Ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Trump công bố một thỏa thuận với Tổng thống Nga Putin để Nga cung cấp diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu. Quyết định này được xem là bước ngoặt gây tranh cãi, bởi Washington phải nới lỏng một phần chính sách trừng phạt mà chính Trump từng áp lên Moscow.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Theo thông báo của Trump, Nga sẽ cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel, tiếp đó là 500.000 tấn trong tháng 11, rồi 1 triệu tấn ngay sau đó. Ông nói Moscow sẽ chuyển thêm 3 triệu tấn trong thời gian ngắn.
Nhà Trắng mô tả đây là một "thỏa thuận diesel lớn", với tổng lượng có thể vượt 4,8 triệu tấn; phía Nga thì cho biết khả năng cung cấp lên tới 3 triệu tấn mỗi tháng.
Ảnh minh họa của Pete Songi/The Guardian
Vì sao Trump cần diesel Nga?
Bối cảnh của thỏa thuận là giá nhiên liệu tại Mỹ đang tăng mạnh. Giá diesel được nêu ở mức 6,28 USD một gallon, so với 3,67 USD một gallon năm ngoái. Với nông dân và tài xế xe tải - những nhóm cử tri quan trọng của Đảng Cộng hòa - chi phí nhiên liệu cao trở thành vấn đề chính trị nhạy cảm trước bầu cử lưỡng viện ngày 3/11.
Để thực hiện thương vụ, Bộ Tài chính Mỹ phải cấp giấy phép chung, tạm gỡ bớt lệnh cấm vận đối với việc xuất khẩu diesel Nga. Đây là một sự đảo chiều rõ rệt so với chính sách mà chính Trump từng theo đuổi nhằm cô lập nền kinh tế Nga.
Tuy nhiên, giới phân tích năng lượng hoài nghi rằng lượng diesel này có thể tạo ra khác biệt lớn về giá. Riêng Mỹ tiêu thụ hơn 530.000 tấn diesel mỗi ngày, theo số liệu của cơ quan quản lý năng lượng Mỹ. So với nhu cầu đó, lượng dầu Nga hứa cung cấp là rất nhỏ, chưa kể phần lớn có thể đổ vào thị trường toàn cầu.
Bài viết gốc cũng cho rằng nguyên nhân chính khiến giá dầu tăng cao là cuộc chiến ở Iran và việc eo biển Hormuz bị khóa. Nếu đúng như vậy, việc bổ sung một lượng diesel hạn chế từ Nga khó có thể giải quyết tận gốc bài toán cung ứng.
Zelenskyy phản ứng gay gắt
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy lên án thỏa thuận gần như ngay lập tức. Ông gọi đây là quyết định yếu kém của những đối tác mạnh, là "món quà sinh nhật" cho Putin và là khoản đầu tư vào chiến tranh, chứ không phải vào hòa bình.
Trump phản hồi bằng lời lẽ còn cứng rắn hơn. Ông yêu cầu Zelenskyy dừng các đòn đánh vào nhà máy lọc dầu Nga, với lý do những cuộc tấn công này đang làm thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu. Trump thậm chí nói thẳng rằng "đã đến lúc Ukraine cần một tổng thống mới" để có thể đạt thỏa thuận với Putin.
Ngày 11/10, Trump tự tuyên bố trên Truth Social rằng một "lệnh ngừng bắn năng lượng" giữa Nga và Ukraine có hiệu lực ngay lập tức. Nhưng Zelenskyy cho biết ông biết tin qua mạng xã hội giống như mọi người. Moscow cũng chưa bao giờ xác nhận chính thức lệnh ngừng bắn này.
Trong cuộc phỏng vấn với Financial Times, Zelenskyy nói ngắn gọn: "We're done". Câu nói ấy được hiểu như một tín hiệu rằng Kyiv đã hết kiên nhẫn. Sau ba ngày hạn chế tấn công, Ukraine quay lại đánh sâu vào lãnh thổ Nga.
Ukraine đánh vào dầu mỏ và sân bay
Rạng sáng 15/10, drone Ukraine được cho là đã đốt cháy nhà máy lọc dầu Rosneft ở Ryazan, cách Moscow khoảng 300 km. Đây là đòn tấn công đầu tiên vào nhà máy lọc dầu sau tuyên bố ngừng bắn năng lượng của Trump.
Trước đó, Ukraine cũng báo cáo tấn công các cơ sở liên quan đến tên lửa và nhà máy lọc dầu. Theo các ước tính được nêu trong bài gốc, Nga có thể mất khoảng 1% GDP, trong khi công suất lọc dầu lần đầu giảm từ 20 đến 30%.
Cùng đêm 15/10, hải quân Ukraine dùng tên lửa bờ Neptune tấn công sân bay Borisoglebsk ở Voronezh. Thông tin ban đầu cho biết 6 tiêm kích bom Su-34M bị phá hủy. Hình ảnh vệ tinh được mô tả cho thấy sân bay tan hoang và nhiều thiết bị mặt đất cháy nổ dây chuyền.
Đồng thời, cảnh báo drone làm tê liệt hoạt động tại cả bốn sân bay quanh Moscow. Đây là dấu hiệu cho thấy Ukraine không chỉ nhắm vào nguồn năng lượng, mà còn nhắm trực diện vào năng lực không quân của Nga.
Đòn đánh vào "Google của Nga"
Từ ngày 5/10, Ukraine chuyển hướng tấn công vào hạ tầng số của Nga, đặc biệt là Yandex - công ty thường được gọi là "Google của Nga". Trong vòng một tuần, ba trong sáu trung tâm dữ liệu lớn của Yandex bị đánh: Sasovo ở Ryazan, Kaluga cách Moscow 160 km và Vladimir.
Yandex xác nhận hoạt động bị gián đoạn hoàn toàn. Người dùng tại hàng chục thành phố ở Nga, Kazakhstan và Belarus không đặt được taxi Yandex Go, không thanh toán được qua Yandex Pay và không sử dụng được dịch vụ giao đồ ăn.
Công ty này cho biết việc thay thế thiết bị có thể mất tới 6 tháng. Yandex Cloud, phục vụ khoảng 64.000 khách hàng, buộc phải chuyển sang chế độ vận hành hạn chế. Đòn đánh vào trung tâm dữ liệu cho thấy chiến tranh hiện đại không chỉ diễn ra trên chiến trường, mà còn lan sang hạ tầng công nghệ và đời sống số của hàng triệu người.
Mặt trận Iran và bài toán bầu cử
Ở hướng Iran, Mỹ đang theo đuổi hai đường线 rõ rệt. Công khai, Trump viết rằng ông sẽ không tấn công Iran trước bầu cử giữa kỳ ngày 3/11, vì các cuộc thảo luận vẫn đang diễn ra hiệu quả.
Nhưng theo CNN ngày 15/10, nhiều quan chức Mỹ cho biết Lầu Năm Góc đã chuẩn bị sẵn các gói tấn công mới. Các phương án này bao gồm khả năng sử dụng bom mẹ MOAB GBU-43/B - loại bom phi hạt nhân lớn nhất trong kho vũ khí Mỹ - để đánh vào hạ tầng năng lượng và các cơ sở hạt nhân, trong đó có núi Pickaxe.
Cách diễn đạt trong kế hoạch được mô tả là tấn công trước khi Mỹ rút quân khỏi khu vực CENTCOM, tạo ra một "màn pháo hoa" để tuyên bố thắng lợi rồi rút lui. Dù đây mới là phương án được cân nhắc, nó cho thấy Washington đang giữ sẵn một lựa chọn quân sự mang tính quyết định.
Thực tế, Trump đang bị kẹt giữa hai áp lực. Một bên là giá dầu tăng cao vì cuộc chiến kéo dài sáu tháng với Iran. Bên kia là nguy cơ chịu thiệt hại chính trị trong cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11.
Thỏa thuận diesel Nga có thể được xem như một liều thuốc giảm đau ngắn hạn cho giá nhiên liệu. Trong khi đó, phương án tấn công Iran bằng MOAB mang màu sắc của một nước đi mang tính quyết định, nhằm tạo ra thông điệp rằng chiến tranh đã được kết thúc.
Câu hỏi còn bỏ ngỏ là liệu màn cãi vã nảy lửa giữa Trump và Zelenskyy có phải là một vở kịch được tính toán để đánh lạc hướng dư luận, hay đó là biểu hiện thật của một mâu thuẫn ngày càng sâu. Điều rõ ràng là trước ngày 3/11, cả cuộc chiến Ukraine - Nga lẫn căng thẳng với Iran đều đang trở thành những quân bài chính trị có sức nặng lớn hơn bao giờ hết.
Nguyễn Thành Phan - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Reuters, CNN và Financial Times
