Tướng Không quân Mỹ Alexus Grynkewich, Tư lệnh tối cao NATO tại châu Âu, cảnh báo ngày 12/10 rằng liên minh sẽ đánh bại bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào một thành viên, đồng thời phá hủy những năng lực giúp đối phương duy trì chiến dịch.
Phát biểu tại Diễn đàn An ninh Warsaw, ông không nêu đích danh Nga, nhưng thông điệp được xem là hướng tới Moscow trong lúc các chính phủ châu Âu cáo buộc Nga gia tăng các hoạt động phá hoại và gây sức ép dưới ngưỡng xung đột vũ trang.
Grynkewich mô tả mục tiêu của NATO là ngăn chặn, làm suy yếu và phá vỡ cuộc tấn công ngay từ đầu, khiến đối phương không thể đạt được mục đích. Ông nói liên minh sẽ chiến đấu nếu bị tấn công, chặn đòn đánh và ngăn đối phương thực hiện kế hoạch.
NATO cảnh báo sẽ đánh vào toàn bộ hệ thống tác chiến
Phản ứng mà Grynkewich trình bày không chỉ nhắm vào lực lượng đang trực tiếp giao chiến. Nếu đối phương tiếp tục tiến công hoặc đưa lực lượng dự bị vào chiến trường, NATO sẽ tìm cách phá vỡ toàn bộ hệ thống tác chiến đứng sau lực lượng đó. Hệ thống này bao gồm các yếu tố hỗ trợ, duy trì hoạt động và chỉ huy.
Thông điệp ấy mở rộng phạm vi răn đe: một cuộc tấn công sẽ không chỉ phải đối mặt với lực lượng tại điểm nóng, mà còn có thể khiến những mắt xích giúp đối phương triển khai và duy trì chiến dịch trở thành mục tiêu. Tuy nhiên, bài phát biểu không nêu cụ thể các phương tiện hay kế hoạch quân sự mà liên minh sẽ sử dụng.
Grynkewich cho biết ông công khai cách tiếp cận này để trấn an khoảng một tỷ người dân các nước NATO rằng liên minh hiểu rõ cách ứng phó và sẵn sàng hành động.
Cùng lúc, lời tuyên bố nhằm cảnh báo bất kỳ bên nào cân nhắc tấn công một thành viên của liên minh.
Lo ngại về các hoạt động trong vùng xám
Các chính phủ châu Âu cáo buộc Nga đứng sau hoặc có liên quan đến nhiều hoạt động gây bất ổn, từ phá hoại cơ sở hạ tầng đến xâm nhập không phận bằng drone và tấn công mạng. Moscow phủ nhận liên quan đến các vụ phá hoại. Những cáo buộc này làm tăng sức ép buộc NATO xác định cách phản ứng trước các hành động chưa đạt ngưỡng chiến tranh công khai nhưng vẫn có thể gây thiệt hại nghiêm trọng.
Ngoại trưởng Ba Lan Radosław Sikorski cảnh báo nguy cơ các hoạt động chiến tranh lai của Nga gây chết người đang gia tăng. Ông cho rằng NATO sẽ phải xác định khi nào một hành động của Nga vượt qua giới hạn và đòi hỏi phản ứng mạnh hơn. Tranh luận nằm ở cách phân biệt một sự cố riêng lẻ với một chiến dịch có chủ đích, cũng như cách lựa chọn biện pháp đáp trả đủ sức răn đe mà không làm khủng hoảng leo thang.
Điều 4 và điều 5 của NATO
Hiệp ước NATO có hai cơ chế thường được nhắc đến khi an ninh của một thành viên bị đe dọa. Điều 4 cho phép một nước yêu cầu các đồng minh tham vấn. Cơ chế này tạo diễn đàn để các thành viên đánh giá tình hình và phối hợp, nhưng không tự động đồng nghĩa với việc liên minh sử dụng vũ lực.
Điều 5 quy định một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào một thành viên được xem là cuộc tấn công nhằm vào toàn liên minh. Mỗi nước thành viên cam kết hỗ trợ bên bị tấn công bằng những hành động mà họ cho là cần thiết. Điều khoản này mới được kích hoạt một lần, sau các vụ khủng bố ngày 11/9/2001 tại Mỹ.
Trong bối cảnh các vụ việc bị cáo buộc là phá hoại ngày càng thu hút chú ý, câu hỏi đặt ra là liệu một hành động riêng lẻ có đủ căn cứ để đưa vấn đề lên cấp độ tham vấn hay phản ứng tập thể hay không. Tuyên bố của Grynkewich nhấn mạnh quyết tâm bảo vệ liên minh, nhưng không làm mất đi sự phức tạp của quá trình đánh giá từng sự cố.
Các vụ việc làm dấy lên quan ngại
Một số sự kiện gần đây được viện dẫn trong cuộc tranh luận về an ninh châu Âu. Tháng 7, một tên lửa hành trình Kh-101 của Nga rơi xuống miền đông Ba Lan, tạo hố rộng khoảng 10 mét gần làng Tarnawa-Kolonia. Ukraine cho biết tên lửa Nga đã xâm phạm không phận NATO.
Ngày 4/8, một drone mang chất nổ được phát hiện tại sân bay Leipzig/Halle của Đức, gần một máy bay vận tải Ukraine. Thiết bị không phát nổ do ngòi nổ bị lỗi. Nhà chức trách Đức sau đó quy trách nhiệm cho Nga trong vụ việc mà họ xem là một hành động tấn công lai.
Giới chức tình báo châu Âu được Financial Times dẫn lời cho biết các lãnh đạo doanh nghiệp quốc phòng châu Âu, đặc biệt tại những công ty sản xuất drone và linh kiện drone, đang trở thành mục tiêu của các âm mưu ám sát bị nghi do đặc vụ Nga thực hiện. Những thông tin này góp phần làm sâu sắc thêm nỗi lo rằng cạnh tranh an ninh đã lan khỏi chiến trường và nhắm tới các cá nhân, doanh nghiệp trong ngành quốc phòng.
EU cân nhắc siết đi lại và visa
Sikorski kêu gọi các nước châu Âu đóng thêm lãnh sự quán Nga, hạn chế hoạt động đi lại của các nhà ngoại giao Nga và giảm số lượng nhân viên ngoại giao của Moscow. Ông cũng đề nghị Liên minh châu Âu yêu cầu công dân Nga nhập cảnh phải dùng hộ chiếu sinh trắc học, đồng thời hạn chế visa du lịch.
Năm ngoái, EU đã cấp gần 500.000 visa cho công dân Nga. Con số này được đặt trong cuộc tranh luận về việc duy trì các chuyến đi dân sự trong khi chính phủ châu Âu tìm cách giảm nguy cơ an ninh và gây sức ép với Moscow.
Ngày 12/10, các ngoại trưởng EU thảo luận khả năng hạn chế hoạt động đi lại của các nhà ngoại giao Nga và siết quy định visa du lịch đối với công dân Nga. Những cuộc bàn thảo này cho thấy phản ứng của châu Âu không chỉ nằm ở lĩnh vực quân sự: các chính phủ cũng đang cân nhắc công cụ ngoại giao và kiểm soát nhập cảnh. Lời cảnh báo của NATO vì thế vừa là thông điệp răn đe, vừa phản ánh nỗ lực tìm cách ứng phó với những mối đe dọa khó phân định ranh giới giữa hòa bình và xung đột.
Nguyễn Cẩm Chi - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
