Cuộc khủng hoảng nhà ở đang khiến nhiều lao động tại châu Âu chật vật với chuyện mua hoặc thuê nhà - Ảnh: Helsinkitimes
Giá nhà tăng nhanh hơn khả năng chi trả
Châu Âu đang bước vào một giai đoạn căng thẳng hiếm thấy trên thị trường nhà ở. Với nhiều người trẻ và người lao động có thu nhập ổn định, việc tìm được một căn hộ phù hợp tại nơi làm việc ngày càng xa tầm tay.
Ngày 10-9, trong chương trình Đối thoại buổi sáng của Europe Today, Ủy viên Nhà ở Liên minh châu Âu Dan Jørgensen nói thẳng rằng khu vực này đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nhà ở chưa từng thấy. Theo ông, vấn đề không còn là vài thị trường nóng cục bộ, mà đã trở thành sức ép chung với nhiều nước thành viên EU.
Nhận định của ông Jørgensen được đưa ra ngay sau khi Ủy ban châu Âu công bố những bước đi mới nhằm siết quản lý dịch vụ cho thuê ngắn hạn. Đây là một phần trong Đạo luật Nhà ở vừa túi tiền, gói chính sách được kỳ vọng giúp các thành phố giảm áp lực giá nhà và bảo vệ nguồn cung nhà ở cho cư dân.
Các con số cho thấy mức độ căng thẳng rõ rệt. Trong khoảng 10 năm qua, giá bất động sản trên toàn EU đã tăng khoảng 60%. Giá thuê nhà trung bình cũng tăng hơn 20%, trong khi thu nhập của nhiều nhóm lao động không theo kịp tốc độ này.
Người lao động bị đẩy khỏi nơi họ làm việc
Ông Jørgensen gọi tình trạng hiện nay là một “tình trạng khẩn cấp”, nhất là với người trẻ tại nhiều quốc gia thành viên. Họ không chỉ khó mua nhà, mà ngay cả việc thuê một căn hộ gần nơi làm việc cũng trở thành gánh nặng lớn.
“Giá nhà tại nhiều thành phố ở châu Âu đang ở mức quá cao”, ông nói. Cảnh báo của ông nhắm đến một nghịch lý đang diễn ra tại nhiều đô thị lớn: những người giữ cho thành phố vận hành lại không còn đủ khả năng sống trong chính thành phố đó.
Cảnh sát, y tá, giáo viên và nhiều lao động làm công việc thiết yếu đang bị đẩy ra xa trung tâm. Họ vẫn làm việc trong các bệnh viện, trường học, cơ quan công quyền hay dịch vụ đô thị, nhưng phải di chuyển xa hơn, trả tiền thuê cao hơn, hoặc chấp nhận điều kiện sống kém hơn.
Theo ông Jørgensen, điều này “hoàn toàn không thể chấp nhận được”. Ông cho rằng châu Âu cần hành động, vì nhà ở không thể bị xem như một món hàng xa xỉ chỉ dành cho nhóm có thu nhập cao.
Brussels muốn can thiệp dù quyền hạn bị giới hạn
Nhà ở vốn không phải lĩnh vực mà EU có thẩm quyền lập pháp trực tiếp. Chính sách quy hoạch, xây dựng, thuê nhà và kiểm soát thị trường phần lớn thuộc quyền của các chính phủ quốc gia, vùng và thành phố.
Dù vậy, ông Jørgensen nhấn mạnh Brussels không thể đứng ngoài. Khi giá nhà tăng trên diện rộng, khi lao động tại nhiều thành phố cùng chịu áp lực, đây không còn là câu chuyện riêng của từng địa phương.
Quan điểm của Ủy ban châu Âu là EU có thể hỗ trợ bằng cách tạo khung pháp lý rõ ràng hơn, huy động vốn tốt hơn và giúp chính quyền địa phương có thêm công cụ. Mục tiêu không phải thay các thành phố điều hành thị trường nhà ở, mà là tháo những nút thắt khiến họ khó hành động.
Cho thuê ngắn hạn thành điểm nóng chính sách
Một trọng tâm trong kế hoạch mới là kiểm soát hoạt động cho thuê ngắn hạn. Tại nhiều thành phố du lịch như Lisbon, Barcelona và Brussels, người dân nhiều lần phản ánh rằng các nền tảng như Airbnb đã làm giảm nguồn cung nhà ở dài hạn và đẩy giá thuê lên cao.
Về tổng thể, loại hình cho thuê ngắn hạn chỉ chiếm khoảng 1,2% nguồn cung nhà ở của toàn EU. Tuy nhiên, con số bình quân này che đi sức ép tại các điểm nóng du lịch, nơi tỉ lệ nhà dành cho khách thuê ngắn ngày có thể lên tới 20%.
Ở những khu vực như vậy, một căn hộ có thể mang lại lợi nhuận cao hơn nếu cho khách du lịch thuê theo ngày, thay vì cho cư dân thuê dài hạn. Khi nhiều chủ nhà chọn hướng này, số căn hộ dành cho người dân địa phương giảm xuống. Giá thuê vì thế bị đẩy lên, nhất là tại các khu trung tâm.
Các quy định mới của Ủy ban châu Âu nhằm tạo cơ sở pháp lý chắc chắn hơn để chính quyền quốc gia và địa phương hạn chế hoạt động cho thuê ngắn hạn tại những nơi chịu áp lực lớn về nhà ở. Đây là điểm mấu chốt, vì nhiều thành phố từng muốn siết loại hình này nhưng gặp rào cản pháp lý.
Những vụ kiện từng khiến địa phương chùn tay
Trước đây, một số biện pháp hạn chế của chính quyền địa phương đã vấp phải các vụ kiện liên quan đến luật EU về tự do cung ứng dịch vụ. Các nền tảng và chủ cho thuê có thể lập luận rằng quy định địa phương cản trở hoạt động kinh doanh hợp pháp trong thị trường chung châu Âu.
Điều này khiến nhiều thành phố lúng túng. Họ chịu áp lực trực tiếp từ cử tri về giá thuê nhà, nhưng mỗi bước đi mạnh tay đều có nguy cơ bị kiện hoặc bị xem là xung đột với quy định EU.
Vì vậy, Brussels muốn làm rõ ranh giới pháp lý. Nếu một khu vực thật sự thiếu nhà ở, chính quyền địa phương cần có quyền áp đặt giới hạn hợp lý với nhà cho thuê ngắn hạn, miễn là các biện pháp đó minh bạch, có căn cứ và phù hợp với mục tiêu công cộng.
Khủng hoảng nhà ở không chỉ là chuyện tiền thuê
Ông Jørgensen cảnh báo khủng hoảng nhà ở không chỉ là vấn đề kinh tế. Khi tiền thuê và giá mua nhà tăng quá nhanh, hệ quả lan sang đời sống xã hội của người dân.
Một người trẻ có thể trì hoãn việc lập gia đình vì không tìm được chỗ ở ổn định. Một lao động có thể từ chối công việc tốt hơn nếu thành phố đó có chi phí nhà ở quá cao. Một sinh viên có thể gặp khó khi tiếp cận giáo dục vì không thuê nổi phòng gần trường.
Những lựa chọn cá nhân ấy, khi cộng dồn trên quy mô lớn, sẽ làm thay đổi sức sống của các đô thị. Thành phố có thể trở nên giàu hơn trên giấy tờ, nhưng nghèo đi về tính đa dạng xã hội nếu chỉ người có thu nhập cao mới đủ khả năng ở lại.
Siết Airbnb không phải lời giải duy nhất
Dù đặt trọng tâm vào cho thuê ngắn hạn, ông Jørgensen thừa nhận đây không phải “vũ khí vạn năng”. Châu Âu không thể giải quyết khủng hoảng nhà ở chỉ bằng cách kiểm soát Airbnb hay các nền tảng tương tự.
Vấn đề lớn hơn vẫn là thiếu nguồn cung phù hợp. EU cần thúc đẩy xây dựng thêm nhà ở, cải tạo các khu nhà cũ, chuyển đổi những tòa nhà hiện có thành nhà ở và rút ngắn thủ tục hành chính vốn khiến nhiều dự án bị kéo dài.
Nguồn vốn cũng là bài toán nặng. Nhà ở vừa túi tiền thường có biên lợi nhuận thấp hơn bất động sản thương mại hoặc nhà ở cao cấp. Nếu không có cơ chế tài chính hấp dẫn, khu vực tư nhân khó mặn mà, còn ngân sách công lại không đủ để gánh toàn bộ nhu cầu.
- Kiểm soát cho thuê ngắn hạn tại các khu vực chịu áp lực lớn về nhà ở.
- Tăng xây dựng nhà ở mới, đặc biệt là nhà ở vừa túi tiền.
- Cải tạo và chuyển đổi các tòa nhà hiện có thành không gian sinh sống.
- Cắt giảm thủ tục hành chính để dự án nhà ở không bị đình trệ quá lâu.
- Huy động thêm vốn công và tư cho các chương trình nhà ở xã hội, nhà ở giá hợp lý.
Trả nhà ở về đúng vai trò thiết yếu
Theo ông Jørgensen, mục tiêu cuối cùng là giúp các thành phố có thêm công cụ để ứng phó với đầu cơ, thúc đẩy nguồn cung và đưa nhà ở trở lại đúng vai trò của nó. Đó là nhu cầu thiết yếu, không phải chỉ là tài sản đầu tư.
Thông điệp này phản ánh một thay đổi đáng chú ý trong cách EU nhìn nhận thị trường nhà ở. Khi giá nhà vượt xa khả năng chi trả của người dân, câu hỏi không còn dừng ở chuyện thị trường vận hành ra sao. Câu hỏi lớn hơn là ai còn có quyền sống trong các thành phố họ đang phục vụ.
Cuộc tranh luận sẽ chưa kết thúc sớm. Các thành phố cần quyền hành động, doanh nghiệp cần khung pháp lý ổn định, còn người dân cần một nơi ở có thể chi trả được. Nếu Brussels muốn chính sách mới tạo khác biệt, những cam kết lần này phải đi xa hơn các tuyên bố. Nhà ở chỉ trở lại đúng nghĩa khi người lao động bình thường không còn bị buộc rời khỏi nơi họ làm việc và gắn bó.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
