực tế: thống nhất về mặt nhà nước có thể diễn ra trong một thời điểm, nhưng những khác biệt được hình thành qua nhiều thập niên không thể biến mất chỉ sau vài năm.
Đến năm 2026, nước Đức đã trải qua 36 năm kể từ khi thống nhất, song câu chuyện về Đông và Tây vẫn còn những lớp ký ức, khoảng cách kinh tế và khác biệt xã hội đáng được nhìn nhận.
Hình ảnh graffiti với câu hỏi “Ossi hay Wessi?” từng xuất hiện tại Berlin vào ngày 2 tháng 10 năm 2015. Tác phẩm do nghệ sĩ Caspar Kirchner thực hiện trong khuôn khổ một triển lãm tại Bảo tàng Cộng hòa Dân chủ Đức ở Berlin, cho thấy câu hỏi về bản sắc Đông - Tây vẫn được nhắc lại ngay cả nhiều thập niên sau khi Bức tường Berlin sụp đổ. Ảnh: picture-alliance/dpa
Vì sao “Ossi” và “Wessi” vẫn tồn tại?
Để hiểu vì sao những cách gọi này vẫn còn, cần nhìn lại lịch sử nước Đức sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Trong nhiều thập niên, người dân Đông và Tây Đức sống trong hai hệ thống chính trị, kinh tế và xã hội hoàn toàn khác nhau. Họ có những trải nghiệm riêng về giáo dục, việc làm, đời sống gia đình, văn hóa và cách tổ chức xã hội.
Khi nước Đức thống nhất vào năm 1990, sự thay đổi về pháp lý và thể chế diễn ra rất nhanh. Tuy nhiên, đời sống của hàng chục triệu người không thể thay đổi với tốc độ tương tự. Nhiều người ở Đông Đức phải thích nghi với một hệ thống kinh tế mới, trong khi các doanh nghiệp, việc làm và cơ hội nghề nghiệp cũng trải qua những biến động lớn.
Những trải nghiệm ấy được ghi nhớ trong nhiều gia đình và đôi khi tiếp tục ảnh hưởng đến cách các thế hệ nhìn nhận về nguồn gốc của mình. Vì thế, “Ossi” và “Wessi” không chỉ là hai từ mô tả địa lý. Trong một số trường hợp, chúng còn gợi lại những câu chuyện cá nhân gắn với quá trình chuyển đổi sau năm 1990.
Khoảng cách thu nhập giữa Đông và Tây vẫn còn
Một trong những khác biệt dễ nhìn thấy nhất hiện nay là thu nhập. Năm 2025, mức lương trung vị của người lao động toàn thời gian tại các bang phía Đông, không tính Berlin, đạt khoảng 46.013 euro mỗi năm. Con số tương ứng tại các bang phía Tây là 55.435 euro.
Khoảng cách này cho thấy quá trình hội tụ kinh tế giữa Đông và Tây vẫn chưa hoàn tất. Người lao động ở hai khu vực có thể cùng làm việc trong một nền kinh tế và chịu chung hệ thống pháp luật, nhưng mức thu nhập trung vị vẫn có sự chênh lệch đáng kể.
Khoảng cách tiền lương cũng không nên được hiểu đơn giản là kết quả của một yếu tố duy nhất. Cơ cấu kinh tế, mức độ hiện diện của các ngành công nghiệp, quy mô doanh nghiệp, mức độ áp dụng thỏa ước lao động tập thể và điều kiện thị trường lao động đều có thể ảnh hưởng đến thu nhập. Chi phí sinh hoạt và tiền thuê nhà tại nhiều khu vực phía Đông cũng thường thấp hơn, vì vậy chỉ nhìn vào mức lương chưa phản ánh toàn bộ điều kiện sống.
Cơ hội thăng tiến cũng cho thấy dấu vết của quá khứ
Không chỉ thu nhập, sự hiện diện của người Đông Đức trong các vị trí lãnh đạo cấp cao cũng là một chỉ dấu được theo dõi trong quá trình thống nhất. Tỷ lệ người có xuất thân từ Đông Đức trong tổng số lãnh đạo tại các cơ quan liên bang cấp cao đã tăng từ 13,9% vào năm 2022 lên 16,3%.
Mức tăng này cho thấy sự thay đổi đang diễn ra, nhưng tỷ lệ người Đông Đức trong các vị trí lãnh đạo vẫn chưa tương xứng với tỷ trọng dân số của khu vực. Đây là một trong những lý do vấn đề đại diện và cơ hội thăng tiến tiếp tục xuất hiện trong các cuộc thảo luận về quá trình hội nhập Đông - Tây.
Dù vậy, không phải mọi khác biệt trong xã hội Đức ngày nay đều có thể giải thích bằng hai khái niệm “Ossi” và “Wessi”. Tuổi tác, thu nhập, trình độ học vấn, nơi sinh sống và sự khác biệt giữa thành thị với nông thôn ngày càng có vai trò rõ rệt trong cách con người nhìn nhận cơ hội của mình.
Thế hệ trẻ đang nhìn Đông và Tây khác đi
Với những người sinh ra sau khi nước Đức thống nhất, ranh giới Đông - Tây không còn là trải nghiệm trực tiếp như đối với thế hệ từng sống trong thời kỳ chia cắt. Một người trẻ ở Leipzig, Dresden hay Berlin ngày nay có thể học tập, làm việc và di chuyển trong cùng một hệ thống với người ở Hamburg, Cologne hay Munich.
Tuy nhiên, ký ức gia đình vẫn có thể truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Câu chuyện về những thay đổi sau năm 1990, những cơ hội từng có hoặc bị mất đi, cũng như trải nghiệm của cha mẹ và ông bà vẫn góp phần hình thành cách thế hệ sau hiểu về lịch sử gia đình mình.
Vì vậy, câu hỏi liệu “Ossi” hay “Wessi” còn phù hợp hay không không có một câu trả lời đơn giản. Với một bộ phận người Đức, đây chỉ là những cách gọi mang tính khẩu ngữ. Với những người khác, chúng vẫn gắn với ký ức và trải nghiệm xã hội cụ thể.
36 năm thống nhất nhưng câu chuyện vẫn tiếp tục
Những tranh luận quanh Đông và Tây Đức cho thấy sự thống nhất không phải là một quá trình chỉ hoàn thành trên giấy tờ. Nhà nước đã thống nhất từ năm 1990, nhưng việc thu hẹp những khác biệt về kinh tế, cơ hội nghề nghiệp và nhận thức xã hội cần nhiều thời gian hơn.
Điều đó cũng giải thích vì sao các báo cáo về tình hình Đông Đức vẫn tiếp tục được công bố vào dịp Ngày Thống nhất Đức. Các số liệu về thu nhập, cơ hội thăng tiến và điều kiện sống giúp nhìn rõ những lĩnh vực đã tiến gần nhau và những khoảng cách vẫn còn tồn tại.
Ngày nay, “Ossi” và “Wessi” có thể không còn mang sức nặng như những năm đầu sau thống nhất. Nhưng chúng vẫn nhắc người Đức về một giai đoạn lịch sử mà hai phần của đất nước từng phát triển theo hai con đường rất khác nhau.
Ba mươi sáu năm là một chặng đường dài đối với một thế hệ, nhưng chưa chắc đã đủ để xóa hoàn toàn những dấu vết được hình thành qua nhiều thập niên chia cắt. Nước Đức đã thống nhất về lãnh thổ, thể chế và đời sống chính trị; phần còn lại là quá trình tiếp tục thu hẹp những khác biệt trong đời sống thực tế và để những khái niệm như “Ossi” và “Wessi” dần trở thành một phần của lịch sử hơn là ranh giới giữa con người với nhau.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
