Chính quyền Tổng thống Trump đã cảnh báo Ukraine và các đồng minh châu Âu rằng Washington có thể ngừng chia sẻ tình báo, đồng thời hạn chế việc các nước châu Âu mua vũ khí Mỹ cho Kiev, nếu Ukraine không dừng các đòn đánh sâu vào hạ tầng năng lượng của Nga. Thông tin này được hai quan chức châu Âu xác nhận với CNN.
Áp lực mới xuất hiện chỉ vài ngày trước khi ông Trump công bố một “lệnh ngừng bắn năng lượng” giữa Nga và Ukraine.
Ông tuyên bố thỏa thuận có hiệu lực ngay lập tức và cho rằng cả hai bên đã đồng ý, dù Moscow giữ im lặng còn Kiev nói mình không được báo trước.
Washington muốn Kiev dừng đánh nhà máy lọc dầu
Theo các nguồn tin, cảnh báo của Mỹ nhắm trực tiếp vào chiến dịch không kích bằng drone tầm xa của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu Nga. Đây là những mục tiêu mà Kiev coi là trọng điểm, bởi chúng vừa cung cấp nhiên liệu cho quân đội Nga, vừa tạo nguồn thu lớn cho ngân sách chiến tranh của Moscow.
Ông Trump đổ lỗi cho các cuộc tấn công của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga khiến giá diesel toàn cầu tăng cao. Ông cho rằng tình trạng này đang gây thiệt hại cho nước Mỹ và làm xấu đi cơ hội của Đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.
Trước đó, Tổng thống Mỹ công bố một thỏa thuận tạm nới lỏng trừng phạt để nhập khẩu diesel từ Nga, với lý do giúp hạ giá nhiên liệu trong nước. Ông Trump cũng công khai yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các cơ sở lọc dầu của Nga, và từng gợi ý rằng ông Zelensky nên được thay thế thông qua bầu cử.
Zelensky đặt điều kiện ngược lại
Ông Zelensky không chấp nhận cách tiếp cận một chiều.
Ông khẳng định Ukraine sẵn sàng ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga, nhưng chỉ khi Nga ngừng nã tên lửa và drone vào lưới điện, nhà máy điện và cơ sở khí đốt của Ukraine.
“Chúng tôi sẵn sàng tôn trọng lệnh ngừng bắn năng lượng nếu Nga cũng sẵn sàng làm điều tương tự”, Tổng thống Ukraine tuyên bố. Ông nhấn mạnh mọi bước hạ nhiệt đều phải có đi có lại và cần bảo đảm thực chất, thay vì chỉ là lời hứa trên giấy.
Ông Zelensky cũng phản bác lập luận rằng Mỹ có thể mua dầu diesel từ Nga mà không cần qua Ukraine. Theo ông, nếu Mỹ muốn mua dầu, Washington nên ký hợp đồng với Kiev, bởi Ukraine mới là bên có khả năng quyết định nhà máy lọc dầu nào của Nga còn hoạt động được.
Ông chỉ ra rằng Ukraine hiện chỉ còn một nhà máy lọc dầu, trong khi Nga sở hữu một mạng lưới lọc dầu rộng khắp. Vì vậy, một lệnh ngừng bắn chỉ bao gồm nhà máy lọc dầu sẽ mang lại lợi thế rõ rệt cho Nga, trong khi Ukraine vẫn tiếp tục chịu thiệt hại từ các đòn đánh vào hệ thống điện.
Lệnh ngừng bắn năng lượng đầy nghi vấn
Ngày 11 tháng 10, ông Trump đăng trên mạng Truth Social rằng Nga và Ukraine đã đồng ý một “lệnh ngừng bắn năng lượng”, hiệu lực ngay lập tức. Ông viết: “Cả hai bên đã đồng ý. Đừng phá vỡ nó!”.
Tuy nhiên, thông báo này gây bất ngờ lớn tại Kiev.
Ông Zelensky cho biết đây là tin mới với Ukraine và Moscow không đưa ra xác nhận rõ ràng. Ngay sau đó, ông cáo buộc Nga tấn công nhiều cơ sở năng lượng của Ukraine, trong đó có một nhà máy điện kết hợp nhiệt điện tại Kharkiv và một cơ sở khí sản xuất.
Sự im lặng của Điện Kremlin khiến thỏa thuận mà ông Trump công bố trở nên mong manh. Không rõ phạm vi chính xác của lệnh ngừng bắn là gì, ai sẽ giám sát việc thực thi, và Nga có thực sự cam kết dừng tấn công hạ tầng năng lượng Ukraine hay không.
Rủi ro lan rộng sang châu Âu
Việc Mỹ được cho là đe dọa cắt giảm tình báo và vũ khí không chỉ ảnh hưởng đến Ukraine.
Các nước EU, NATO, Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc đều đặt an ninh của mình trong hệ thống phòng thủ gắn liền với Washington. Bất kỳ sự rung lắc nào trong cam kết của Mỹ đều có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa.
Với Ukraine, tình báo Mỹ có vai trò then chốt trong việc cảnh báo sớm các đòn không kích, theo dõi mục tiêu quân sự và hỗ trợ phòng không. Nếu dòng chia sẻ này bị thu hẹp, khả năng bảo vệ các thành phố và hạ tầng thiết yếu của Kiev sẽ gặp khó khăn lớn hơn.
Việc hạn chế cơ chế mua vũ khí Mỹ, bao gồm hệ thống PURL dành cho các yêu cầu ưu tiên của Ukraine, cũng có thể làm chậm việc tiếp nhận tên lửa phòng không, đạn dược và thiết bị quân sự quan trọng. Đây là những khoản hỗ trợ mà Kiev vẫn phụ thuộc nhiều vào các đồng minh phương Tây.
Tranh cãi xoay quanh giá dầu và bầu cử Mỹ
Ông Trump cố gắng biến cuộc chiến Nga-Ukraine thành một vấn đề gắn với giá nhiên liệu trong nước. Ông lập luận rằng các cuộc tấn công của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga đang làm nguồn cung diesel toàn cầu căng thẳng và đẩy chi phí sinh hoạt của người Mỹ tăng lên.
Nhưng giới phân tích lưu ý rằng giá nhiên liệu còn chịu tác động từ nhiều yếu tố khác, trong đó có xung đột liên quan đến Iran và sự gián đoạn vận tải biển. Việc nhập một lượng diesel Nga hạn chế cũng chưa chắc đủ để hạ nhiệt thị trường năng lượng toàn cầu.
Đối với Ukraine, vấn đề không chỉ là giá dầu. Các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga là một phần trong nỗ lực làm suy giảm năng lực tài chính và hậu cần của quân đội Nga. Vì vậy, Kiev xem việc từ bỏ chiến thuật này mà không nhận được cam kết tương ứng từ Moscow là một sự nhượng bộ nguy hiểm.
Áp lực đàm phán trong thế yếu
Nhiều nhà phân tích cho rằng Washington đang tìm cách đẩy Ukraine vào bàn đàm phán từ vị thế bất lợi. Thay vì bảo đảm Nga ngừng tấn công trước, áp lực hiện tập trung vào việc buộc Kiev dừng các đòn trả đũa vào hạ tầng dầu mỏ của Nga.
Cách tiếp cận này làm dấy lên lo ngại rằng một “lệnh ngừng bắn năng lượng” có thể chỉ bảo vệ nguồn thu và cơ sở lọc dầu của Nga, trong khi các nhà máy điện, trạm biến áp và hệ thống sưởi của Ukraine vẫn nằm trong tầm bắn. Với mùa đông đang đến gần, đó là rủi ro mang tính sống còn với người dân Ukraine.
Cuộc đối đầu giữa ông Trump và ông Zelensky vì vậy không đơn thuần là mâu thuẫn cá nhân. Đó là cuộc giành giật về điều kiện ngừng bắn, phạm vi bảo vệ hạ tầng năng lượng và giới hạn mà Ukraine có thể chấp nhận khi đối mặt với một đối thủ vẫn tiếp tục tấn công.
Cho đến nay, Ukraine vẫn giữ lập pháp: sẵn sàng ngừng đánh nhà máy lọc dầu Nga, nhưng chỉ khi Nga ngừng tấn công lưới điện Ukraine.
Còn Mỹ thì đang dùng sức nặng quân sự và tình báo để ép Kiev nhanh chóng nhượng bộ. Kết cục của cuộc thử thách này sẽ quyết định không chỉ diễn biến chiến trường, mà cả mức độ tin cậy của cam kết an ninh Mỹ đối với châu Âu.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo CNN
