Ngày 8 tháng 9, Bộ Ngoại giao Hungary yêu cầu 10 nhân viên thuộc phái đoàn ngoại giao Nga rời khỏi nước này. Ngoại trưởng Hungary Anita Orban nói những người này đã tham gia vào “các hoạt động không thể chấp nhận được đối với các nhà ngoại giao theo Công ước Vienna”.
ảnh minh họa glavcom
Với Budapest, đây không phải một động thái nhỏ. Hungary trước nay chưa từng trục xuất cùng lúc nhiều nhà ngoại giao Nga đến vậy. Vì thế, phản ứng giận dữ từ Moscow không gây ngạc nhiên.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova tuyên bố “phản ứng đối với nhóm vận động hành lang bài Nga ở Budapest sẽ rất mạnh mẽ và gây đau đớn”. Cách nói ấy cho thấy Moscow xem đây là cú đánh chính trị, không phải thủ tục ngoại giao thông thường giữa hai bên từng duy trì quan hệ gần gũi.
Điều đáng chú ý nằm ở thời điểm và bối cảnh. Hungary dưới thời chính phủ mới do Peter Magyar lãnh đạo đang dần rời khỏi quỹ đạo từng gắn với Viktor Orban. Động thái ngày 8 tháng 9 vì vậy được nhìn nhận như một tín hiệu rộng hơn: Budapest muốn chấm dứt vai trò “cửa sau” mà Nga có thể tận dụng để tiếp cận châu Âu.
Sự kết thúc của quan hệ đặc biệt giữa Budapest và Moscow
Chính sách đối ngoại của chính phủ Peter Magyar khác xa thời kỳ Viktor Orban. Sự khác biệt này cũng được thể hiện trong cách Budapest nhìn nhận Moscow, các hoạt động tình báo Nga và nghĩa vụ an ninh của Hungary trong NATO.
Trong nhiều năm, Điện Kremlin xem Budapest như một điểm tựa quan trọng bên trong Liên minh châu Âu. Từ hồ sơ năng lượng, trừng phạt đến lập trường về Ukraine, Hungary thời Orban nhiều lần bị chỉ trích là làm suy yếu đồng thuận châu Âu. Nay, nền tảng đó đang lung lay.
Tháng 8, Hungary lần đầu tiên chính thức gọi Nga là mối đe dọa đối với đất nước, châu Âu và trật tự toàn cầu. Budapest cũng lên án cuộc chiến tranh xâm lược của Nga chống Ukraine, đồng thời ủng hộ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và quyền tự vệ của Kyiv.
Một tháng trước đó, vào tháng 7, Bộ trưởng Quốc phòng Hungary Romulusz Ruszin-Szendi cáo buộc tình báo Nga tìm cách xâm nhập các nước EU “qua cửa sau”. Ông cam kết “đóng cửa với người Nga” và nhấn mạnh an ninh quốc gia, cùng tư cách thành viên NATO, “không cho phép bất kỳ sự thỏa hiệp nào”.
Đến tháng 9, lời cảnh báo ấy chuyển thành hành động. Budapest không chỉ gửi thông điệp tới Moscow. Nước này còn nói với các đối tác EU và NATO rằng Hungary mới muốn quay lại hệ thống an ninh chung, thay vì bị xem là lối đi phụ của Điện Kremlin.
Christian Wigand, người phát ngôn chính về chính sách đối ngoại và an ninh của Ủy ban châu Âu, gọi đây là “phản ứng dễ hiểu, xét đến chiến dịch tấn công hỗn hợp đang diễn ra của Nga nhằm vào EU”. Cách đánh giá này phản ánh tâm thế ở Brussels: vấn đề không chỉ là 10 người bị trục xuất, mà là mạng lưới ảnh hưởng của Nga tại châu Âu.
Moscow tìm lời giải thích trong thuyết âm mưu Brussels
Những nhà phân tích thân Kremlin nhanh chóng đổ quyết định của Hungary cho sức ép từ EU. Theo lập luận của họ, việc trục xuất “không liên quan gì đến Budapest” mà xuất phát từ Brussels, nơi từng áp tiền phạt lớn lên Hungary vì nước này từ chối tiếp nhận hàng nghìn người di cư từ châu Phi qua Ý và Tây Ban Nha.
Cách diễn giải đó cho rằng EU đã đưa ra một thỏa thuận: miễn tiền phạt nếu Hungary có một hành động mạnh chống Nga. Từ đó, Budapest được cho là chọn trục xuất nhà ngoại giao Nga thay vì từ bỏ các hợp đồng với Moscow. Lập luận còn nhấn mạnh rằng số nhân viên Nga tại Budapest đã tăng nhiều trong những năm Orban cầm quyền.
Đây có thể là lời giải thích thuận tai nhất mà bộ máy tuyên truyền của Putin có thể đưa ra. Nó giúp Moscow tránh thừa nhận vấn đề chính: Hungary đã thay đổi cách nhìn về hoạt động của Nga trên lãnh thổ mình.
Riêng chi tiết “khá nhiều người” của Nga ở Budapest lại không hề vô nghĩa. Cho đến gần đây, Đại sứ quán Nga tại Hungary có tới 47 nhân viên. Con số này nổi bật nếu so với Slovakia, quốc gia có dân số gần bằng một nửa Hungary nhưng chỉ có 12 nhân viên tại đại sứ quán Nga.
Sự chênh lệch càng đáng chú ý sau điều tra của hãng thông tấn đối lập Nga Agentstvo. Theo điều tra này, ít nhất 15 trong số 47 nhân viên Đại sứ quán Nga tại Hungary có liên hệ với các cơ quan tình báo Nga. Sáu người khác cũng có thể có liên hệ tương tự.
Những con số ấy không tự động chứng minh từng cá nhân đã tham gia hoạt động bất hợp pháp. Nhưng trong nghiệp vụ phản gián, quy mô, hồ sơ nhân sự và bối cảnh chính trị luôn được đặt cạnh nhau. Khi ghép lại, chúng giải thích vì sao sự hiện diện đông đảo của người Nga tại Budapest trở thành vấn đề an ninh, không còn là chuyện lễ tân ngoại giao.
Truyền thông Hungary gọi đây là bước ngoặt
Nhiều cơ quan truyền thông Hungary mô tả quyết định trục xuất là “bước ngoặt lịch sử trong chính sách đối ngoại của Budapest”. Lý do khá rõ.
Trong làn sóng trục xuất tập thể các nhà ngoại giao Nga sau năm 2022, Hungary gần như đứng ngoài.
Cổng thông tin 444.hu nhận định Hungary cuối cùng đã gia nhập nhóm các nước EU và NATO từng giảm mạnh sự hiện diện của các cơ quan tình báo Nga sau cuộc xâm lược toàn diện Ukraine của Putin.
Trang này dẫn lời chuyên gia Andras Racz, người nói thẳng rằng cụm từ “các hoạt động không phù hợp với quy chế ngoại giao” trong ngôn ngữ ngoại giao thường có nghĩa là hoạt động tình báo.
HVG cũng nhấn mạnh rằng từ năm 2022, các nước EU đã trục xuất hàng trăm “nhà ngoại giao” Nga.
Hungary là một ngoại lệ trong thời gian dài. Vì vậy, việc Budapest hành động vào lúc này mang sức nặng biểu tượng lớn hơn số lượng 10 người bị yêu cầu rời đi.
Động thái này đồng thời khép lại một chương trong quan hệ Hungary - Nga. “Quan hệ đặc biệt” giữa Budapest và Moscow từng được xây trên lợi ích năng lượng, tính toán chính trị và sự bất đồng của Hungary với Brussels. Nay, ít nhất trong lĩnh vực an ninh, Budapest đang vạch lại ranh giới.
Bộ Ngoại giao Nga và vỏ bọc cho GRU, SVR
Sau khi Putin phát động cuộc xâm lược toàn diện Ukraine, châu Âu mở chiến dịch lớn nhất trong lịch sử gần đây nhằm thu hẹp hiện diện ngoại giao của Moscow trên lục địa. Đây không phải chiến dịch mang tính biểu tượng. Nó nhắm vào năng lực hoạt động của tình báo Nga dưới vỏ bọc ngoại giao.
Theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, CSIS, chỉ trong hai tháng đầu của cuộc chiến, hơn 25 quốc gia EU và NATO đã trục xuất hơn 400 nhà ngoại giao Nga. Tháng 7 năm 2022, người đứng đầu MI6 Richard Moore nói hàng trăm người trong số đó là sĩ quan tình báo Nga hoạt động dưới danh nghĩa ngoại giao.
Theo đánh giá của Richard Moore, làn sóng trục xuất đã làm giảm khoảng một nửa năng lực tiến hành hoạt động gián điệp của Điện Kremlin ở châu Âu. Đến đầu năm 2023, tổng số nhà ngoại giao và nhân viên phái đoàn ngoại giao Nga bị trục xuất đã lên gần 600 người.
Các vụ trục xuất lớn nhất đối với nhà ngoại giao và nhân viên phái đoàn ngoại giao Nga gồm:
- Bulgaria: 83 người.
- Ba Lan: 45 người.
- Pháp: 41 người.
- Đức: 40 người.
- Bỉ: 40 người.
- Slovakia: 38 người.
- Slovenia: 33 người.
- Ý: 30 người.
- Tây Ban Nha: 25 người.
- Phái đoàn thường trực của Nga tại EU: 19 người.
Những thống kê này bao gồm nhiều nhóm nhân sự khác nhau: nhà ngoại giao, nhân viên hành chính, nhân viên kỹ thuật và thành viên các phái đoàn Nga tại tổ chức quốc tế. Dù vậy, bức tranh không đổi. Bộ Ngoại giao Nga từ lâu đã bị các cơ quan an ninh phương Tây xem như một cánh tay nối dài của GRU và SVR.
Nói cách khác, các đại sứ quán không chỉ làm nhiệm vụ ngoại giao thuần túy. Trong nhiều trường hợp, chúng còn là nơi đặt hạ tầng, che chắn nhân sự và hỗ trợ hoạt động thu thập tin tức. Khi châu Âu siết mạng lưới này, Moscow mất một phần năng lực hoạt động ngay giữa các thủ đô phương Tây.
Vienna, Budapest và bài toán phản gián khu vực
Budapest hiểu rõ môi trường an ninh quanh mình. Hungary không xa Vienna, thành phố từ lâu được xem là thủ đô không chính thức của hoạt động gián điệp ở châu Âu. Vị trí địa lý này khiến các nước Trung Âu đặc biệt nhạy cảm với hạ tầng tình báo Nga.
Tháng 5, Áo tuyên bố ba nhà ngoại giao Nga là người không được hoan nghênh. Lý do gắn với “rừng ăng-ten” trên nóc các tòa nhà ngoại giao. Ngoại trưởng Áo Beate Meinl-Reisinger khi đó nói: “Việc lợi dụng quyền miễn trừ ngoại giao để làm gián điệp là không thể chấp nhận được”.
Những diễn biến tại Áo và Hungary cho thấy một hướng đi chung trong khu vực. Các nước từng thận trọng với Moscow nay buộc phải xử lý vấn đề hiện diện ngoại giao Nga bằng lăng kính an ninh. Khi chiến tranh ở Ukraine kéo dài, không gian cho thái độ nhập nhằng ngày càng hẹp.
Với Hungary, bước đi lần này đáng chú ý không vì con số 10. Điểm chính là Budapest công khai thừa nhận vấn đề và hành động theo đúng logic phản gián. Một quốc gia từng bị mô tả là mắt xích yếu trong an ninh châu Âu nay muốn chứng minh điều ngược lại.
Budapest không còn giả vờ không có cửa sau
Ngày 8 tháng 9 không phải ngày tình báo Nga biến mất khỏi Hungary. Không một quyết định trục xuất nào có thể xóa sạch toàn bộ mạng lưới đã tồn tại nhiều năm. Nhưng nó đánh dấu một thay đổi chính trị rõ ràng.
Budapest đã ngừng làm như thể sự hiện diện đông đảo của nhân sự Nga chỉ là chuyện ngoại giao bình thường. Nước này cũng không còn muốn gánh hình ảnh là điểm mà Moscow có thể dùng để lách vào hệ thống châu Âu.
Với EU và NATO, đây là tín hiệu cần thiết từ Hungary. Với Nga, đây là mất mát về ảnh hưởng. Còn với Budapest, đây là bài kiểm tra đầu tiên cho lời hứa trở lại hàng ngũ an ninh chung của phương Tây. Cánh cửa sau chưa chắc đã đóng kín ngay lập tức, nhưng lần đầu tiên sau nhiều năm, Hungary đã công khai xoay chìa khóa.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC lược dịch
Theo UKRINFORM
