Khi trở lại Nhà Trắng lần thứ hai, Tổng thống Donald Trump từng hứa cắt giảm chi tiêu nhà nước và thu hẹp lượng tiền Mỹ phải vay mới. Nhưng số liệu ngân sách vừa công bố cho thấy hiện thực đang đi theo chiều ngược lại: trong năm tài khóa 2026, thâm hụt liên bang lên tới 1,99 nghìn tỷ USD, mức cao nhất trong năm năm qua.
Bộ Tài chính Mỹ cho biết con số này tăng 12% so với mức 1,78 nghìn tỷ USD của năm tài khóa trước. Năm tài khóa 2026 kết thúc vào cuối tháng 9. Thâm hụt hiện tương đương khoảng 6,2% tổng sản phẩm quốc nội, một tỷ lệ cao so với chuẩn mực ngân sách của các nền kinh tế phát triển.
Chi tiêu tăng nhanh hơn nguồn thu
Nguyên nhân trực tiếp nằm ở chênh lệch giữa hai đầu ngân sách. Chi tiêu của chính phủ liên bang tăng 6%, đạt 7,4 nghìn tỷ USD. Trong khi đó, nguồn thu chỉ tăng 3%, lên 5,4 nghìn tỷ USD.
Khoảng cách đó khiến Washington phải tiếp tục vay nợ để chi trả cho các nghĩa vụ hiện hữu. Đây không chỉ là bài toán kế toán. Nó ảnh hưởng tới khả năng tài trợ cho y tế, quốc phòng, hạ tầng và các chương trình an sinh trong những năm tới.
Lãi nợ tạo áp lực kỷ lục
Một yếu tố khiến ngân sách ngày càng nặng gánh là chi phí phục vụ nợ. Trong năm tài khóa 2026, Mỹ chi thêm 144 tỷ USD cho tiền lãi, đưa tổng khoản thanh toán lãi lên mức kỷ lục 1,36 nghìn tỷ USD.
Đó là tiền chính phủ phải trả chỉ để duy trì các khoản nợ cũ, trước khi tính đến bất kỳ chương trình chi tiêu mới nào. Khi lãi suất còn cao, mỗi đợt vay mới đều làm tăng chi phí cho những năm tiếp theo.
Thuế quan bị hoàn trả
Bức tranh còn phức tạp hơn vì chính sách thuế quan. Sau khi Tòa án Tối cao vào tháng 2 tuyên bố phần lớn các mức thuế quan của Trump là không hợp lệ, chính phủ phải hoàn trả tổng cộng 145 tỷ USD tiền thuế đã thu.
Khoản hoàn trả này gần như xóa bỏ phần lớn lợi ích tài chính mà thuế quan mang lại trong năm. Nó cũng cho thấy một nghịch lý: chính sách được kỳ vọng tăng nguồn thu lại trở thành khoản chi ngoài dự kiến, góp phần mở rộng thâm hụt.
Nợ công vượt 40.000 tỷ USD
Hệ quả của thâm hụt kéo dài là núi nợ tiếp tục phình to. Tổng nợ công của Mỹ lần đầu vượt ngưỡng 40 nghìn tỷ USD vào tháng 8, tương đương gần 34,4 nghìn tỷ euro theo tỷ giá được nêu.
Con số này không đơn thuần là một mốc thống kê. Nó phản ánh mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của Mỹ vào thị trường vốn để tài trợ chi tiêu công. Càng vay nhiều, phần ngân sách dành cho lãi càng chiếm ưu thế và càng ít dư địa cho các ưu tiên chính sách khác.
Mục tiêu giảm thâm hụt còn xa
Sau khi trở lại Nhà Trắng, Trump cam kết giảm chi tiêu nhà nước, qua đó giảm cả nhu cầu vay nợ mới. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent từng đặt mục tiêu đưa thâm hụt xuống 3% GDP.
Tuy nhiên, số liệu hiện tại cho thấy mục tiêu ấy còn cách xa thực tế. Thâm hụt năm tài khóa 2026 được ước tính ở mức 6,2% GDP, hơn gấp đôi mức mà chính quyền đặt ra.
Nhà kinh tế học Nancy Vanden Houten thuộc Oxford Economics dự báo thâm hụt trong năm tài khóa tới sẽ ở mức tương tự. Bà cảnh báo rằng nếu cuộc chiến với Iran kéo dài sâu sang năm tài khóa mới, lỗ hổng ngân sách có thể còn lớn hơn nữa.
Áp lực tài chính kéo dài
Vấn đề của Mỹ không chỉ nằm ở một năm thâm hụt cao. Nó nằm ở việc các yếu tố đẩy chi tiêu lên đều có tính bền vững: lãi nợ tăng, nghĩa vụ chi tiêu công lớn và những khoản hoàn trả bất ngờ từ chính sách thương mại.
Nếu nguồn thu không tăng nhanh hơn, Washington sẽ phải chọn giữa ba hướng: cắt giảm chi tiêu, tăng thuế hoặc chấp nhận vay thêm. Mỗi lựa chọn đều có cái giá chính trị và kinh tế riêng.
Trong ngắn hạn, con số gần 2.000 tỷ USD cho thấy Mỹ vẫn có khả năng tài trợ chi tiêu nhờ vị thế đồng USD và thị trường trái phiếu sâu rộng. Nhưng về dài hạn, thâm hụt liên tục ở mức này sẽ khiến câu hỏi về tính bền vững tài khóa ngày càng khó né tránh.
Năm tài khóa 2026 vì thế trở thành một lời nhắc rõ ràng: lời hứa siết chi tiêu chưa chuyển thành kết quả. Trong khi đó, gánh nặng nợ của Mỹ vẫn đang tăng từng tháng.
Nguyễn Thành Phan - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Bộ Tài chính Mỹ
