Trung Quốc tuyên bố tham vọng dẫn đầu trật tự AI toàn cầu
Vào ngày 17/07/2026, tại hội nghị thượng đỉnh trí tuệ nhân tạo thế giới WAIC diễn ra ở Thượng Hải, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã công bố một tầm nhìn đầy tham vọng: biến đất nước mình thành trung tâm của trật tự trí tuệ nhân tạo mới. Bài phát biểu của ông không chỉ là một tuyên bố chính sách thông thường. Nó là một thông điệp cảnh tỉnh, thậm chí là một lời tuyên chiến ngầm đối với phương Tây.
Ông Tập kêu gọi các quốc gia trên thế giới "nắm bắt cơ hội lịch sử" từ những mô hình trí tuệ nhân tạo mã nguồn mở, cam kết giúp các nước đang phát triển nâng cao năng lực công nghệ. Nhưng phía sau những lời kêu gọi hợp tác là một thái độ cứng rắn: "Chúng ta không thể để những bất công lịch sử mới xuất hiện khi công nghệ được chia sẻ không công bằng." Không cần phải nói rõ, thông điệp đã quá rõ ràng. Bắc Kinh sẽ không chấp nhận bất kỳ tiêu chuẩn nào do Washington áp đặt, nhất là trong lĩnh vực công nghệ then chốt như trí tuệ nhân tạo.
WAICO: vũ khí cạnh tranh mới của Trung Quốc
Trùng với thời điểm diễn ra WAIC, 29 quốc gia đã cùng nhau thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO), đặt trụ sở chính tại Thượng Hải. Sự ra đời của WAICO không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên. Nó là một động thái có chủ đích nhằm tạo ra một diễn đàn đối trọng trực tiếp với các sáng kiến tiêu chuẩn AI do phương Tây khởi xướng.
Financial Times đã nhận định rằng WAICO có thể trở thành một công cụ mạnh mẽ giúp Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng đáng kể trong quá trình xây dựng các quy tắc quốc tế về trí tuệ nhân tạo. Đặc biệt khi các mô hình AI của Trung Quốc đang dần thu hẹp khoảng cách với những sản phẩm tiên tiến nhất từ Mỹ, việc sở hữu một diễn đàn toàn cầu do chính mình dẫn dắt sẽ là một lợi thế chiến lược không thể xem nhẹ.
Nếu trong thế kỷ trước, Mỹ là trung tâm của internet, điện toán đám mây và hệ điều hành, thì giờ đây, Trung Quốc muốn khẳng định vị thế của mình trong kỷ nguyên mới. Họ không chỉ muốn cạnh tranh trên lĩnh vực công nghệ. Họ muốn tham gia vào việc quản trị toàn cầu, viết ra những luật chơi mới cho nền kinh tế số.
"Không đi theo bất kỳ ai" - thông điệp cứng rắn từ Bắc Kinh
George Chen, người đứng đầu mảng công nghệ số tại The Asia Group, đã có những nhận định sắc bén về chiến lược của Trung Quốc: "Trung Quốc sẽ không đi theo bất kỳ ai về công nghệ và tiêu chuẩn AI. Ngược lại, họ muốn dẫn dắt thế giới ở cả hai lĩnh vực."
Ông Chen nhấn mạnh rằng thông điệp từ bài phát biểu của ông Tập không chỉ là lời tuyên bố suông. Đó là một cảnh báo rõ ràng: Bắc Kinh sẽ không bao giờ chấp nhận việc bị bất kỳ quốc gia nào áp đặt cách phát triển công nghệ lên mình. Đối với Trung Quốc, quyền tự quyết trong lĩnh vực công nghệ không phải là một lựa chọn. Đó là điều kiện tiên quyết để bảo vệ an ninh quốc gia và chủ quyền kỹ thuật số.
Khai thác lỗ hổng chiến lược của Mỹ
Trong nhiều năm qua, Washington đã liên tục siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip và công nghệ AI nhằm kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc. Tuy nhiên, chính những biện pháp cứng rắn này lại khiến nhiều quốc gia cảm thấy lo ngại về sự phụ thuộc quá lớn vào công nghệ Mỹ. Trung Quốc đã nhanh chóng nắm bắt cơ hội này, đẩy mạnh phát triển các giải pháp AI mã nguồn mở với chi phí thấp, biến nó thành lợi thế cạnh tranh sống còn.
Tại WAIC, công ty khởi nghiệp Moonshot AI đã giới thiệu mô hình Kimi K3, được quảng bá là mô hình AI mã nguồn mở có số tham số lớn nhất thế giới hiện nay. Đồng thời, tập đoàn công nghệ khổng lồ Huawei cũng đã trình làng hệ thống siêu máy tính Atlas 950 SuperPoD, một bước tiến quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào chip Mỹ.
AI mã nguồn mở không chỉ là một sản phẩm công nghệ. Nó đang trở thành một công cụ chiến lược trong "ngoại giao công nghệ" của Trung Quốc. Thay vì chỉ tập trung vào xuất khẩu hạ tầng như trong chính sách Vành đai và Con đường, giờ đây Bắc Kinh muốn xuất khẩu cả nền tảng AI, tiêu chuẩn kỹ thuật và hệ sinh thái số sang các khu vực như ASEAN, châu Phi, Mỹ Latinh và Trung Đông. Mục tiêu không chỉ là mở rộng thị trường. Đó là xây dựng một hệ sinh thái công nghệ có lợi cho sự lãnh đạo của Trung Quốc.
Đầu tư vào con người: chiến lược dài hơi
Trong bài phát biểu của mình, ông Tập Cận Bình cũng đã công bố một kế hoạch đầy tham vọng: đào tạo 5.000 chuyên gia AI cho các nước đang phát triển trong vòng 5 năm tới. Đây không chỉ là một cam kết hỗ trợ đơn thuần. Đó là một chiến lược đầu tư vào tương lai, nhằm neo giữ ảnh hưởng lâu dài và cài đặt những tiêu chuẩn công nghệ do Trung Quốc dẫn dắt ngay từ giai đoạn đào tạo nhân lực.
Bằng cách cung cấp các chương trình đào tạo chất lượng cao, Trung Quốc không chỉ giúp đỡ các quốc gia đang phát triển nâng cao năng lực công nghệ. Họ còn tạo ra một thế hệ chuyên gia có xu hướng áp dụng những tiêu chuẩn do mình đặt ra, từ đó củng cố vị thế lãnh đạo toàn cầu của mình trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.
Ai sẽ là người viết luật cho kỷ nguyên AI?
Đằng sau những lời kêu gọi hợp tác và chia sẻ công nghệ, cuộc cạnh tranh giữa hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc đang ngày càng trở nên quyết liệt. Mỹ vẫn kiên trì giữ vững thế độc tôn nhờ lợi thế từ những con chip tiên tiến và các mô hình AI vượt trội. Nhưng Trung Quốc đã lựa chọn một con đường khác: mở mã nguồn, xây dựng tổ chức quốc tế mới, và lấy lòng các nước đang phát triển thông qua những cam kết hỗ trợ thiết thực.
Cuộc đua công nghệ không còn đơn thuần là câu hỏi về việc mô hình nào mạnh hơn nữa. Nó đang xoay quanh một vấn đề sống còn: ai sẽ là người đặt ra những tiêu chuẩn công nghệ mà phần còn lại của thế giới sẽ phải tuân thủ. Nếu thế kỷ XXI thực sự là kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo, thì tại thời điểm này, hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc đang bước vào một cuộc chiến giành quyền viết luật cho nền kinh tế số toàn cầu.
Cuộc đối đầu giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới không chỉ giới hạn trong lĩnh vực quân sự hay thương mại. Nó đang diễn ra ngay trong cuộc chiến giành quyền kiểm soát tương lai công nghệ. Và cuộc chiến này có thể định hình lại trật tự thế giới trong nhiều thập kỷ tới.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Ý kiến bạn đọc