Có trường hợp, thông báo còn kèm theo cả đề nghị đăng ký tham gia đoàn viếng.
Với những doanh nghiệp không có quan hệ cá nhân với gia đình người đã khuất, một thông báo như vậy có thể đặt họ vào tình thế khó xử.
Đi thì không hẳn xuất phát từ tình cảm. Không đi thì lại băn khoăn, liệu có bị hiểu là thiếu quan tâm, thiếu thiện chí, nhất là khi doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực có liên quan đến cơ quan quản lý.
Điều đáng nói là có thể người gửi thông báo hoàn toàn không có ý gây áp lực. Nhưng đôi khi, chính vị trí và ảnh hưởng của người liên quan lại khiến một lời thông báo thông thường trở thành điều mà người nhận cảm thấy khó từ chối.
Một lời mời chỉ thực sự là lời mời khi người được mời có thể thoải mái từ chối.
Chợt nhớ đến một câu chuyện từng được nghe kể về đám cưới con gái của hai vị nguyên thủ quốc gia mà gia đình đã làm rất kín đáo, đến mức ngay cả một số người thân tình cũng chỉ nhận được thông báo hỷ sự sau khi đám cưới đã diễn ra.
Nếu câu chuyện ấy chính xác, điều đáng suy ngẫm nằm ở cách một người có vị trí cao lựa chọn giữ việc riêng trong phạm vi gia đình, tránh để người khác phải bận tâm vì địa vị của mình.
Bởi đôi khi, không mời cũng là một cách thể hiện sự trân trọng. Không chỉ giúp người khác tránh những áp lực xã giao không cần thiết, sự kín đáo ấy còn góp phần giữ gìn uy tín của chính người lãnh đạo.
Lấy một tình huống giả định để thấy rõ hơn điều này.
Giả sử một người đang giữ trọng trách trong lĩnh vực bảo vệ môi trường có mẹ qua đời. Vì muốn thể hiện sự chu đáo, một số người xung quanh hoặc cấp dưới của người ấy chủ động thông báo rộng rãi, trong đó có cả những doanh nghiệp thuộc lĩnh vực người ấy đang quản lý.
Kết quả là, trong số những người đến viếng lại có đại diện của nhiều doanh nghiệp đang vướng tranh cãi về hành vi gây ô nhiễm môi trường.
Vô hình chung, hình ảnh từ đám tang nếu được lan truyền, có thể khiến dư luận đặt câu hỏi về mối quan hệ giữa người lãnh đạo đó với các doanh nghiệp này.
Trong khi đó, người lãnh đạo có thể hoàn toàn không biết việc thông báo được thực hiện như thế nào, không chủ động mời và cũng không có bất kỳ mối quan hệ cá nhân nào với những doanh nghiệp đến viếng.
Nói vậy để thấy, việc thông báo và tổ chức thăm viếng cần hết sức tinh tế. Đôi khi, sự nhiệt tình thiếu cân nhắc của cấp dưới hoặc những người xung quanh không chỉ tạo ra áp lực xã giao không đáng có cho doanh nghiệp mà còn vô tình đặt chính người lãnh đạo vào tình thế phải đối diện với những nghi ngờ không cần thiết.
Giữ gìn sự riêng tư trong chuyện gia đình, vì thế, cũng là một cách bảo vệ uy tín và sự liêm chính của người giữ trọng trách.
Trong văn hóa Việt Nam, nghĩa tử là nghĩa tận. Việc thăm hỏi, chia buồn, tiễn biệt người đã khuất là một nét đẹp đáng trân trọng. Nhưng chính vì đẹp nên càng cần giữ gìn sự tự nguyện và chân thành.
Đặc biệt, với những người giữ vị trí lãnh đạo, sự tinh tế còn nằm ở việc nhận ra những áp lực vô hình mà vị trí của mình có thể tạo ra cho người khác.
Có lẽ, các cơ quan, tổ chức cũng nên cân nhắc cách thức thông báo và tổ chức việc thăm viếng, sao cho không vô tình biến một việc riêng của gia đình thành nghĩa vụ xã giao của những người không có quan hệ thân tình.
Một xã hội văn minh không chỉ được thể hiện qua những quy định lớn lao, mà còn qua cách chúng ta ứng xử trong những việc rất đời thường.
Đừng để một nét đẹp của văn hóa hiếu nghĩa vô tình trở thành gánh nặng đối với người khác. Cũng đừng để những nghi thức xã giao không cần thiết ảnh hưởng đến uy tín của chính người được quan tâm.
Bởi sự kính trọng thật sự không đến từ những đoàn viếng đông người hay những vòng hoa được gửi đến vì cả nể. Nó đến từ tình cảm chân thành và sự tự nguyện của mỗi người.
Nhà văn Trần Quốc Quân
