Tổng thống Mỹ Donald Trump đang chịu áp lực chính trị ngày càng lớn sau khi công bố kế hoạch nhập khẩu diesel từ Nga, đúng thời điểm giá nhiên liệu toàn cầu tăng mạnh vì cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran. Thỏa thuận với Tổng thống Nga Putin được mô tả là bước đi nhằm hạ giá xăng dầu cho người tiêu dùng Mỹ, nhưng lại khiến nhiều nghị sĩ lo ngại rằng Washington đang trao cho Moscow nguồn tài chính để duy trì chiến tranh ở Ukraine.
Vào thứ Sáu, Trump tuyên bố Putin đã đồng ý phóng thích ngay 300.000 tấn diesel ra "thị trường Mỹ và toàn cầu". Theo ông, Nga sẽ tiếp tục cung cấp 500.000 tấn vào tháng 11, sau đó là một triệu tấn nữa.
Quy mô cung ứng có thể còn lớn hơn. Trump cho biết thêm ba triệu tấn diesel sẽ được giao "trong thời gian ngắn", tùy thuộc vào tình trạng các nhà máy lọc dầu của Nga. Những cơ sở này đã nhiều lần bị Ukraine tấn công trong chiến tranh giữa hai nước.
Động cơ chính trị đằng sau thỏa thuận diesel
Trong bài đăng trên Truth Social, Trump nhấn mạnh rằng việc hạ giá nhiên liệu cho người Mỹ là ưu tiên hàng đầu của ông. Ông đặc biệt nhắc đến nông dân, chủ trang trại chăn nuôi và tài xế xe tải, những nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chi phí diesel tăng cao.
Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak xác nhận các con số trên với hãng tin nhà nước Tass. Ông nói rằng sản lượng xuất khẩu diesel của Nga có thể đạt tới ba triệu tấn mỗi tháng trong tương lai.
Bối cảnh khiến thỏa thuận này trở nên nhạy cảm là giá nhiên liệu đã tăng vọt kể từ khi cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran bắt đầu vào cuối tháng 2. Cuộc xung đột làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung dầu thô, nguyên liệu quan trọng để sản xuất xăng và diesel.
Giá diesel bình quân tại Mỹ hiện ở mức 6,28 USD một gallon, tương đương khoảng 4,74 bảng Anh. Con số này đã giảm so với mức kỷ lục 6,53 USD ghi nhận vào cuối tháng 9, nhưng vẫn là gánh nặng lớn với nhiều hộ gia đình và doanh nghiệp.
Quốc hội chất vấn tính hợp pháp
Phản ứng tại Quốc hội Mỹ diễn ra nhanh và gay gắt. Một nhóm bảy thượng nghị sĩ, gồm bốn đảng Cộng hòa và ba đảng Dân chủ, cho rằng thỏa thuận vi phạm luật Mỹ và kêu gọi Trump "đổi hướng".
Các nghị sĩ nhắc lại rằng Quốc hội đã cấm nhập khẩu năng lượng từ Nga từ năm 2022, nhằm ngăn đồng đô-la Mỹ tài trợ cho cuộc chiến của Putin ở Ukraine. Họ cho rằng việc mở cửa cho diesel Nga quay lại thị trường đi ngược mục tiêu đó.
"Hoa Kỳ không nên trao cho Putin một đường dây tài chính trong khi Nga vẫn tiếp tục giết hại thường dân Ukraine", nhóm nghị sĩ tuyên bố.
Trong số người ký tên có các thượng nghị sĩ Cộng hòa Susan Collins, Lisa Murkowski, Thom Tillis và John Curtis, cùng các nghị sĩ Dân chủ Jeanne Shaheen, Richard Blumenthal và Ron Wyden. Sự tham gia của nhiều nghị sĩ Cộng hòa cho thấy bất đồng không chỉ đến từ phe đối lập.
Theo thông tin được hiểu, Bộ Tài chính Mỹ đang tạm dừng các biện pháp trừng phạt đối với xuất khẩu diesel Nga cho đến ngày 7 tháng 4 như một phần của thỏa thuận. Tuy nhiên, các tài sản Nga khác, kể cả những tài sản đang bị phong tỏa tại các ngân hàng Mỹ, vẫn duy trì trạng thái đóng băng.
Ukraine và đồng minh cảnh báo hậu quả
Tổng thống Ukraine Zelensky gọi thỏa thuận là "món quà" dành cho Putin. Theo ông, đây thực chất là một khoản đầu tư vào cuộc chiến mà cộng đồng quốc tế cần chấm dứt.
Phản đối không chỉ đến từ Ukraine. Thủ tướng Canada Carney và Bộ trưởng Quốc phòng Anh Streeting đều chỉ trích quyết định của Washington. Họ cho rằng Mỹ và các đồng minh của Ukraine nên tập trung gia tăng áp lực lên Nga để kết thúc chiến tranh, thay vì tạo điều kiện cho Moscow tiếp cận nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng.
Trong khi đó, Trump tuyên bố vào Chủ nhật rằng Nga và Ukraine đã đạt "ngừng bắn năng lượng", nhưng không cung cấp chi tiết cụ thể. Zelensky hoan nghênh thông tin này, trong khi phía Moscow chưa có phản hồi.
Liệu diesel Nga có hạ được giá tại Mỹ?
Nhiều chuyên gia đặt câu hỏi về hiệu quả thực tế của thỏa thuận. Mỹ tiêu thụ khoảng 3,6 triệu thùng diesel mỗi ngày. Ngay cả khi Nga giao đủ 300.000 tấn trong tháng này, lượng hàng đó chỉ tương đương khoảng một nửa mức tiêu thụ diesel của Mỹ trong một ngày.
Điều đó khiến các nhà phân tích nghi ngờ liệu Nga có khả năng cung ứng số lượng như cam kết hay không, cũng như việc này có thể hạ nhiệt giá nhiên liệu cho người tiêu dùng Mỹ đến mức nào.
Không phải ai cũng phản đối. Nghị sĩ Cộng hòa Thomas Massie, người từng bất đồng với Trump trên nhiều vấn đề, cho rằng Mỹ nên dỡ bỏ trừng phạt với mọi sản phẩm dầu mỏ. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cũng bảo vệ thỏa thuận, khẳng định nó sẽ được thực hiện qua các kênh pháp lý hiện có nhằm giúp giảm giá.
Dù vậy, cuộc tranh cãi đang diễn ra trong thời điểm nhạy cảm. Các cuộc bầu cử giữa kỳ sẽ diễn ra vào tháng tới và có thể quyết định việc đảng Cộng hòa của Trump có giữ được quyền kiểm soát Quốc hội hay không. Các cuộc khảo sát cho thấy đa số người Mỹ không tán thành cách ông xử lý kinh tế và cuộc chiến ở Iran.
Áp lực giá nhiên liệu đặc biệt rõ nét ở các bang nông nghiệp Mỹ, nơi diesel là yếu tố sống còn cho máy móc canh tác và vận chuyển nông sản ra thị trường. Với Trump, thỏa thuận diesel với Nga là một can thiệp nhanh nhằm xoa dịu nỗi lo đó. Nhưng với các nhà phê bình, cái giá chính trị và chiến lược có thể còn đắt hơn lợi ích ngắn hạn mà nó hứa hẹn.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: REUTERS / BBCNews
