Sverre Diesen đặt dấu hỏi về cam kết của Mỹ
Tướng Sverre Diesen, cựu Tham mưu trưởng Quân đội Na Uy, cảnh báo rằng Mỹ dưới chính quyền Donald Trump có thể không đứng về phía các đồng minh châu Âu nếu chiến sự nổ ra trên lục địa. Ông cho rằng Washington thậm chí có thể nghiêng về Nga, thay vì hỗ trợ Na Uy và các nước châu Âu khác.
Nhận định được đưa ra trong cuộc phỏng vấn đăng ngày 16 tháng 1 trên Forsvarets Forum, một ấn phẩm về các vấn đề quân sự.
“Dưới chính quyền này, chúng ta không thể xem Mỹ là đồng minh của mình. Trong một cuộc xung đột ở châu Âu, Mỹ sẽ có xu hướng liên kết với Nga hơn là với chúng ta và các nước châu Âu khác”, Diesen nói.
Đây là đánh giá gay gắt về quan hệ xuyên Đại Tây Dương, đồng thời đặt ra câu hỏi trực tiếp về độ tin cậy của các cam kết an ninh mà Na Uy lâu nay dựa vào.
Tướng Sverre Diesen, cựu Tham mưu trưởng Quân đội Na Uy
Những lời cảnh báo ấy không chỉ xoay quanh một phát biểu của Tổng thống Mỹ. Diesen đã nêu quan điểm này từ tháng 1, trước khi các diễn biến chính trị sau đó tiếp tục làm nóng tranh luận về quan hệ giữa Washington, Moscow và các đồng minh NATO ở châu Âu.
Na Uy được khuyên giảm phụ thuộc vào vũ khí Mỹ
Từ nhận định về nguy cơ Mỹ không hành động như một đồng minh, Diesen đi đến một khuyến nghị cụ thể: Na Uy nên tránh mua sắm thiết bị quốc phòng của Mỹ trong điều kiện hiện nay. Theo ông, nước này cần hạn chế phụ thuộc vào một đối tác mà chính sách có thể thay đổi theo đường hướng của chính quyền đang nắm quyền.
Đề xuất này có ý nghĩa thực tế với Na Uy, quốc gia đặt an ninh ở Bắc Cực và khả năng răn đe Nga vào trọng tâm hoạch định quốc phòng. Mua sắm vũ khí không chỉ là lựa chọn về giá hay tính năng. Một hệ thống quân sự thường gắn với bảo trì, phụ tùng, huấn luyện và hỗ trợ trong thời gian dài. Vì vậy, mức độ tin cậy của nhà cung cấp cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sẵn sàng chiến đấu.
Diesen hiện không còn đứng đầu lực lượng quốc phòng, nên có thể công khai những đánh giá mà các quan chức đương nhiệm có thể cân nhắc kỹ trước khi phát biểu. Tuy vậy, lời cảnh báo của ông không đồng nghĩa với một quyết định chính thức của chính phủ Na Uy về việc chấm dứt mua sắm từ Mỹ. Đó là quan điểm của một cựu chỉ huy quân đội, trong cuộc tranh luận rộng hơn về cách châu Âu bảo đảm năng lực phòng thủ của mình.
Nỗi lo về NATO và các đồng minh
Những nghi ngại của Diesen xuất hiện trong lúc lòng tin vào vai trò bảo đảm an ninh của Mỹ bị đặt dưới sức ép. Bài bình luận dẫn lại ý kiến cho rằng chính quyền Trump đối xử với các đồng minh bằng sức ép và đe dọa thuế quan, đồng thời khiến các nước như Đan Mạch, Greenland và Canada lo ngại về ý định của Washington. Từ góc nhìn đó, vấn đề không chỉ là những tuyên bố về NATO, mà còn là cách Mỹ sử dụng quyền lực với các đối tác thân cận.
Tác giả bài bình luận cho rằng nước Mỹ hiện nay khác với hình ảnh mà nhiều đồng minh từng quen thuộc. Ông viết rằng không thể mặc nhiên tin vào bảo đảm an ninh từ Washington dưới thời Trump, đồng thời chỉ trích cách Tổng thống Mỹ đối xử với các thành viên NATO và lợi ích thương mại của họ. Đây là đánh giá mang tính chính luận, không phải một tuyên bố chính thức của chính phủ Na Uy hay NATO.
Bài viết cũng nêu lo ngại về học thuyết an ninh quốc gia mới của chính quyền Trump và vai trò của Tổng thư ký NATO Mark Rutte trong việc giữ liên minh gắn kết. Trong một liên minh gồm nhiều nước có lợi ích và ưu tiên khác nhau, sự hoài nghi từ một đối tác chủ chốt có thể làm suy yếu khả năng hoạch định chung, ngay cả khi các cơ chế hợp tác vẫn còn nguyên.
Svalbard và kịch bản khó lường
Một mối lo cụ thể được nêu ra là Svalbard, quần đảo Na Uy ở Bắc Cực, cùng các vùng lãnh thổ khác của nước này. Tác giả hình dung rằng nếu Nga thể hiện sự quan tâm quá mức đến khu vực, phản ứng đầu tiên của Trump có thể là tìm cách đạt một thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin, nhất là nếu thỏa thuận đó đem lại lợi ích cho Washington. Bài viết đặt câu hỏi liệu tài nguyên khoáng sản của Svalbard có thể trở thành một phần trong tính toán ấy hay không.
Đó là một kịch bản giả định, nhưng nó phản ánh nỗi bất an về điều gì sẽ xảy ra với các lực lượng Mỹ đang đóng tại Na Uy nếu khủng hoảng bùng phát. Liệu họ sẽ hỗ trợ đồng minh, đứng ngoài hay bị chi phối bởi một thỏa thuận chính trị khác? Tác giả cho rằng không thể loại trừ khả năng Washington quay lưng với Na Uy thay vì giúp đỡ.
Na Uy có vị trí chiến lược quan trọng ở Bắc Cực, nơi các lợi ích an ninh của nước này tiếp giáp trực tiếp với Nga. Vì thế, bất kỳ thay đổi nào trong cam kết của Mỹ cũng có thể tác động đến cách Oslo đánh giá rủi ro và xây dựng năng lực phòng thủ. Sự phụ thuộc lâu dài vào một đồng minh bên ngoài trở thành vấn đề cần được xem xét khi mức độ chắc chắn của quan hệ đó suy giảm.
Những lối thoát còn được nhắc đến
Dù bày tỏ hoài nghi sâu sắc, tác giả vẫn nêu một số khả năng có thể giúp ngăn quan hệ đồng minh đổ vỡ. Các thành viên đảng Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ có thể tìm cách kiềm chế những hành động của Tổng thống mà họ cho là gây tổn hại đến đồng minh. Các tòa án cũng có thể ngăn những bước đi bị xem là liều lĩnh hoặc vi hiến.
Một khả năng khác là cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ làm thay đổi tương quan quyền lực tại Quốc hội, khiến đảng của Tổng thống mất đa số. Tuy nhiên, những kịch bản đó vẫn chỉ là hy vọng chính trị; chúng không giải quyết được câu hỏi căn bản về việc liệu an ninh của châu Âu có nên phụ thuộc quá nhiều vào kết quả bầu cử và thay đổi chính quyền ở Mỹ hay không.
Tranh luận quanh nhận định của Diesen cho thấy thách thức mà Na Uy và các đồng minh châu Âu đang đối mặt: vừa duy trì hợp tác với Mỹ, vừa chuẩn bị cho khả năng Washington không hành động như kỳ vọng.
Với Oslo, lựa chọn trước mắt không đơn giản là cắt đứt quan hệ, mà là đánh giá lại mức độ phụ thuộc và bảo đảm rằng năng lực phòng thủ của mình không đặt cược hoàn toàn vào một cam kết chính trị có thể đổi chiều.
Ulf Andenæs là một nhà sử học được đào tạo bài bản và là một nhà báo chuyên nghiệp.
Ông chủ yếu làm việc trong lĩnh vực an ninh quốc gia và ngoại giao với vai trò phóng viên, biên tập viên và bình luận viên cho Aftenposten , tờ báo hàng đầu của Na Uy.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Forsvarets Forum và Ulf Andenæs
