Việc nhận Grundsicherungsgeld hoặc Sozialhilfe không đồng nghĩa thẻ cư trú tại Đức sẽ tự động mất hiệu lực. Tuy nhiên, trợ cấp có thể ảnh hưởng đến việc cấp mới, gia hạn hoặc xin quyền cư trú lâu dài tùy từng diện cư trú và hoàn cảnh của người nhận.
Nhận Grundsicherungsgeld hoặc Sozialhilfe không khiến mọi thẻ cư trú tại Đức tự động mất hiệu lực. Tuy nhiên, việc sử dụng trợ cấp công để bảo đảm cuộc sống có thể trở thành yếu tố quan trọng khi một người xin cấp mới, gia hạn giấy phép cư trú hoặc muốn chuyển sang một diện cư trú lâu dài.
Điểm cần xem xét không chỉ là người đó đang nhận loại trợ cấp nào. Cơ quan ngoại kiều còn phải căn cứ vào mục đích cư trú, điều khoản pháp luật áp dụng, thu nhập, chi phí sinh hoạt, bảo hiểm y tế, hoàn cảnh gia đình và những ngoại lệ được quy định trong Luật Cư trú Đức.
Vì vậy, cùng là nhận tiền hỗ trợ từ nhà nước nhưng tác động đối với quyền cư trú có thể hoàn toàn khác nhau giữa từng trường hợp.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Grundsicherungsgeld là tên mới của Bürgergeld
Từ ngày 1/7/2026, khoản trợ cấp thuộc hệ thống bảo đảm cơ bản dành cho người tìm việc theo SGB II đã được đổi tên từ Bürgergeld thành Grundsicherungsgeld. Trong thời gian chuyển tiếp đến hết năm 2026, người dân vẫn có thể bắt gặp tên Bürgergeld trên một số biểu mẫu, giấy tờ hoặc thông báo của cơ quan nhà nước.
Grundsicherungsgeld và Sozialhilfe không phải là cùng một chế độ. Grundsicherungsgeld thuộc hệ thống SGB II và chủ yếu liên quan đến những người có khả năng lao động trong điều kiện luật định. Sozialhilfe được quy định trong SGB XII và thường áp dụng cho những người không có khả năng lao động hoặc thuộc các nhóm đáp ứng những điều kiện riêng.
Cả hai đều nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu, nhưng căn cứ pháp lý và nhóm người hưởng khác nhau. Sự khác biệt này cũng có ý nghĩa khi đánh giá tác động của trợ cấp đối với một giấy phép cư trú cụ thể.
Điều kiện bảo đảm sinh kế được hiểu thế nào?
Luật Cư trú Đức đặt ra nguyên tắc rằng sinh kế của một người về cơ bản phải được bảo đảm khi xin nhiều loại giấy phép cư trú. Theo § 2 khoản 3 AufenthG, sinh kế được xem là bảo đảm khi người đó có khả năng trang trải chi phí sinh hoạt và bảo hiểm y tế mà không phải sử dụng công quỹ theo nghĩa được quy định trong luật.
§ 5 khoản 1 AufenthG cũng quy định việc bảo đảm sinh kế là một trong những điều kiện chung để cấp giấy phép cư trú, trừ khi pháp luật có quy định khác hoặc có ngoại lệ áp dụng cho trường hợp cụ thể.
Do đó, việc đang nhận Grundsicherungsgeld hoặc Sozialhilfe về nguyên tắc có thể cho thấy người nhận chưa tự bảo đảm được toàn bộ sinh kế. Nhưng điều này không đồng nghĩa cơ quan ngoại kiều có thể mặc nhiên kết luận rằng thẻ cư trú phải bị hủy hoặc không được gia hạn.
Pháp luật cũng loại trừ một số khoản hỗ trợ khỏi cách tính sử dụng công quỹ khi đánh giá sinh kế. Những khoản này có thể bao gồm Kindergeld, Kinderzuschlag, Elterngeld, Unterhaltsvorschuss và một số khoản hỗ trợ đào tạo hoặc quyền lợi phát sinh từ quá trình đóng góp bảo hiểm.
Thẻ cư trú lao động, du học và tìm việc
Đối với nhiều giấy phép phục vụ lao động, đào tạo, học tập, tìm việc hoặc hành nghề độc lập, khả năng tự trang trải cuộc sống là một yếu tố được xem xét khi cấp và gia hạn. Cơ quan ngoại kiều có thể kiểm tra tiền lương, thu nhập khác, tiền thuê nhà, bảo hiểm y tế và nhu cầu tài chính của các thành viên trong gia đình.
Việc một người phải nhận trợ cấp bổ sung trong một khoảng thời gian ngắn không đồng nghĩa thẻ cư trú lập tức mất hiệu lực. Tuy nhiên, nếu đến thời điểm gia hạn mà điều kiện sinh kế không còn được đáp ứng, hồ sơ có thể được xem xét kỹ hơn.
Điều này đặc biệt đáng lưu ý với những người có giấy phép cư trú gắn với một công việc hoặc một hoạt động nghề nghiệp cụ thể. Nếu mất việc, giảm đáng kể thu nhập hoặc thay đổi công việc, người có thẻ cần kiểm tra các nghĩa vụ thông báo và những điều kiện được ghi trên giấy phép cư trú hoặc Zusatzblatt.
Theo § 8 khoản 1 AufenthG, việc gia hạn giấy phép cư trú về nguyên tắc áp dụng các quy định tương ứng với việc cấp giấy phép. Vì vậy, tình trạng tài chính tại thời điểm gia hạn có thể đóng vai trò đáng kể, tùy thuộc vào căn cứ cư trú.
Đoàn tụ gia đình có những quy định riêng
Đối với người cư trú theo diện đoàn tụ gia đình, câu chuyện phức tạp hơn vì luật quy định khác nhau tùy người bảo lãnh và thành viên gia đình. Trong nhiều trường hợp đoàn tụ với người nước ngoài, điều kiện bảo đảm sinh kế là một yếu tố quan trọng.
§ 27 khoản 3 AufenthG cho phép từ chối giấy phép trong một số trường hợp nếu người mà gia đình đoàn tụ cùng phải nhận trợ cấp theo SGB II hoặc SGB XII để bảo đảm cuộc sống cho những thành viên khác.
Tuy nhiên, pháp luật có những ngoại lệ đáng kể. Với một số trường hợp đoàn tụ với công dân Đức theo § 28 AufenthG, yêu cầu về bảo đảm sinh kế được áp dụng thuận lợi hơn. Quy định này liên quan, trong số những trường hợp khác, đến vợ hoặc chồng của công dân Đức, con chưa thành niên của công dân Đức và cha hoặc mẹ thực hiện quyền chăm sóc đối với trẻ em mang quốc tịch Đức.
Đoàn tụ với người được công nhận là người tị nạn hoặc người được hưởng một hình thức bảo hộ quốc tế cũng có thể chịu những quy định đặc biệt. Một số trường hợp có thể được miễn hoặc giảm yêu cầu thông thường theo các quy định liên quan tại § 29 AufenthG.
Giấy phép cư trú nhân đạo không thể đánh giá chỉ bằng việc nhận trợ cấp
Những người có giấy phép cư trú vì lý do nhân đạo hoặc bảo hộ quốc tế cũng không thể chỉ dựa vào việc đang nhận Sozialhilfe hoặc Grundsicherungsgeld để kết luận về khả năng gia hạn thẻ.
Luật Cư trú dành nhiều quy định riêng cho các diện bảo hộ. Một số giấy phép có cơ chế ngoại lệ so với những điều kiện chung được nêu tại § 5 AufenthG.
Chẳng hạn, việc gia hạn giấy phép theo § 25 khoản 1, 2 hoặc 3 có những quy định riêng liên quan đến các điều kiện khác của Luật Cư trú. Những yêu cầu về sinh kế, nghĩa vụ hội nhập và khả năng chuyển sang một diện cư trú khác phải được kiểm tra theo đúng điều khoản áp dụng cho từng người.
Điều này có nghĩa là người đang nhận Sozialhilfe không nên tự động cho rằng quyền cư trú của mình sẽ bị ảnh hưởng chỉ vì khoản trợ cấp đó. Ngược lại, cũng không nên mặc định rằng việc nhận trợ cấp sẽ không có bất kỳ tác động nào đến hồ sơ trong tương lai.
Niederlassungserlaubnis và Daueraufenthalt-EU có yêu cầu chặt hơn
Khi xin Niederlassungserlaubnis theo quy định chung tại § 9 AufenthG, điều kiện bảo đảm sinh kế thường là một yêu cầu quan trọng. Người nộp đơn phải chứng minh khả năng tự trang trải cuộc sống theo các điều kiện mà pháp luật quy định.
Tuy nhiên, luật cũng có những trường hợp ngoại lệ. Nếu một người không thể đáp ứng điều kiện sinh kế do bệnh tật về thể chất, tinh thần hoặc tâm lý, hoặc do khuyết tật, quy định pháp luật có thể cho phép miễn điều kiện này trong những trường hợp đáp ứng yêu cầu.
Đối với Erlaubnis zum Daueraufenthalt-EU, § 9a AufenthG đặt ra yêu cầu về nguồn thu nhập ổn định và thường xuyên đủ để bảo đảm sinh kế cho người xin giấy phép cũng như những người mà họ có nghĩa vụ chu cấp.
Vì vậy, việc đang nhận trợ cấp sinh hoạt có thể trở thành vấn đề khi một người muốn xin Daueraufenthalt-EU, nếu khoản trợ cấp đó cho thấy điều kiện về thu nhập và sinh kế chưa được đáp ứng.
Không phải mọi khoản hỗ trợ nhà nước đều được tính giống nhau
Một điểm dễ gây nhầm lẫn là không phải mọi khoản tiền nhận từ nhà nước đều được xem giống Grundsicherungsgeld hoặc Sozialhilfe khi đánh giá điều kiện cư trú.
§ 2 khoản 3 AufenthG nêu những khoản nhất định không bị coi là sử dụng công quỹ theo cách tính bảo đảm sinh kế. Trong số đó có:
- Kindergeld và Kinderzuschlag;
- Elterngeld;
- Unterhaltsvorschuss;
- một số khoản hỗ trợ đào tạo theo SGB III, BAföG và AFBG;
- một số quyền lợi dựa trên quá trình đóng góp, chẳng hạn các khoản thuộc hệ thống bảo hiểm xã hội.
Wohngeld là trường hợp cần được xem xét riêng. Khoản hỗ trợ tiền thuê nhà này không nằm trong danh sách chung nêu trên. Vì vậy, tác động của Wohngeld phải được đánh giá dựa trên điều khoản cư trú cụ thể và hoàn cảnh của người xin giấy phép.
Pháp luật cũng có những quy định đặc biệt. Chẳng hạn, § 25b AufenthG quy định việc nhận Wohngeld trong những điều kiện nhất định không gây bất lợi khi áp dụng điều khoản này.
Điều quan trọng là xác định đúng diện cư trú
Với người đang nhận Grundsicherungsgeld hoặc Sozialhilfe, câu hỏi quan trọng không chỉ là “có được nhận trợ cấp hay không”, mà còn là đang giữ loại giấy phép cư trú nào và sắp thực hiện thủ tục gì.
Một người đang có thẻ cư trú lao động có thể được đánh giá khác với người đoàn tụ gia đình. Người có giấy phép nhân đạo lại có thể thuộc một nhóm quy định khác, trong khi hồ sơ xin Niederlassungserlaubnis hoặc Daueraufenthalt-EU có những yêu cầu riêng về sinh kế.
Vì vậy, việc nhận trợ cấp không thể tự nó là căn cứ để khẳng định một người sẽ mất thẻ cư trú. Ngược lại, nếu đang chuẩn bị gia hạn hoặc xin quyền cư trú lâu dài, người nhận trợ cấp nên kiểm tra kỹ điều kiện áp dụng cho chính diện cư trú của mình, đặc biệt khi thu nhập đã thay đổi hoặc quan hệ lao động không còn như trước.
Quyền cư trú tại Đức được quyết định dựa trên căn cứ pháp lý và hoàn cảnh cụ thể của từng hồ sơ. Do đó, trường hợp đang nhận Grundsicherungsgeld hoặc Sozialhilfe cần được đánh giá cùng với loại giấy phép, thời hạn cư trú, tình trạng gia đình, nguồn thu nhập và các ngoại lệ mà luật quy định.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính thông tin chung và không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp. Cơ quan ngoại kiều có trách nhiệm đánh giá hồ sơ dựa trên căn cứ cư trú, hoàn cảnh cá nhân, thu nhập và các quy định ngoại lệ có liên quan.
Nguyễn Cẩm Chi - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
