Nền kinh tế Nga đang mất đà tăng trưởng trong quý 3/2026, khi các đòn đánh của Ukraine vào nhà máy lọc dầu, cảng và hạ tầng logistics làm gián đoạn sản xuất và xuất khẩu.

Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Các nhà kinh tế được Bloomberg khảo sát ước tính GDP tăng 0,9% so với cùng kỳ, thấp hơn mức 1,3% của quý 2.
Sự chậm lại này cho thấy chiến sự không chỉ tác động đến các khu vực gần biên giới. Nó đang làm suy giảm năng lực sản xuất của nhiều ngành công nghiệp, làm đứt gãy chuỗi cung ứng và làm tăng áp lực giá cả trên phạm vi rộng.
Lọc dầu sụt giảm mạnh
Sản lượng lọc dầu của Nga trong quý 3 giảm 18% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức sụt giảm lớn nhất trong dữ liệu quý có thể so sánh kể từ năm 2020, theo Cục Thống kê Liên bang Nga (Rosstat).
Việc các nhà máy lọc dầu phải dừng hoạt động làm giảm nguồn cung xăng dầu và các sản phẩm dầu mỏ. Hệ quả lan sang ngành khai thác mỏ, vốn gặp thêm khó khăn, và làm hoạt động buôn bán sỉ rơi vào mức âm.
Các đòn đánh cũng làm hư hại các điểm xếp hàng, kho vận và cơ sở hạ tầng cảng. Điều này khiến việc đưa dầu thô và sản phẩm dầu mỏ ra thị trường xuất khẩu trở nên khó khăn hơn.
Theo ước tính của chuyên gia Tatiana Orlova thuộc Oxford Economics, sự sụt giảm xuất khẩu dầu thô và sản phẩm dầu mỏ làm giảm khoảng 3,75 điểm phần trăm trong tăng trưởng xuất khẩu toàn phần của Nga trong quý 3. Con số này tương đương khoảng 0,7 điểm phần trăm bị bào mòn khỏi tăng trưởng GDP.
Xuất khẩu Biển Đen chịu áp lực
Bên cạnh thiệt hại ở các nhà máy lọc dầu, tình hình ở khu vực Azov và Biển Đen cũng làm giảm lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển. Đây là một kênh xuất khẩu quan trọng của Nga, nơi doanh thu từ năng lượng chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn thu ngân sách.
Việc giảm xuất khẩu không chỉ làm giảm nguồn ngoại tệ. Nó còn hạn chế khả năng tài chính của chính phủ Nga trong bối cảnh chiến tranh kéo dài và nhu cầu chi tiêu quốc phòng cao.
Ngân hàng Trung ương Nga từng cảnh báo rằng các đòn đánh bằng máy bay không người lái (drone) đang làm suy giảm năng lực sản xuất ở nhiều ngành. Dữ liệu quý 3 cho thấy cảnh báo này đã chuyển thành thiệt hại cụ thể đối với sản lượng và thương mại.
Lạm phát và lãi suất cao
Giá xăng dầu tăng làm chi phí vận chuyển và sản xuất của nhiều mặt hàng khác cũng tăng theo. Theo khảo sát của Bloomberg, lạm phát năm của Nga được dự báo đạt 7,07% vào tháng 10, tăng từ 6,35% trong tháng 9.
Mức lạm phát này vượt xa mục tiêu 4% của Ngân hàng Trung ương Nga. Nga được dự báo sẽ không đạt mục tiêu lạm phát trong năm thứ bảy liên tiếp.
Để kiềm chế giá cả, ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt. Lãi suất cao khiến doanh nghiệp khó tiếp cận vốn vay và tăng gánh nặng trả nợ, đặc biệt với các doanh nghiệp ngoài khu vực quốc phòng.
Kết quả khảo sát của Liên đoàn Công nghiệp và Doanh nhân Nga trong quý 3 cho thấy nhu cầu yếu, thiếu vốn lưu động và thanh toán chậm là những rào cản hàng đầu đối với doanh nghiệp. Khoảng 20% số người được hỏi nêu khó khăn trong tiếp cận tín dụng và gánh nặng nợ tăng lên; tỷ lệ nêu gánh nặng nợ đạt mức cao nhất từng ghi nhận.
Ngân hàng lớn cảnh báo rủi ro nợ
Sberbank, ngân hàng lớn nhất Nga, cũng nhận thấy áp lực ngày càng lớn đối với khách hàng doanh nghiệp. Giám đốc tài chính Taras Skvortsov cho biết ngày càng nhiều ngành “không làm ăn tốt”, trong khi chất lượng cho vay doanh nghiệp đang là mối quan ngại gia tăng.
Ông Skvortsov nói rằng tác động tiêu cực của giai đoạn lãi suất cao và lãi suất thực cao vẫn đang tích lũy. Theo ông, điều này làm tăng áp lực lên khách hàng và làm tăng mức độ bi quan của ngân hàng.
Áp lực này đặt nhiều doanh nghiệp dân sự vào thế khó: sản lượng bị ảnh hưởng, chi phí đầu vào tăng, đồng thời chi phí vay vốn vẫn cao. Trong khi đó, các doanh nghiệp gắn với nhu cầu quốc phòng có thể tiếp tục nhận nguồn lực từ ngân sách.
Tăng trưởng còn nhưng nền tảng yếu
Rosstat sau đó công bố GDP Nga tăng 1% trong quý 3, nhẹ hơn mức 1,3% của quý trước nhưng cao hơn ước tính trung vị 0,9% của các nhà kinh tế do Bloomberg khảo sát. Dù vậy, dữ liệu ngành cho thấy nền tảng của tăng trưởng đang yếu đi.
Việc mất năng lực sản xuất khiến cung hàng hóa thấp hơn nhu cầu, tạo ra tình trạng ngân hàng trung ương Nga gọi là “khoảng cách sản lượng dương”. Trong tình trạng này, cầu vẫn tồn tại nhưng nguồn cung không theo kịp, khiến giá cả dễ tăng.
Điểm mấu chốt là tăng trưởng GDP không phản ánh đầy đủ sức khỏe của toàn bộ nền kinh tế. Một phần tăng trưởng có thể được hỗ trợ bởi chi tiêu công và sản xuất quốc phòng, trong khi nhiều ngành dân sự chịu thiệt hại trực tiếp từ chiến sự, thiếu nhiên liệu và chi phí tài chính cao.
Chừng nào các cơ sở lọc dầu, cảng và hạ tầng logistics tiếp tục bị tấn công, Nga sẽ phải đối mặt với sản lượng thấp hơn, chi phí cao hơn và nguồn thu xuất khẩu bị bào mòn.
Đây là những yếu tố có thể tiếp tục hạn chế khả năng tăng trưởng của nền kinh tế trong các quý tiếp theo.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Bloomberg


