Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Sáu (16/10) đã ký sắc lệnh hành pháp tạm miễn các biện pháp trừng phạt, hạn chế và thuế quan nhắm vào năm nước mua dầu khí Nga nhiều nhất. Quyết định đến chỉ hai ngày trước khi các chế tài mới theo luật được áp dụng, làm dấy lên câu hỏi về hướng đi của chính sách Washington đối với Matxcơva.
Trong sắc lệnh, ông Trump viết: “Tôi đã gửi Quốc hội văn bản xác nhận rằng việc ban hành quyết định miễn trừ vào thời điểm này là vì lợi ích quốc gia của Mỹ”. Tuy nhiên, văn bản không giải thích cụ thể việc hoãn trừng phạt phục vụ lợi ích quốc gia theo cách nào.
Luật trừng phạt bị tạm gác
Các biện pháp bị hoãn nằm trong đạo luật do cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, Đảng Cộng hòa bang South Carolina, thúc đẩy và được ông Trump ký ban hành ngày 18/9. Theo luật này, năm nước nhập khẩu dầu khí Nga nhiều nhất lẽ ra sẽ chịu thuế quan lên tới 100% đối với hàng hóa xuất sang Mỹ.
Luật cũng nhắm vào các quốc gia biết rõ vẫn mua dầu khí Nga sau khi đạo luật có hiệu lực, cũng như năm nước được coi là hỗ trợ Nga lách trừng phạt năng lượng nhiều nhất. Ngoài ra, luật dự kiến áp thuế quan lên tới 500% với hàng hóa Nga nhập vào Mỹ.
Đạo luật Lindsey Graham đặt mục tiêu vào các lĩnh vực năng lượng và quốc phòng của Nga, cá nhân Tổng thống Vladimir Putin, cùng cái gọi là “hạm đội bóng tối” gồm các tàu chở dầu được Matxcơva sử dụng để né các lệnh trừng phạt của phương Tây.
Quyết định sau thỏa thuận diesel
Việc ông Trump tạm dừng các chế tài diễn ra chỉ một tuần sau khi ông công bố đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Theo thỏa thuận, Nga cung cấp dầu diesel cho Mỹ, đổi lại Mỹ tạm dỡ bỏ trừng phạt đối với Moscow.
Sắc lệnh mới cho biết các khoản miễn trừ sẽ tiếp tục có hiệu lực cho đến khi ông Trump hoặc các quan chức cấp cao xác định cần có hành động tiếp theo. Điều đó nghĩa là Washington vẫn giữ quyền khôi phục các biện pháp cứng rắn, nhưng chưa đặt ra mốc thời hạn cụ thể.
Điều đáng lưu ý là sắc lệnh không xóa bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt Nga hiện hành. Những biện pháp đã áp dụng theo các sắc lệnh trước đây vẫn tiếp tục có hiệu lực.
Kiev cảnh báo Nga được “thưởng”
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phản ứng gay gắt. Ông cho rằng quyết định của ông Trump chỉ mang lại “phần thưởng” cho Tổng thống Nga Vladimir Putin, đúng thời điểm Nga gia tăng tấn công vào hạ tầng năng lượng Ukraine.
Theo ông Zelensky, việc bãi bỏ lệnh trừng phạt diễn ra cùng ngày Nga tấn công 15 cơ sở sản xuất điện trọng yếu trên khắp Ukraine. Ông gọi đây là một trong những cuộc tấn công lớn nhất nhằm vào mạng lưới năng lượng của Kiev.
Về Đạo luật Lindsey Graham, nhà lãnh đạo Ukraine nhận định đây là công cụ “đáng lẽ phải tạo ra áp lực thực sự hiệu quả đối với Nga để đưa cuộc chiến này đến hồi kết”. Ông nói đạo luật “lẽ ra đã có thể giúp ích to lớn, và giờ vẫn có thể”.
“Việc Mỹ làm tê liệt các lệnh trừng phạt đã giúp giảm bớt áp lực đối với Nga, mang lại những phần thưởng tài chính cho ông Putin. Tất cả những điều này chỉ càng khuyến khích ông ta tiếp tục chiến dịch quân sự”, ông Zelensky cảnh báo.
Moscow im lặng, đồng minh Nga hưởng lợi
Điện Kremlin và cá nhân ông Putin chưa đưa ra bình luận chính thức về quyết định đình chỉ trừng phạt của ông Trump. Tuy vậy, một số quan chức Nga mô tả đây là “khoảnh khắc quan trọng và thực sự mang tính lịch sử”.
Với các nước nhập khẩu dầu khí Nga lớn như Trung Quốc và Ấn Độ, quyết định của Nhà Trắng giúp gỡ bỏ ngay nguy cơ bị áp thuế lên tới 100%. Thổ Nhĩ Kỳ cũng nằm trong nhóm các quốc gia có thể chịu ảnh hưởng từ luật, do vai trò trong chuỗi thương mại năng lượng liên quan đến Nga.
Động thái này cho thấy chính quyền Trump đang ưu tiên việc mở đường cho nguồn cung năng lượng Nga và giảm áp lực lên giá cả, thay vì kích hoạt ngay các chế tài mới. Nhưng với Ukraine, đó là tín hiệu không mấy dễ chịu: áp lực kinh tế lên Matxcơva vừa được nới lỏng trong lúc các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng vẫn diễn ra.
Quyết định tạm miễn trừng phạt vì vậy không đơn thuần là một bước kỹ thuật trong chính sách thương mại. Nó có thể định hình lại thế cân bằng trong cuộc chiến Nga – Ukraine, đồng thời thử thách cam kết của Washington trong việc dùng công cụ kinh tế để buộc Nga thay đổi hành vi.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
