Khoảng năm 1450, Johannes Gutenberg, một thợ thủ công người Đức tại thành phố Mainz, đã phát triển kỹ thuật in bằng chữ kim loại rời. Phát minh này thay đổi cách con người sản xuất sách, truyền bá thông tin và tiếp cận tri thức. Tên tuổi Gutenberg sau đó trở thành một dấu mốc quan trọng trong lịch sử văn minh châu Âu.
Trước khi kỹ thuật in của ông ra đời, sách chủ yếu được sao chép bằng tay. Quá trình này tốn nhiều thời gian, công sức và chi phí. Vì vậy, sách rất hiếm và phần lớn chỉ những người giàu có, nhà thờ hoặc các tổ chức lớn mới có điều kiện sở hữu.

Johannes Gutenberg và nước Đức thế kỷ 15
Johannes Gutenberg sinh khoảng năm 1400 tại Mainz, thuộc vùng đất ngày nay là Đức. Ông sống trong giai đoạn châu Âu chuyển từ thời Trung cổ sang thời kỳ cận đại. Đây là thời kỳ có nhiều thay đổi về kinh tế, khoa học, văn hóa và tôn giáo.
Những chuyến thám hiểm hàng hải của người châu Âu mở rộng hiểu biết về thế giới. Năm 1492, Christopher Columbus đặt chân tới châu Mỹ. Các cường quốc Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha sau đó đẩy mạnh hoạt động thám hiểm và thuộc địa hóa.
Phong trào Phục hưng cũng phát triển mạnh tại Italy rồi lan rộng sang nhiều nước châu Âu. Các lĩnh vực hội họa, kiến trúc, văn học và khoa học có những bước tiến đáng kể. Con người ngày càng quan tâm đến tri thức, giáo dục và những giá trị của thời cổ đại.
Trong khi đó, những bất đồng tôn giáo ngày càng sâu sắc. Năm 1517, Martin Luther khởi xướng phong trào Cải cách tôn giáo tại Đức. Sự kiện này dẫn đến sự hình thành các giáo hội Tin Lành và làm thay đổi đời sống tôn giáo châu Âu.
Sách từng phải chép bằng tay trong nhiều tháng
Trước Gutenberg, những người chuyên chép sách phải viết từng chữ, từng dòng lên giấy da hoặc vật liệu phù hợp. Một cuốn sách lớn có thể mất nhiều tháng, thậm chí khoảng một năm mới hoàn thành.
Kinh Thánh là một trong những tác phẩm đòi hỏi nhiều công sức nhất. Người chép phải có chữ viết đẹp, hiểu nội dung và đặc biệt cẩn thận. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể buộc họ sửa lại nhiều phần.
Chi phí nhân công, giấy da và đóng sách khiến giá thành rất cao. Vì vậy, phần lớn người dân bình thường không thể mua sách. Các tu viện, nhà thờ và giới quý tộc là những nơi lưu giữ nhiều tài liệu nhất.
Trước đó, người ta cũng từng sử dụng kỹ thuật in bằng bản khắc gỗ. Thợ thủ công khắc hình chữ ngược lên một tấm gỗ, phủ mực rồi ép lên giấy. Tuy nhiên, mỗi trang cần một bản khắc riêng. Nếu xuất hiện lỗi, họ thường phải sửa hoặc làm lại bản khắc.
Chữ kim loại rời tạo nên bước ngoặt
Gutenberg lựa chọn một hướng đi khác. Thay vì khắc nguyên cả trang sách, ông phát triển hệ thống các ký tự kim loại riêng biệt. Mỗi chữ cái, con số và dấu câu được đúc thành một con chữ độc lập.
Người thợ có thể sắp xếp những con chữ này thành từ, dòng và trang theo thứ tự mong muốn. Sau đó, họ cố định khuôn chữ, phủ mực và ép giấy bằng máy in cơ học.
Ưu điểm lớn nhất nằm ở khả năng tái sử dụng. Sau khi in xong một trang, người thợ có thể tháo chữ ra để sắp xếp thành trang khác. Nếu phát hiện lỗi, họ chỉ cần thay những con chữ sai thay vì làm lại toàn bộ bản khắc.
Khi đã hoàn thành khuôn chữ, nhà in có thể tạo ra nhiều bản sao giống nhau. Nhờ đó, thời gian và chi phí sản xuất giảm đáng kể. Sách không còn phụ thuộc hoàn toàn vào công việc sao chép thủ công.

Kinh Thánh Gutenberg và sự lan rộng của tri thức
Một trong những thành tựu nổi tiếng nhất của Gutenberg là bộ Kinh Thánh in bằng kỹ thuật chữ kim loại rời. Tác phẩm thường được gọi là Kinh Thánh Gutenberg hoặc Kinh Thánh 42 dòng, do cách trình bày mỗi trang.
Khoảng 180 bản được in, chủ yếu trên giấy và một số trên giấy da. Ngày nay, 49 bản còn được ghi nhận, trong đó nhiều bản chỉ còn một phần. Đây là những hiện vật đặc biệt có giá trị trong lịch sử ngành in.
Kỹ thuật của Gutenberg nhanh chóng lan sang nhiều thành phố châu Âu. Các nhà in xuất hiện ngày càng nhiều tại Đức, Italy, Pháp và những khu vực khác. Sách tôn giáo, tài liệu học thuật, tác phẩm văn học và các văn bản khoa học được sản xuất với số lượng lớn hơn.
Nhờ sách trở nên dễ tiếp cận hơn, các trường đại học và trung tâm học thuật có thêm điều kiện phát triển. Giới học giả có thể trao đổi kết quả nghiên cứu thông qua những bản in giống nhau. Kiến thức cũng được lưu giữ và truyền lại ổn định hơn giữa các thế hệ.
Phát minh này còn góp phần thúc đẩy sự lan truyền của những tư tưởng mới. Các cuộc tranh luận về tôn giáo, khoa học và xã hội có thể tiếp cận nhiều người hơn. Phong trào Cải cách tôn giáo tại châu Âu cũng tận dụng kỹ thuật in để phổ biến các văn bản và quan điểm.
Di sản kéo dài nhiều thế kỷ

Một máy in phẳng từ năm 1811 được trưng bày tại Bảo tàng Đức ở Munich.
Nguyên tắc sử dụng chữ kim loại rời của Gutenberg được ngành in châu Âu áp dụng trong nhiều thế kỷ. Công nghệ này tiếp tục được cải tiến về máy móc, vật liệu, mực in và tốc độ sản xuất.
Đến thế kỷ 20, kỹ thuật in offset và nhiều phương pháp hiện đại khác dần thay thế cách sắp chữ kim loại truyền thống. Ngành xuất bản tiếp tục phát triển với khả năng in hàng loạt, phân phối rộng rãi và giảm đáng kể thời gian sản xuất.
Ngày nay, máy tính, internet và mạng xã hội đã thay đổi sâu sắc cách con người tiếp nhận thông tin. Tuy nhiên, khả năng truyền bá tri thức đến đông đảo công chúng vẫn dựa trên một nguyên tắc từng tạo nên bước ngoặt lớn: giúp thông tin được nhân bản nhanh chóng và phổ biến rộng rãi.
Johannes Gutenberg vì thế được ghi nhớ như một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất đối với lịch sử truyền thông và xuất bản. Phát minh của ông đã góp phần thay đổi nền giáo dục, đời sống văn hóa và quá trình phát triển tri thức của nhân loại.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC


