Kyiv đang trở thành sân khấu của một cuộc xung đột chính trị mới, giữa Tổng thống Volodymyr Zelensky và Thị trưởng Vitali Klitschko. Vào thứ Bảy, các nhà hoạt động dự kiến tập hợp trước trụ sở chính quyền thành phố với khẩu hiệu: “Klitschko phải ra đi.”
Đây không đơn thuần là một cuộc biểu tình phản đối một vị thị trưởng. Nó có thể trở thành đỉnh điểm của cuộc đấu quyền lực kéo dài nhiều năm giữa hai nhân vật nổi tiếng nhất của Ukraine, trong bối cảnh thủ đô vừa hứng chịu những đợt tấn công nghiêm trọng và chuẩn bị bước vào một mùa đông khắc nghiệt.
Áp lực dồn về phía Klitschko
Vitali Klitschko lãnh đạo Kyiv từ năm 2014. Ông là cựu võ sĩ quyền Anh hạng nặng nổi tiếng toàn cầu, từng hai lần tái đắc cử thị trưởng vào các năm 2015 và 2020. Nhưng danh tiếng quốc tế ấy hiện không còn đủ để che chắn ông trước làn sóng chỉ trích ngày càng lớn.
Ngay giữa tuần, Klitschko đã bị triệu tập tới Quốc hội Ukraine để giải trình về việc Kyiv có vẻ chưa chuẩn bị đầy đủ cho mùa đông. Câu hỏi không chỉ đến từ đảng của Tổng thống Zelensky. Nhiều nghị sĩ thuộc các lực lượng chính trị khác cũng muốn biết vì sao thành phố ba triệu dân này vẫn còn nhiều lỗ hổng trong công tác bảo vệ dân sự.
Klitschko đã phản công ngay tại Verkhovna Rada. Ông cho rằng chính quyền thành phố đang làm hết khả năng để duy trì hoạt động của Kyiv, trong khi chính quyền trung ương lại giáng những “đòn đánh đê tiện” vào thành phố. Một ngày trước đó, Zelensky tuyên bố rằng ngay cả những khu vực gần tiền tuyến cũng được chuẩn bị cho mùa đông tốt hơn thủ đô.
Nỗi bất mãn tích tụ từ lâu
Chỉ trích nhắm vào Klitschko không phải chuyện mới. Trước khi Nga mở rộng xâm lược, giao thông công cộng ở Kyiv đã bị xem là một điểm yếu lớn. Thành phố cũng chưa xây dựng được một ga tàu điện ngầm mới trong nhiệm kỳ của ông.
Các cơ quan chống tham nhũng đang điều tra một số người thân cận với thị trưởng trong các vụ việc liên quan đến dự án xây dựng trái phép. Klitschko thường nhắc rằng Zelensky và đội ngũ của ông cũng đối mặt với nhiều cáo buộc tham nhũng. Nhưng lập luận đó không xóa được nghi ngờ về năng lực điều hành của chính quyền thành phố.
Kyiv là mục tiêu quan trọng nhất của các cuộc không kích Nga từ mùa thu năm 2022. Mùa đông 2025/2026 được mô tả là khắc nghiệt nhất trong lịch sử, khi nhiệt độ có lúc xuống tới âm 20 độ C.
Khi hệ thống phòng không thiếu tên lửa cho các tổ hợp Patriot, Kyiv gần như mất lớp bảo vệ quan trọng. Nga dồn sức tấn công bằng tên lửa đạn đạo vào mỗi đêm thứ Ba, đồng thời dùng máy bay không người lái phản lực gần như liên tục từ tháng 8. Mỗi ngày vẫn có người thiệt mạng, và nhiều đợt tấn công khiến hàng chục người bị thương.
Kharkiv cho thấy khoảng cách
Nga nhắm vào những mục tiêu thiết yếu: cơ sở năng lượng, cầu qua sông Dnipro, trạm xăng và kho hàng của các chuỗi siêu thị. Trong hoàn cảnh đó, việc Kyiv khó vận hành bình thường không thể đổ hoàn toàn lên đầu thị trưởng.
Tuy vậy, so sánh với Kharkiv vẫn khiến người dân Kyiv khó chấp nhận. Thành phố lớn thứ hai của Ukraine, chỉ cách biên giới Nga 40 km, đã đưa một phần cơ sở hạ tầng thiết yếu xuống dưới lòng đất.
Kharkiv còn bố trí các hầm trú ẩn di động bằng bê tông tại nhiều điểm công cộng, chẳng hạn gần trạm xe buýt. Những công trình nhỏ này ít nhất giúp người dân có chỗ nấp khi máy bay không người lái xuất hiện.
Ở Kyiv, ngay cả hầm trú ẩn thông thường cũng không đủ. Nhiều nơi có sẵn lại không tiếp cận được. Klitschko từng bị chỉ trích nặng nề sau cái chết của một phụ nữ cùng hai con trong pháo kích Nga, khi một hầm trú ẩn bị khóa.
Trách nhiệm bị chia cắt
Đến cuối năm, chính quyền thành phố Kyiv đặt mục tiêu có 14 hầm trú ẩn kiểu này. Klitschko giải thích rằng việc sử dụng ngân sách phụ thuộc vào chính quyền các quận, nơi các quan chức do tổng thống bổ nhiệm.
Sự chồng chéo quyền hạn là một phần của cuộc xung đột Zelensky–Klitschko. Bên cạnh chính quyền thành phố, Kyiv còn có chính quyền quân sự từ tháng 2/2022. Cơ quan này ban đầu do hai vị tướng lãnh đạo, gần đây do một quan chức được Zelensky bổ nhiệm.
Trong thiết quân luật, chính quyền quân sự có quyền quyết định cao hơn. Nhưng các vấn đề dân sự hằng ngày vẫn thuộc thẩm quyền của chính quyền thành phố. Trong khi đó, Klitschko giám sát các khoản chi được đưa ra đấu thầu, và ngân sách thành phố do hội đồng thành phố quyết định, nơi liên minh của ông giữ đa số.
“Người dân đã mệt mỏi với việc mỗi bên đổ lỗi cho bên kia”, nhà khoa học chính trị Volodymyr Fesenko nhận xét. Theo ông, họ muốn thấy có ai đó thực sự chịu trách nhiệm.
Zelensky có thể tước bớt quyền lực
Sự bất bình với Klitschko còn mang tính cảm xúc. Nhiều người Kyiv cho rằng thị trưởng không tận dụng tầm ảnh hưởng quốc tế của mình để tìm giải pháp cho vấn đề hầm trú ẩn di động.
Thay vào đó, ông khuyên người dân cân nhắc rời thành phố trong mùa đông khi trả lời truyền thông nước ngoài. Cách nói chuyện đó gây khó chịu, bởi họ cảm nhận rất ít sự giao tiếp trực tiếp từ người đứng đầu thành phố.
Nhà khoa học chính trị Oleksiy Koshel đưa ra góc nhìn cân bằng hơn. Ông nói trên kênh truyền hình Espresso rằng nếu biểu tình chống Klitschko, người dân cũng nên tập trung trước Văn phòng Tổng thống. Bởi ở Kyiv, chính quyền địa phương và chính quyền trung ương cùng chịu trách nhiệm.
Fesenko cho rằng Zelensky có thể dùng áp lực dư luận để thúc đẩy việc tước một phần quyền lực của Klitschko. Hệ thống quản lý Kyiv tạo ra khoảng trống pháp lý cho kịch bản này.
Hệ thống quản lý phức tạp của Kyiv tạo điều kiện cho điều này. Bên cạnh chức vụ thị trưởng do dân bầu còn có chức vụ người đứng đầu chính quyền thành phố, và người đứng đầu cơ quan này do tổng thống bổ nhiệm.
Theo truyền thống, người chiến thắng trong cuộc bầu cử thị trưởng cũng được bổ nhiệm làm người đứng đầu chính quyền thành phố. Tuy nhiên, điều này không được quy định ở bất kỳ đâu trong pháp luật, và trên thực tế từng có trường hợp hai chức vụ này do hai người khác nhau đảm nhiệm.
Đã có sẵn một đối trọng thích hợp
Có lẽ chính quyền tổng thống đã nhiều lần cân nhắc kịch bản này. Tuy nhiên, nó chưa bao giờ được thực hiện, có thể cũng vì lo ngại những chỉ trích từ quốc tế, trong đó có cả từ Đức.
Nhưng do chiến tranh, hiện còn có một vị trí khác: người đứng đầu chính quyền quân sự Kyiv. Việc đưa một nhân vật có tầm vóc vào vị trí này sẽ tạo ra một đối trọng với Klitschko.
Người được nhắc đến cho vị trí này là Vasyl Malyuk, cựu lãnh đạo Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) được nhiều người yêu mến, người chịu trách nhiệm về một số chiến dịch phá hoại của Ukraine trên lãnh thổ Nga, những hoạt động từng thu hút sự chú ý của truyền thông quốc tế.
Hôm thứ Ba, Zelensky đã gặp Malyuk. Chủ đề của cuộc gặp là tình hình tại Kyiv.
Chưa bao giờ trong cuộc xung đột kéo dài với Zelensky, Klitschko lại ở vào tình thế căng thẳng như những ngày này. Với tư cách thị trưởng, nếu bên cạnh ông xuất hiện một nhân vật như Malyuk, ông vẫn giữ chức vụ, nhưng trên thực tế chỉ còn những quyền hạn bị hạn chế.
Dù vậy, ông vẫn giữ được đa số tại hội đồng thành phố. Bởi các cuộc bầu cử chính quyền địa phương ở Ukraine cũng đang bị đình chỉ trong thời gian thiết quân luật.
Bài viết của Denis Trubetskoy từ Kyiv
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC biên dịch
