Có một nghịch lý khiến nhiều người lớn trăn trở: người trẻ hôm nay có nhiều công cụ hơn, nhiều lựa chọn hơn, tiếp cận thông tin nhanh hơn bao giờ hết... nhưng không ít người lại thấy mình chật vật khi phải tự quyết định cuộc đời.
Họ khó chọn nghề, khó giữ công việc, khó kiếm tiền và cũng khó bình tĩnh khi gặp một rắc rối bất ngờ. Không phải vì họ kém thông minh. Cũng không phải vì cả một thế hệ đều thiếu ý chí. Nhưng có một câu hỏi đáng để nhìn thẳng: liệu chúng ta đã chuẩn bị cho con khả năng tự lập đủ sớm hay chưa?
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Tự lập không tự nhiên xuất hiện khi con đến tuổi trưởng thành
Nhiều cha mẹ mong con chỉ cần học thật tốt. Việc nhà có người lớn lo, bữa cơm đã có sẵn, quần áo được giặt gấp gọn, những rắc rối ngoài kia cũng được bố mẹ xử lý thay. Tình yêu thương ấy rất dễ hiểu. Ai cũng muốn con mình bớt vất vả hơn thế hệ trước.
Nhưng cuộc sống có một điều không thể làm thay mãi. Một ngày nào đó, đứa trẻ sẽ lớn lên, rời khỏi mái nhà, tự trả hóa đơn, tự nấu một bữa ăn, tự đối diện với thất bại và tự chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình.
Nếu đến lúc ấy các em mới bắt đầu học cách xoay xở, mọi việc sẽ trở nên nặng nề. Không phải vì các em không thể học, mà vì các kỹ năng sống vốn cần thời gian để hình thành. Chúng không đến chỉ sau một đêm, càng không tự xuất hiện sau tấm bằng tốt nghiệp.
Một tuổi thơ quá đầy đủ cũng có thể để lại khoảng trống
Nhiều đứa trẻ hiện nay dành hàng giờ với điện thoại, trò chơi điện tử hoặc máy tính. Công nghệ không phải điều xấu. Nó có thể mở ra kiến thức, kết nối và cả cơ hội nghề nghiệp. Vấn đề nằm ở chỗ màn hình dễ chiếm hết thời gian mà lẽ ra trẻ có thể dùng để va chạm với những việc thật.
Một đứa trẻ biết rửa bát sẽ hiểu rằng sau một bữa ăn luôn có phần việc cần hoàn thành. Một đứa trẻ tự gấp quần áo sẽ hiểu đồ đạc không tự nhiên trở về đúng chỗ. Một lần phụ bố mẹ đi chợ, tính tiền, nấu cơm hay chăm em có thể nhỏ thôi, nhưng đó là lúc trẻ học quan sát, học chờ đợi và học chịu trách nhiệm.
Những trải nghiệm ấy không hào nhoáng. Chúng không dễ khoe trên mạng xã hội. Nhưng chính những việc nhỏ, lặp đi lặp lại mỗi ngày lại tạo nên nền móng cho khả năng tự lập sau này.
Không cần bắt con chịu khổ như thế hệ trước
Khi nhắc đến chuyện trẻ biết làm việc nhà hay phụ giúp gia đình, đôi khi người ta lập tức nghĩ đến một tuổi thơ thiếu thốn. Điều đó không công bằng. Không ai nên ca ngợi việc trẻ nhỏ phải gánh vác quá sức, phải bỏ học, phải lao động nặng nhọc hay đánh đổi sự an toàn để giúp gia đình.
Thế hệ trước có người từ khi mới 4, 5 tuổi đã biết trông em. Có người 6 tuổi đã quét nhà, nấu cơm, theo bố mẹ ra đồng hoặc làm những việc phù hợp với hoàn cảnh gia đình. Đó là thực tế của một thời khó khăn, không nhất thiết là khuôn mẫu mà mọi đứa trẻ hôm nay phải lặp lại.
Điều cần giữ lại không phải là sự vất vả. Điều đáng học là tinh thần biết góp phần, biết làm phần việc của mình và không mặc định rằng luôn có ai đó đứng sau dọn dẹp mọi hậu quả.
- Trẻ nhỏ có thể cất đồ chơi, bỏ quần áo bẩn vào giỏ và phụ dọn bàn ăn.
- Trẻ lớn hơn có thể rửa bát, quét nhà, chuẩn bị những món đơn giản và quản lý một khoản tiền nhỏ.
- Thanh thiếu niên nên được tập tự đi lại an toàn, sắp xếp lịch cá nhân, tự xử lý việc học và tham gia những quyết định phù hợp trong gia đình.
Đó không phải là giao việc để con cực hơn. Đó là trao cho con cơ hội để thấy mình có ích. Cảm giác ấy quan trọng lắm. Nó nuôi dưỡng sự tự tin theo cách mà lời khen đơn thuần khó làm được.
Lao động dạy những bài học không có trong sách giáo khoa
Làm một việc đến nơi đến chốn không chỉ tạo ra tiền bạc. Nó rèn sự kiên nhẫn. Nó buộc con người quan sát kỹ hơn, tính toán thực tế hơn và tìm cách giải quyết khi mọi thứ không đi đúng dự định.
Đôi bàn tay làm việc giúp trẻ hiểu giá trị của công sức. Đôi mắt quan sát giúp các em nhận ra việc gì đang cần làm. Bộ não phải suy nghĩ khi chiếc vòi nước bị hỏng, khi món ăn bị mặn, khi lịch học và lịch làm thêm chồng lên nhau. Những va chạm bình thường ấy âm thầm tạo nên năng lực sống.
Ngược lại, khi một đứa trẻ chỉ được yêu cầu học và giải trí, còn mọi phần việc khác đều có người lo, các em có thể lớn lên với cảm giác rằng khó khăn là thứ luôn phải tránh. Đến khi cuộc đời không còn chiều theo mình, sự hoang mang rất dễ xuất hiện.
Yêu con không phải là làm thay con
Cha mẹ không thể đi cùng con trong mọi cuộc phỏng vấn xin việc, không thể thay con chọn bạn đời, cũng không thể gánh hộ những quyết định tài chính khi con đã trưởng thành. Sớm hay muộn, mỗi người trẻ đều phải tự bước qua những đoạn đường ấy.
Vì vậy, sự yêu thương hữu ích nhất đôi khi không phải là che chắn tuyệt đối. Đó là để con được thử, được sai trong phạm vi an toàn, rồi tự học cách sửa sai. Một chiếc bát rửa chưa sạch, một món ăn nấu chưa ngon hay một khoản chi tiêu chưa hợp lý không phải thảm họa. Đó là học phí của quá trình lớn lên.
Người trẻ cần sự đồng hành, không cần bị bỏ mặc. Các em cần được chỉ dẫn, nhưng cũng cần khoảng trống để tự làm. Khi bố mẹ tin con có thể đảm nhận một việc phù hợp, đứa trẻ dần học được cách tin vào chính mình.
Khả năng tự lập không bắt đầu ở ngày một người trẻ đi làm hay dọn ra ở riêng. Nó bắt đầu từ việc rất nhỏ trong gia đình: tự dọn phần mình bày ra, tự hoàn thành việc mình nhận và hiểu rằng cuộc sống không chỉ có quyền được chăm sóc, mà còn có trách nhiệm góp sức. Đó mới là hành trang bền vững để một người bước vào đời mà không quá sợ hãi khi phải tự lo cho mình.
Theo: Bs Trần Văn Phúc
