Tuy nhiên, dư luận bên ngoài Nhà Trắng lại có cái nhìn khắt khe và trái chiều hơn về bước đi này. Nhiều nhà quan sát nhận định ông Trump đang nỗ lực tìm lối thoát cho một cuộc chiến không được lòng dân. Áp lực từ cuộc xung đột kéo dài hơn một tháng dường như đã buộc Washington phải chấp nhận các đề nghị từ phía Tehran.
Để đạt được sự đồng thuận tạm thời, chính quyền Mỹ đã phải coi kế hoạch 10 điểm của Iran là một cơ sở đàm phán khả thi. Điều này gây ra nhiều tranh cãi trong giới chính trị Mỹ về việc ai mới thực sự là bên nắm thế thượng phong. Các chuyên gia lo ngại rằng việc nhượng bộ quá sớm có thể để lại những hệ lụy lâu dài.
Vẫn còn những vấn đề then chốt trong cuộc chiến với Iran, và giờ đây ông Trump sẽ bị đánh giá dựa trên cách ông giải quyết chúng. (Ảnh tư liệu) Ảnh: Julia Demaree Nikhinson/AP/dpa
Mâu thuẫn quanh chương trình hạt nhân của Iran
Nội dung chi tiết của thỏa thuận hiện vẫn là một ẩn số với nhiều luồng thông tin trái ngược từ các bên. Một số hãng truyền thông tại Mỹ và hãng tin Tasnim của Iran cho rằng Tehran vẫn được quyền tiếp tục làm giàu uranium. Đây là một điểm yếu chí mạng nếu Mỹ thực sự muốn ngăn chặn vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, các nguồn tin khác lại khẳng định Iran đã bị buộc phải cam kết không bao giờ sản xuất vũ khí nguyên tử. Sự thiếu nhất quán này cho thấy các bên vẫn chưa đạt được những điều khoản cuối cùng và bền vững. Lệnh ngừng bắn hiện tại mới chỉ là bước đệm mong manh cho các cuộc thương lượng phức tạp sắp tới.
Việc Mỹ chấp nhận để ngỏ vấn đề hạt nhân – vốn là ngòi nổ chính của cuộc chiến – đã gây ra sự kinh ngạc lớn. Giới phân tích đặt câu hỏi về mục tiêu thực sự của Washington khi bước vào cuộc xung đột này là gì. Nếu chương trình hạt nhân không được giải quyết triệt để, nguy cơ tái bùng phát chiến tranh là rất cao.
Những chỉ trích về thất bại chiến lược của Mỹ
Nhà bình luận Owen Jones đã đưa ra nhận định cực kỳ gay gắt trên mạng xã hội X về sự kiện này. Ông cho rằng kết quả đàm phán là thất bại chiến lược lớn nhất của Mỹ kể từ khi quốc gia này trở thành siêu cường. Phản ứng trước ý kiến này, Giám đốc truyền thông Nhà Trắng Steven Cheung đã dùng những lời lẽ nặng nề để đáp trả.
Sự hoài nghi về thỏa thuận không chỉ dừng lại ở các chuyên gia mà còn lan rộng trong nội bộ đảng Cộng hòa. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham đã công khai bày tỏ sự không hài lòng với cách tiếp cận hiện tại của chính quyền. Ông nhấn mạnh rằng Mỹ cần phải nắm quyền kiểm soát tuyệt đối đối với kho uranium của Iran.
Thượng nghị sĩ Graham đã đưa ra các yêu cầu cụ thể để bảo vệ lợi ích quốc gia:
- Toàn bộ số lượng uranium làm giàu cao của Iran phải được chuyển ra khỏi lãnh thổ nước này dưới sự giám sát của Mỹ.
- Chính quyền không được phép "thưởng" cho Iran sau những hành động phong tỏa eo biển Hormuz gây thiệt hại kinh tế.
- Ông kêu gọi Tổng thống Donald Trump đưa kế hoạch đàm phán 10 điểm ra trước Quốc hội để tiến hành bỏ phiếu.
Nguy cơ Iran dùng phí quá cảnh tại eo biển Hormuz để tài trợ chiến tranh
Một điểm gây lo ngại sâu sắc khác là quyền kiểm soát eo biển Hormuz trong thời gian lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
Theo các nguồn tin, Iran và Oman dự định thu phí quá cảnh đối với các tàu thuyền đi qua vùng biển chiến lược này. Mức phí dự kiến có thể lên tới 2 triệu USD cho mỗi lượt tàu qua lại.
Phía Tehran tuyên bố số tiền này sẽ được sử dụng vào mục đích tái thiết đất nước sau những thiệt hại của chiến tranh. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có bất kỳ cơ chế quốc tế nào để kiểm soát hay minh bạch hóa nguồn tiền khổng lồ này. Điều này tạo ra một kẽ hở lớn khiến dòng tiền có thể bị lạm dụng.
Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng số tiền thu được có thể chảy trực tiếp vào ngân sách quốc phòng của Iran. Thay vì phục vụ người dân, nguồn lực này có khả năng được dùng để tái vũ trang và chuẩn bị cho các đợt tấn công mới. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran vẫn giữ quyền phong tỏa eo biển bất cứ khi nào họ muốn.
Khoảng cách khó lấp đầy giữa Washington và Tehran
Dù tiếng súng đã tạm ngưng, nhưng triển vọng về một nền hòa bình lâu dài vẫn còn rất mịt mờ đối với cả hai phía. Kế hoạch 10 điểm của Iran mà ông Trump chấp nhận làm cơ sở lại đối đầu trực diện với kế hoạch 15 điểm của Mỹ. Những khác biệt về tư tưởng và lợi ích cốt lõi vẫn chưa được giải quyết.
Phía Mỹ yêu cầu Iran phải chấm dứt hoàn toàn chương trình hạt nhân và ngừng hỗ trợ cho các lực lượng đồng minh trong khu vực. Đối với chính quyền Tehran, việc chấp nhận các điều kiện này chẳng khác nào tự tước đi nền tảng tồn tại của mình. Do đó, những nhượng bộ thực sự từ phía Iran là điều rất khó xảy ra.
Lệnh ngừng bắn lần này có thể chỉ là một khoảng lặng ngắn ngủi để các bên củng cố lực lượng và tính toán bước đi tiếp theo. Giữa Mỹ và Iran vẫn tồn tại một vực thẳm ngăn cách về lòng tin và mục tiêu chiến lược. Thế giới vẫn đang nín thở theo dõi liệu thỏa thuận mong manh này sẽ kéo dài được bao lâu.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo S. Scheffel (Focus online)
- Báo điện tử tại Đức từ năm 1995 -
TIN NHANH | THỰC TẾ | TỪ NƯỚC ĐỨC
