Nền kinh tế Nga vẫn vận hành, vẫn có thể tài trợ chiến tranh và vẫn tránh được tình trạng sụp đổ tức thời. Nhưng phía sau bề mặt ổn định ấy, ba áp lực lớn đang tích tụ: quỹ dự phòng cạn dần, thị trường lao động thiếu người và ngân sách phụ thuộc quá mức vào dầu khí.
Đây không phải câu chuyện về một nền kinh tế gãy đổ ngay lập tức. Đó là câu chuyện về một nền kinh tế đang phải trả giá ngày càng cao để duy trì cuộc chiến.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Quỹ dự phòng không còn dư dả
Chi tiêu quân sự kéo dài đã biến ngân sách Nga thành một bài toán khó.
Nhà nước phải chi cho vũ khí, binh lính, sản xuất đạn dược và các nhu cầu hậu cần, trong khi nguồn thu thông thường không tăng tương ứng.
Đến cuối tháng 7, thâm hụt ngân sách Nga tương đương 2,8% GDP, gần gấp đôi mục tiêu cả năm.
Lượng tài sản sẵn có trong quỹ dự trữ quốc gia cũng giảm xuống còn khoảng 1,6% GDP, buộc chính phủ phải vay nhiều hơn từ các ngân hàng trong nước.
Việc dùng dự trữ để “vá” ngân sách có thể kéo dài được một thời gian. Nhưng nếu rút quá mạnh, chính phủ sẽ ít có phương tiện để ứng phó khi khủng hoảng mới nổ ra, dù là giá dầu lao dốc, khủng hoảng thanh khoản hay một cú sốc địa chính trị.
Thiếu lao động, giá cả không hạ nhiệt
Chiến tranh không chỉ tiêu tốn tiền. Nó còn hút nhân lực khỏi khu vực dân sự.
Nhu cầu tuyển dụng trong ngành quốc phòng tăng mạnh, trong khi nhiều người lao động bị huy động hoặc rời khỏi các doanh nghiệp dân sự. Hệ quả là các nhà máy, dịch vụ và doanh nghiệp thường ngày phải cạnh tranh gay gắt để tìm công nhân, kỹ sư và nhân viên vận hành.
Sự khan hiếm lao động đẩy tiền lương lên. Khi lương tăng trong khi nguồn cung hàng hóa và dịch vụ vẫn hạn chế, áp lực giá khó có thể hạ xuống.
Lạm phát Nga vẫn ở mức trên 6%, buộc Ngân hàng Trung ương Nga duy trì lãi suất chủ chốt ở 14%.
Lãi suất cao giúp kiềm chế giá, nhưng đồng thời làm đắt tiền vốn vay.
Doanh nghiệp dân sự muốn mở rộng sản xuất phải cân nhắc kỹ hơn. Hộ gia đình cũng giảm chi tiêu cho nhà cửa, ô tô và hàng tiêu dùng lớn.
Dầu khí: nguồn sống và điểm yếu
Nguồn thu từ dầu khí vẫn là trụ cột ngân sách Nga.
Chính phủ Nga dự kiến thu 8.920 tỷ ruble từ dầu khí trong năm 2026, trên tổng thu ngân sách dự kiến 40.283 tỷ ruble.
Nhưng trụ cột này cũng là điểm yếu. Khi giá dầu thế giới cao, Moscow có thêm tiền để chi tiêu và bù đắp thâm hụt. Khi giá dầu giảm, hoặc khi các lệnh trừng phạt làm thu hẹp thị trường và biên lợi nhuận, áp lực tài chính sẽ tăng nhanh.
Trong nửa đầu năm 2026, doanh thu dầu khí của Nga chỉ bằng khoảng 64% so với cùng kỳ hai năm trước.
Sản lượng dầu năm 2026 cũng được dự báo giảm xuống khoảng 494,2 triệu tấn, tương đương 9,88 triệu thùng/ngày, mức thấp nhất kể từ năm 2009.
Điều đó có nghĩa là một kịch bản giá dầu thấp trong thời gian dài sẽ thay đổi hoàn toàn thế cân bằng.
Nếu Brent rơi xuống khoảng 35 đến 40 USD một thùng và duy trì ở đó, Nga sẽ khó giữ được mức chi tiêu quốc phòng hiện tại mà không phải cắt giảm các lĩnh vực khác hoặc vay mạnh hơn nữa.
Tăng trưởng có, nhưng chất lượng đang xấu đi
Nga vẫn ghi nhận tăng trưởng trong một số giai đoạn, chủ yếu nhờ chi tiêu công và nhu cầu từ ngành quốc phòng.
Nhà nước đặt hàng, nhà máy sản xuất, công nhân được trả lương và số liệu GDP có thể trông khá tích cực.
Nhưng đó là loại tăng trưởng lệch cấu trúc. Nguồn lực dồn vào chiến tranh thay vì đầu tư dài hạn, đổi mới công nghệ hay nâng cao năng suất khu vực dân sự.
Khi chi tiêu quân sự chiếm khoảng một phần ba tổng chi ngân sách, các ngành tạo việc làm và thu nhập bền vững sẽ khó phát triển bình thường.
Tình trạng thiếu lao động càng làm vấn đề trầm trọng.
Nhiều doanh nghiệp Nga báo cáo thiếu nhân lực, trong khi thất nghiệp duy trì mức rất thấp. Với người lao động, lương tăng là tin tốt. Với nền kinh tế, đó lại là dấu hiệu của sự căng thẳng giữa cung và cầu lao động.
Cái giá của chiến tranh kéo dài
Nga chưa chắc sụp đổ ngay. Nước này vẫn có dầu khí, vẫn có khả năng huy động nguồn lực trong nước và vẫn duy trì được hoạt động sản xuất phục vụ chiến tranh.
Nhưng “chưa sụp đổ” không có nghĩa là “không tổn hại”. Mỗi tháng chiến tranh kéo dài, Moscow phải tiêu tiền cho quân sự thay vì đầu tư tương lai. Mỗi đợt lạm phát cao khiến người dân mất bớt sức mua. Mỗi lần phải rút dự trữ hoặc vay thêm, dư địa tài chính cho các cú sốc sau này lại hẹp hơn.
Để đánh giá sức ép thực sự lên kinh tế Nga, cần theo dõi ba chỉ số: giá dầu Brent, lạm phát và tình hình ngân sách.
Nếu cả ba cùng xấu đi cùng lúc, áp lực sẽ không còn là vấn đề dài hạn nữa, mà trở thành bài toán sinh tồn tài chính hằng ngày.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
