Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 08.10.26 nói tại Lisbon, Bồ Đào Nha, rằng chiến tranh Ukraine đã bước vào một giai đoạn bế tắc nguy hiểm.
Theo ông, cuộc chiến chỉ có thể kết thúc theo hai hướng: đàm phán với các nhượng bộ từ cả hai phía, hoặc tiếp tục leo thang đến mức có thể kéo theo phá hoại nhằm vào các nước NATO và mở rộng thành một cuộc xung đột khu vực lớn hơn.
Phát biểu này lập tức vấp phải phản ứng mạnh từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Ông bác bỏ cách gọi chiến tranh Ukraine là bế tắc ngoại giao, đồng thời cho rằng phương Tây vẫn còn nhiều công cụ đủ sức buộc Nga phải thay đổi tính toán.
Thông điệp của Zelensky rất thẳng. Nếu muốn Nga ngồi vào bàn đàm phán nghiêm túc, cần khóa nền kinh tế Nga, chặn nguồn thu nuôi cỗ máy chiến tranh, trừng phạt mạnh hơn vào ngành vũ khí và hỗ trợ Ukraine giành ưu thế trên bầu trời. Với ông, vấn đề không nằm ở thế trận bất động. Vấn đề nằm ở mức độ quyết tâm.
Rubio cảnh báo chiến tranh Ukraine có thể vượt khỏi tầm kiểm soát
Trong phát biểu tại Lisbon, Rubio đứng trước quốc kỳ Mỹ và Bồ Đào Nha. Ông mô tả cuộc chiến hiện nay không còn là cuộc khủng hoảng có thể kéo dài vô hạn mà không gây hậu quả lớn hơn.
Từ góc nhìn của Washington, chiến tranh Ukraine đang tạo ra rủi ro ngày càng cao cho an ninh châu Âu.
Điểm Rubio nhấn mạnh là lựa chọn chính trị đang thu hẹp. Nếu chiến tranh tiếp diễn mà không có lối thoát ngoại giao, nguy cơ leo thang sẽ tăng.
Ông nhắc đến khả năng phá hoại nhắm vào các nước NATO và nguy cơ một cuộc xung đột khu vực rộng hơn.
Cách đặt vấn đề này cho thấy Mỹ nhìn cuộc chiến không chỉ qua chiến trường Ukraine. Nó còn gắn với an ninh năng lượng, hạ tầng chiến lược, tuyến vận tải, mạng lưới liên minh và khả năng Nga gây sức ép ngoài biên giới Ukraine.
Dù vậy, phát biểu của Rubio cũng để lại một câu hỏi nhạy cảm. Nếu nói chiến tranh chỉ có thể kết thúc bằng đàm phán và nhượng bộ, bên nào sẽ phải nhượng bộ nhiều hơn. Với Kyiv, đây là điểm không thể xem nhẹ, vì mọi nhượng bộ lãnh thổ đều có thể trở thành tiền lệ cho các cuộc tấn công mới.
Zelensky nói không có bế tắc ngoại giao
Zelensky phản ứng bằng giọng điệu hiếm khi mềm mỏng. Ông nói không thể vừa đàm phán các dự án kinh tế tương lai với Nga, vừa tuyên bố Ukraine đang rơi vào một dạng bế tắc ngoại giao. Theo ông, đó là cách nhìn sai bản chất.
Nhà lãnh đạo Ukraine lập luận rằng bế tắc không nằm ở bàn đàm phán. Bế tắc nằm ở việc các nước có đủ sẵn sàng để làm Nga mất khả năng tài trợ chiến tranh hay không. Ông kêu gọi “đóng cửa toàn bộ nền kinh tế Nga”, “bịt miệng Nga” và ngừng nuôi dưỡng Moscow thông qua các giao dịch thương mại.
Zelensky cũng yêu cầu siết trừng phạt vào vũ khí Nga.
Đây là điểm Ukraine nhắc đi nhắc lại trong nhiều tháng qua. Nga vẫn có thể duy trì sản xuất tên lửa, máy bay không người lái và đạn dược nhờ chuỗi cung ứng phức tạp, trong đó có linh kiện và thiết bị được đưa vào qua nhiều tuyến trung gian.
Với Kyiv, trừng phạt chỉ có ý nghĩa nếu chúng làm giảm được năng lực tấn công thực tế của Nga. Những gói trừng phạt mang tính biểu tượng không đủ. Điều Ukraine cần là đòn đánh vào tiền, công nghệ, logistics và khả năng mua linh kiện phục vụ chiến tranh.
Starlink và cuộc tranh luận về bầu trời Ukraine
Một điểm gây chú ý trong phản ứng của Zelensky là yêu cầu mở Starlink cho Ukraine.
Ông nhắc lại rằng hệ thống này từng được kích hoạt khi phương Tây phản ứng với Iran, và khi cần thì mọi thứ có thể vận hành.
Zelensky dẫn ví dụ Israel kiểm soát bầu trời trên Iran để nói rằng ưu thế trên không không phải điều bất khả thi nếu có đủ công cụ. Theo ông, Ukraine không yêu cầu điều gì vượt quá khả năng của các đối tác. Kyiv cần được giúp để bảo vệ bầu trời và giành lợi thế trước các đợt tấn công của Nga.
Starlink có ý nghĩa lớn trong chiến tranh hiện đại.
Hệ thống liên lạc vệ tinh giúp duy trì kết nối cho quân đội, máy bay không người lái, đơn vị tiền tuyến và mạng chỉ huy khi hạ tầng mặt đất bị phá hủy. Với Ukraine, khả năng kết nối ổn định có thể quyết định tốc độ phản ứng trước tên lửa, drone và pháo kích.
Thông điệp của Zelensky là phương Tây không phải trả giá quá lớn để giúp Ukraine ở điểm then chốt này. Ông nói thẳng rằng nếu Ukraine được hỗ trợ bảo vệ bầu trời, Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ buộc phải ngồi vào bàn đàm phán vì sẽ “mất tất cả” trong vòng hai hoặc ba tháng.
Pryluky và hình ảnh chiến tranh sau các tuyên bố ngoại giao
Phản ứng của Zelensky được đặt cạnh hình ảnh ông đứng trước đống đổ nát ở Pryluky, bên cạnh một máy xúc CAT. Đây là nơi vừa bị Nga san phẳng trong một đợt tấn công, để lại cảnh nhà cửa, công trình và hạ tầng bị phá hủy.
Khung cảnh này khiến tranh luận về “bế tắc” trở nên bớt trừu tượng. Với người Ukraine, bế tắc không phải là thuật ngữ ngoại giao. Đó là những thành phố bị tấn công, những khoảng trời không an toàn, những đêm báo động liên tục và những cộng đồng phải sống cạnh đống đổ nát.
Zelensky muốn kéo cuộc tranh luận về đúng điểm ông cho là cốt lõi: Nga vẫn đánh vì còn nguồn lực để đánh. Nếu nguồn lực đó bị cắt đủ sâu, Moscow sẽ phải tính lại. Nếu bầu trời Ukraine được bảo vệ tốt hơn, Nga sẽ mất lợi thế tấn công từ xa.
Ông cũng cảnh báo về thời gian. Theo Zelensky, nếu phương Tây chậm trễ, Trung Quốc có thể phát triển một hệ thống tương đương và chuyển cho Nga. Khi đó, lợi thế công nghệ mà Ukraine cần sẽ bị thu hẹp, còn Nga có thêm công cụ để duy trì chiến tranh.
Hai cách nhìn về cùng một cuộc chiến
Rubio và Zelensky đang nói về cùng một cuộc chiến, nhưng từ hai vị trí khác nhau. Rubio nhìn vào rủi ro chiến lược của một cuộc xung đột kéo dài, có thể tràn sang NATO và làm châu Âu bất ổn hơn.
Zelensky nhìn từ phía quốc gia đang bị tấn công, nơi mỗi ngày chần chừ đều trả giá bằng sinh mạng và hạ tầng.
Một bên nói “bế tắc” và nhấn mạnh đàm phán. Bên kia nói “thiếu ý chí” và đòi tăng sức ép lên Nga.
Cả hai đều chạm vào vấn đề thật: chiến tranh Ukraine không thể kéo dài mãi theo cách hiện nay mà không tạo ra hậu quả mới.
Khác biệt nằm ở câu trả lời. Nếu gọi là bế tắc, áp lực sẽ dồn về việc tìm một thỏa thuận. Nếu gọi là thiếu ý chí, áp lực sẽ dồn về việc tăng trừng phạt, mở thêm công cụ hỗ trợ và giúp Ukraine thay đổi cán cân quân sự.
Đây là điểm khiến tranh luận trở nên gay gắt. Với Ukraine, một thỏa thuận được ký khi Nga vẫn còn khả năng tấn công có thể chỉ là quãng nghỉ trước cuộc chiến tiếp theo.
Với Mỹ và các đồng minh, leo thang hỗ trợ lại luôn đi kèm tính toán về phản ứng của Moscow và an ninh NATO.
Cuộc tranh luận sau phát biểu của Rubio cho thấy phương Tây vẫn chưa thống nhất hoàn toàn về cách buộc chiến tranh kết thúc.
Nhưng phản ứng của Zelensky cũng nhắc một điều khó bỏ qua: hòa bình không chỉ đến từ lời kêu gọi đàm phán. Nó phụ thuộc vào việc Nga có còn tin rằng kéo dài chiến tranh là lựa chọn có lợi hay không.
Nguyễn Thành Phan - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
